„დელტა“, დრონები და AI - როგორ იქცა უკრაინის ომი ტექნოლოგიურ ბრძოლად

მაისში აშშ-ის სენატის შეიარაღებული ძალების კომიტეტის მოსმენაზე აშშ-ის არმიის მინისტრმა დენიელ დრისკოლმა „აბსოლუტურად წარმოუდგენელი“ უწოდა უკრაინულ ციფრულ სისტემა „დელტას“, რომელიც სამხედროებს საშუალებას აძლევს, რეალურ დროში აკონტროლონ ბრძოლის ველზე მიმდინარე მოვლენები.„ის ყველა დრონს, ყველა სენსორს, ყველა დამრტყმელ პლატფორმას სრულად აერთიანებს ერთიან ქსელში“, - თქვა დრისკოლმა.უკრაინის თავდაცვის მინისტრმა მიხაილო ფედოროვმა „დელტას“ „თანამედროვე ომის შედეგად ჩამოყალიბებული უნიკალური ტექნოლოგია“ უწოდა. მისი თქმით, უკრაინას პარტნიორებთან თანამშრომლობის გაფართოება ტექნოლოგიაზე, მონაცემებსა და რეალურ საბრძოლო გამოცდილებაზე დაყრდნობით შეუძლია.„დელტა“ უკრაინის ასიმეტრიული ბრძოლის ერთ-ერთი მთავარი ინსტრუმენტია. რუსეთისგან განსხვავებით, უკრაინა პირადი შემადგენლობის დეფიციტს განიცდის და სულ უფრო მეტად ეყრდნობა დრონებს, ციფრულ სისტემებსა და ხელოვნურ ინტელექტს.„დელტა“ ბრძოლის ველზე სიტუაციის შეფასებისა და გადაწყვეტილებების მისაღებად შექმნილი უკრაინული ციფრული ეკოსისტემაა. მისი საშუალებით სამხედროებს სხვადასხვა წყაროდან მიღებულ ინფორმაციაზე ერთიან სივრცეში აქვთ წვდომა.სისტემა რამდენიმე ძირითად კომპონენტს აერთიანებს:• Delta Monitor - ინტერაქტიული საბრძოლო რუკა, რომელზეც უკრაინული და რუსული პოზიციები რეალურ დროში ახლდება;• Vezha - დრონებიდან მიღებული ვიდეოების აგრეგატორი, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით მონაცემების შეგროვებისა და ანალიზის საშუალებას იძლევა;• Target Hub - სამიზნეების ქვედანაყოფებს შორის გადანაწილების სისტემა, რომელიც ზედმეტი განმეორებითი დარტყმების თავიდან აცილებას უწყობს ხელს;• Mission Control - დრონების მართვის ერთიანი სისტემა, სადაც თავს იყრის ინფორმაცია მათი ტიპის, გაშვების ადგილის, მარშრუტისა და ამოცანების შესახებ.„დელტას“ ასევე აქვს საკუთარი მესინჯერი და ღრუბლოვანი საცავი. ეკოსისტემაში მოქმედებს მაღაზიაც, სადაც ქვედანაყოფებს ელექტრონული ქულების გამოყენებით დრონების, ელექტრონული ომის სისტემების, მცირე საჰაერო თავდაცვისა და სხვა აღჭურვილობის მიღება შეუძლიათ.სისტემა ნატოს წვრთნებზეც გამოიცადა და ალიანსის მაღალი თანამდებობის პირებისგან დადებითი შეფასებები მიიღო.ამერიკელი სამხედრო ექსპერტის რობ ლის შეფასებით, „დელტა“ ქვედანაყოფებს ბრძოლის ველზე მაღალი სიტუაციური ცნობიერებით უზრუნველყოფს. სისტემაზე წვდომა შედარებით დაბალი რგოლის მეთაურებსაც აქვთ, რაც გადაწყვეტილებების სწრაფად მიღების შესაძლებლობას იძლევა.მისივე თქმით, დრონების რაოდენობა თავისთავად საკმარისი არ არის - მათ მიერ მოპოვებული ინფორმაცია სწრაფად უნდა შეგროვდეს, დამუშავდეს და გადაიცეს. ამ პროცესში „დელტასთან“ და Vezha-სთან ერთად მნიშვნელოვანი როლი Starlink-ის სატელიტურ კავშირსაც აქვს.https://gdb.rferl.org/23109acc-b652-451e-3ecf-08decacf94d0_w1597_n_r1_s_s.png„დელტას“ საფუძველი ჯერ კიდევ 2010-იან წლებში შეიქმნა ჯგუფ „აეროროზვიდკას“ მიერ, რომელიც 2014 წლიდან კომერციულ დრონებს რუსეთის მხარდაჭერით მოქმედი ძალების წინააღმდეგ დაზვერვისთვის იყენებდა.