მოსკოვი (AP) — რუსეთისა და აშშ-ის მომლაპარაკებლები განიხილავდნენ ორ ქვეყანას შორის დარჩენილი ბირთვული იარაღის პაქტის ვადის ამოწურვას და შეთანხმდნენ ახალი შეიარაღების კონტროლის მოლაპარაკებების სწრაფად დაწყების აუცილებლობაზე, განაცხადა კრემლმა პარასკევს, მიუხედავად იმისა, რომ აშშ ხაზს უსვამდა ჩინეთის მომავალ პაქტში გაწევრიანების აუცილებლობას და ადანაშაულებდა პეკინს ფარულ ბირთვულ ტესტებში.
ახალი START-ის ხელშეკრულება დასრულდა ხუთშაბათს, რის გამოც არ არსებობდა შეზღუდვები ორ უდიდეს ატომურ არსენალზე ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში პირველად და გააძლიერა შიშები დაუფარავი ბირთვული შეიარაღების რბოლაზე.
რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ ის მზად არის კიდევ ერთი წელი დაიცვას ხელშეკრულების ლიმიტები თუ ვაშინგტონი იგივეს გააკეთებდა. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა უგულებელყო შეთავაზება და ამტკიცებდა, რომ მას სურდა ჩინეთის ჩართვა ახალ ხელშეკრულებაში, რასაც პეკინმა უარი უთხრა.
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ გაიმეორა, რომ ჩინეთი უნდა იყოს ჩართული პოტენციურ ახალ ბირთვულ ხელშეკრულებაში. "შეიარაღების კონტროლის შეთანხმება, რომელიც არ ითვალისწინებს ჩინეთის ზრდას, რომელსაც რუსეთი უჭერს მხარს, უდავოდ დატოვებს შეერთებულ შტატებს და მის მოკავშირეებს ნაკლებად უსაფრთხოდ", - თქვა მან. კიდევ ერთმა აშშ-ის დიპლომატმა დაადანაშაულა პეკინი ფარულად ბირთვული ტესტების ჩატარებაში.
რუსეთისა და აშშ-ის მომლაპარაკებლები განიხილავდნენ ბირთვული შეიარაღების კონტროლის მომავალს არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, სადაც რუსეთის, უკრაინისა და აშშ-ის დელეგაციებმა ორი დღე გაატარეს უკრაინის სამშვიდობო შეთანხმების მოლაპარაკებებში, განაცხადა კრემლის სპიკერმა დიმიტრი პესკოვმა პარასკევს ჟურნალისტებთან საუბრისას.
"არსებობს გაგება და ისინი ამაზე საუბრობდნენ აბუ დაბიში, რომ ორივე მხარე მიიღებს პასუხისმგებლიან პოზიციას და ორივე მხარე აცნობიერებს საკითხის რაც შეიძლება მალე დაწყების აუცილებლობას", - თქვა პესკოვმა.
კითხვაზე, კომენტარი გაეკეთებინა Axios-ის მოხსენებაზე, რომელიც ამტკიცებდა, რომ რუსეთისა და აშშ-ის მომლაპარაკებლები განიხილავდნენ შესაძლო არაფორმალურ გარიგებას პაქტის ლიმიტების დაკვირვებისთვის მინიმუმ ექვსი თვის განმავლობაში, პესკოვმა უპასუხა, რომ ნებისმიერი ასეთი გახანგრძლივება შეიძლება მხოლოდ ფორმალური იყოს.
"ძნელია წარმოვიდგინოთ რაიმე არაფორმალური გახანგრძლივება ამ სფეროში", - თქვა პესკოვმა.
მიუხედავად იმისა, რომ ახალი START დასრულდა, აშშ-მა და რუსეთმა შეთანხმდნენ ხუთშაბათს აღადგინონ მაღალი დონის, სამხედრო-სამხედრო დიალოგი ორივე მხარის უფროსი ოფიციალური პირების შეხვედრის შემდეგ აბუ დაბიში, აშშ-ს სამხედრო სარდლობის ევროპაში განაცხადა.
კავშირი შეჩერდა 2021 წელს, რადგან მოსკოვსა და ვაშინგტონს შორის ურთიერთობა სულ უფრო მეტად დაიძაბა, სანამ რუსეთი ჯარებს უკრაინაში 2022 წლის თებერვალში შეიყვანდა.
New START, რომელიც 2010 წელს გაფორმდა მაშინდელმა პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ და მისმა რუსმა კოლეგამ, დიმიტრი მედვედევმა, იყო ბოლო დარჩენილი შეთანხმება მოსკოვსა და ვაშინგტონს შორის ბირთვული არსენალის შეზღუდვის შესახებ, დაწყებული SALT I-ით 1972 წელს.
New START ზღუდავდა თითოეულ მხარეს 1550-ზე ნაკლებ ბირთვულ ქობინამდე 700-ზე მეტ რაკეტასა და ბომბდამშენზე, რომლებიც განლაგებულია და მზად არიან გამოსაყენებლად. ის თავდაპირველად 2021 წელს უნდა დასრულებულიყო, მაგრამ ხუთი წლით გახანგრძლივდა.
პაქტი ითვალისწინებდა ყოვლისმომცველ ადგილზე ინსპექტირებას შესაბამისობის დასადასტურებლად, თუმცა ისინი შეწყდა 2020 წელს COVID-19 პანდემიის გამო და არასოდეს განახლებულა.