ორგანიზაციის ერთ-ერთი მთავარი იდეა იყო, რომ უკრაინას უფრო დიდი რუსული არმიის დამარცხება ტრადიციული საბჭოთა სამხედრო მოდელის გამეორებით არ შეეძლო და უპირატესობა ქსელზე დაფუძნებული ომის საშუალებით უნდა მოეპოვებინა.„აეროროზვიდკას“ წევრების ნაწილი მოგვიანებით უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს შეუერთდა და დრონებისა და პროგრამული უზრუნველყოფის განვითარება გააგრძელა. 2023 წელს „დელტა“ ოფიციალურად მიიღეს უკრაინის შეიარაღებული ძალების შეიარაღებაში.უკრაინის თავდაცვის მინისტრი მიხაილო ფედოროვი სამხედრო სფეროში ტექნოლოგიების დანერგვის ერთ-ერთ მთავარ ფიგურად იქცა.ფედოროვი თავდაპირველად IT ბიზნესში მუშაობდა, 2019 წელს კი ვოლოდიმირ ზელენსკის საარჩევნო კამპანიის ციფრულ სტრატეგიაში მონაწილეობდა. მოგვიანებით უკრაინის ციფრული ტრანსფორმაციის მინისტრი გახდა.რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ მისი ყურადღება დრონებსა და სამხედრო ტექნოლოგიებზე გადავიდა.ომის დასაწყისშივე ფედოროვმა ილონ მასკს უკრაინისთვის Starlink-ის ტერმინალების მიწოდება სთხოვა. სისტემა დღეს უკრაინის არმიისთვის ფრონტის ხაზზე კომუნიკაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საშუალებაა.ფედოროვი თანამშრომლობს დასავლეთის ტექნოლოგიური სექტორის წარმომადგენლებთანაც, მათ შორის Palantir-ის ხელმძღვანელ ალექს კარპთან და Google-ის ყოფილ აღმასრულებელ დირექტორ ერიკ შმიდტთან.Palantir უკრაინას ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებულ ტექნოლოგიებს აწვდის, რომლებიც რუსეთის საჰაერო თავდასხმების, სადაზვერვო მონაცემებისა და სხვა დიდი მოცულობის ინფორმაციის დამუშავებისთვის გამოიყენება.უკრაინა პარტნიორებს ასევე სთავაზობს რეალური საბრძოლო ოპერაციებიდან მიღებულ მონაცემებზე წვდომას ხელოვნური ინტელექტის მოდელების გასაწვრთნელად. სანაცვლოდ კი კიევს ავტონომიური სისტემებისა და ახალი სამხედრო ტექნოლოგიების უფრო სწრაფად განვითარება სურს.ფედოროვის განცხადებით, თანამედროვე ომში უკრაინამ რუსეთს „ყველა ტექნოლოგიურ ციკლში“ უნდა აჯობოს და ხელოვნური ინტელექტი ამ კონკურენციის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა.https://gdb.rferl.org/4c24c753-455b-49e3-41ed-08de3c91433d_w650_r1_s.jpgოთხ წელზე მეტი ხნის ომის განმავლობაში უკრაინის სამხედრო სტრატეგიაში ტექნოლოგიების როლი თანდათან გაიზარდა.ფედოროვის სტრატეგია - „ჰაერი, ხმელეთი, ეკონომიკა“ - გულისხმობს დრონების გამოყენებას როგორც რუსეთის საჰაერო შეტევების წინააღმდეგ, ისე შორ მანძილზე დარტყმებისა და ხმელეთზე რუსეთის ძალების შეჩერებისთვის.