2023 წლის თებერვალში პუტინმა შეაჩერა მოსკოვის მონაწილეობა და განაცხადა, რომ რუსეთი ვერ დაუშვებდა აშშ-ის ბირთვული ობიექტების ინსპექტირებას იმ დროს, როდესაც ვაშინგტონი და მისი ნატო-ს მოკავშირეები ღიად აცხადებდნენ, რომ სურდათ მოსკოვის დამარცხება უკრაინაში. ამავდროულად, კრემლმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ის არ გამოდიოდა პაქტიდან მთლიანად, პირობას დებდა ბირთვული იარაღის ლიმიტების დაცვაზე.
სექტემბერში პუტინმა შესთავაზა ახალი START-ის ლიმიტების დაცვა კიდევ ერთი წლის განმავლობაში, რათა ორივე მხარემ დრო გამოიყენოს მემკვიდრე შეთანხმების მოლაპარაკებისთვის.
ტრამპმა მიანიშნა, რომ მას სურს ბირთვული იარაღის ლიმიტების შენარჩუნება, მაგრამ სურს ჩინეთის ჩართვა პოტენციურ ახალ ხელშეკრულებაში.
თავის პირველ ვადაში ტრამპმა სცადა და ვერ შეძლო სამმხრივი ბირთვული პაქტის მიღწევა ჩინეთის მონაწილეობით. პეკინმა უარი თქვა რაიმე შეზღუდვაზე თავის მცირე, მაგრამ მზარდ ბირთვულ არსენალზე, ხოლო მოუწოდა აშშ-ს რუსეთთან ბირთვული მოლაპარაკებების განახლებისკენ.
რუბიომ თქვა, რომ აშშ "ეძებს ყველა გზას" ტრამპის "სურვილისთვის, ნაკლები ამ საშინელი იარაღის მქონე სამყაროზე", მაგრამ ამტკიცებდა, რომ ვაშინგტონი არ იდგებოდა უმოქმედოდ, სანამ რუსეთი და ჩინეთი აფართოებდნენ თავიანთ ბირთვულ ძალებს.
"2020 წლიდან ჩინეთმა გაზარდა თავისი ბირთვული იარაღის მარაგი დაბალი 200-დან 600-ზე მეტზე და 2030 წლისთვის 1000-ზე მეტ ქობინამდე იქნება", - წერდა რუბიო Substack-ზე.
აშშ-ის მთავარმა დიპლომატმა შეიარაღების კონტროლის სფეროში, თომას დინანომ, პარასკევს განაცხადა, რომ რუსეთისა და აშშ-ის ბირთვული იარაღის პაქტის დასრულება აღნიშნავს "ეპოქის დასასრულს" იმისა, რასაც მან აღწერა, როგორც "აშშ-ის ცალმხრივი თავშეკავება". მან თქვა, რომ ტრამპს სურს "უკეთესი შეთანხმება", რომელიც ასევე მოიცავს პეკინს.
"დღეს, როდესაც ჩვენ აქ ვზივართ, ჩინეთის მთელ ბირთვულ არსენალს არ აქვს შეზღუდვები, არ არის გამჭვირვალობა, არ არის დეკლარაციები და არ არის კონტროლი", - თქვა დინანომ ჟენევაში გამართულ კონფერენციაზე განიარაღებაზე, გაეროს მხარდაჭერილ ორგანიზაციაში.
დინანომ ასევე დაადანაშაულა პეკინი ფარულად ბირთვული ტესტების ჩატარებაში.
"დღეს შემიძლია გავამჟღავნო, რომ აშშ-ის მთავრობა აცნობიერებს, რომ ჩინეთმა ჩაატარა ბირთვული ასაფეთქებელი ტესტები, მათ შორის დანიშნული მოსავლიანობის ასობით ტონაზე", - თქვა მან.
დინანომ განაცხადა, რომ ჩინეთის არმია "ცდილობდა ტესტირების დამალვას ბირთვული აფეთქებების ბუნდოვანებით, რადგან ის აცნობიერებს, რომ ეს ტესტები არღვევს ტესტის აკრძალვის ვალდებულებებს".
ჩინეთის ელჩმა ჩინმა უარყო ის, რასაც მან უწოდა "აშშ-ის მცდარი ნარატივები და უსაფუძვლო ბრალდებები" და თქვა, რომ "ჩვენ ვიცავთ ჩვენი ბირთვული ტესტირების შეჩერების ვალდებულებას".
მან განაცხადა, რომ "ამ ეტაპზე ჩინეთი არ მიიღებს მონაწილეობას ბირთვული განიარაღების მოლაპარაკებებში", რადგან მისი ბირთვული შესაძლებლობები "არ არის იმავე მასშტაბით, როგორც აშშ-ის ან რუსეთის".
შენმა თქვა, რომ პეკინი ნანობს ახალი START-ის ვადის ამოწურვას და მოუწოდა აშშ-ს მიიღოს მოსკოვის შეთავაზება ხელშეკრულების ლიმიტების დაცვის შესახებ და სწრაფად განაახლოს ბირთვული მოლაპარაკებები რუსეთთან.
___
კეტენმა შეატყობინა ჟენევადან. კენ მორიცუგიმ პეკინში შეიტანა წვლილი ამ მოხსენებაში.