ფინური ანალიტიკური პროექტ Black Bird Group-ის წარმომადგენელი ემილ კასტეჰელმი აღნიშნავს, რომ უპილოტო სისტემებზე ფსონის დადება უკრაინას რუსეთის წინააღმდეგ გამოფიტვის ომის უფრო ეფექტიანად წარმოებაში დაეხმარა.უკრაინას რუსეთის მსგავსი სამობილიზაციო რესურსი და ტრადიციული სამხედრო მრეწველობა არ აქვს, თუმცა დრონების დახმარებით მნიშვნელოვანი დანაკარგების მიყენება და რუსეთის წინსვლის შენელება შეძლო.უპილოტო სისტემები ასევე გამოიყენება ისეთი ამოცანებისთვის, რომლებიც ადამიანებისთვის განსაკუთრებით სახიფათო გახდა - მათ შორის ფრონტის ხაზზე ტვირთის მიწოდებისა და სხვა ლოგისტიკური ოპერაციებისთვის.კასტეჰელმის შეფასებით, ავტონომიური სისტემების განვითარების პიკი ჯერ კიდევ წინ არის. ამავე დროს ვითარდება მათ წინააღმდეგ ბრძოლის საშუალებებიც და ჯერჯერობით უცნობია, რომელი ტექნოლოგიები გახდება მომავალ ომებში გადამწყვეტი.ტექნოლოგიური წარმატებების მიუხედავად, უკრაინის არმიას სერიოზული გამოწვევებიც აქვს.თავდაცვის მინისტრის მრჩევლისა და უპილოტო ტექნოლოგიების სპეციალისტ სერჰი ბესკრესტნოვის, იგივე „ფლეშის“, შეფასებით, უკრაინას ჯერ კიდევ არ აქვს ეფექტიანი საშუალებები მართვადი საჰაერო ბომბების წინააღმდეგ.მისივე თქმით, რუსეთი სულ უფრო აქტიურად იყენებს დრონებში mesh-მოდემებს, ხოლო უკრაინის ელექტრონული ბრძოლის სისტემების განვითარება ამ მიმართულებით არასაკმარისი ტემპით მიმდინარეობს.უკრაინას ასევე სჭირდება დრონების ვიდეოარხების წინააღმდეგ უფრო ფართო რადიოელექტრონული შესაძლებლობები და მეტი ტაქტიკური რადარი, რათა დრონების ჩამჭრელებმა ეფექტიანად იმუშაონ.ბესკრესტნოვის აზრით, ქვეყანას საკუთარი ბალისტიკური რაკეტაც სჭირდება, რომელსაც ომის მიმდინარეობაზე მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა შეეძლება.https://gdb.rferl.org/89dffc4e-4685-4849-7d96-08ddfa9117a6_w650_r0_s.jpgომის მხარდამჭერი რუსი ბლოგერებიც აღიარებენ, რომ უკრაინამ ბრძოლის ველის გაციფრულებასა და ახალი ტექნოლოგიების სწრაფ დანერგვაში მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია.მათი ნაწილი რუსეთის სამხედრო ბიუროკრატიას აკრიტიკებს იმის გამო, რომ ქვეყანამ „დელტას“ მსგავსი ერთიანი სისტემის შექმნა ვერ შეძლო.https://gdb.rferl.org/3926290f-1a94-4412-ac32-ff6d1ad5c708_w650_r0_s.jpgემილ კასტეჰელმის შეფასებით, რუსეთი საკუთარი უპირატესობებით - უფრო დიდი ადამიანური რესურსითა და რეკრუტირების მაღალი შესაძლებლობებით - სარგებლობს, მაშინ როცა უკრაინა ტექნოლოგიურ უპირატესობაზე აკეთებს აქცენტს.მისი თქმით, დრონებით ომის გარკვეულ მიმართულებებში რუსეთი უკრაინას ჩამორჩება და ხშირად იძულებულია, კიევის მიერ დანერგილ სიახლეებს უპასუხოს, განსაკუთრებით საშუალო რადიუსის დარტყმების სფეროში.თუმცა რუსეთს კვლავ აქვს ცვლილებებთან ადაპტაციის, დიდი დანაკარგების ატანისა და საკუთარი უპილოტო სისტემების განვითარების უნარი.კასტეჰელმის შეფასებით, მიუხედავად რუსეთის წინაშე არსებული პრობლემებისა, ის კოლაფსის ზღვარზე არ დგას და ომის შედეგი ჯერ გადაწყვეტილი არ არის.