
დონალდ ტრამპი პირველად მიემგზავრება საზღვარგარეთ მას შემდეგ, რაც რესპუბლიკელებმა მძიმე მარცხი განიცადეს აშშ-ის შუალედურ არჩევნებში — მოვლენამ, რომელიც შესაძლოა მისი პრეზიდენტობის დარჩენილ ვადაში საგარეო პოლიტიკაზე ახალი აქცენტის დასაწყისად იქცეს.
ტრამპი ხუთშაბათს შეხვდება ჩინეთის პრეზიდენტ სი ძინპინსა და რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს მათ პირველ სამმხრივ სამიტზე, რომელიც გაიმართება შენჟენში, სამხრეთ ჩინეთის ტექნოლოგიურ ცენტრში, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის (APEC) სამიტის პარალელურად. მანამდე კი, სამშაბათს, ტრამპი ჩავიდა მანილაში სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის (ASEAN) სამიტზე.
ASEAN-ის სამიტზე ტრამპი სავარაუდოდ ხელს მოაწერს სავაჭრო შეთანხმებას ტაილანდთან, შეეცდება სხვა ქვეყნებთან გარიგებების მიღწევას და კოლეგა ლიდერებს მოუწოდებს, ხელოვნურ ინტელექტში აშშ-ს ჩინეთზე მიანიჭონ უპირატესობა. ის ასევე დაესწრება Quad-ის ლიდერების პირველ შეხვედრას — პარტნიორობისა, რომელშიც შედიან აშშ, იაპონია, ინდოეთი და ავსტრალია — მას შემდეგ, რაც ტრამპი 2025 წლის იანვარში თეთრ სახლში დაბრუნდა.
თეთრი სახლის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ტრამპს APEC-ზე თან ახლავს ილონ მასკი, Tesla-სა და SpaceX-ის მეწარმე, რომელმაც ამ თვეში შუალედურ არჩევნებში რესპუბლიკელების მხარდასაჭერად თითქმის 500 მილიონი დოლარი (380 მილიონი ფუნტი) დახარჯა უშედეგოდ. მათ მასკის თანდასწრების მიზეზი არ აუხსნიათ.
უპრეცედენტო სამმხრივი სამიტი კიდევ უფრო განამტკიცებს სი ძინპინის სტატუსს, როგორც გლობალური გავლენის მქონე ლიდერისას, რადგან ის მასპინძლობს მსოფლიოს სამი უდიდესი ბირთვული სახელმწიფოს ლიდერებს. ჩინეთი იყო ბოლო ქვეყანა, რომელმაც ოფიციალურად დაადასტურა მოლაპარაკებები, თუმცა განცხადებაში დეტალური დღის წესრიგი არ იყო მითითებული.
ჩინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მაო ნინგმა ორშაბათს განაცხადა, რომ ლიდერები „სიღრმისეულად გაცვლიან მოსაზრებებს მსოფლიო მშვიდობის დაცვასა და სტრატეგიული სტაბილურობის ხელშეწყობაზე დიდ სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობებში, რაც გარდამტეხი მნიშვნელობისაა“.
„ჩინეთის, რუსეთისა და აშშ-ის შორის უფრო მჭიდრო კომუნიკაცია, განსხვავებების მართვა და ურთიერთობების სტაბილიზაცია სამივე ქვეყნის ინტერესებშია,“ — დაამატა მაომ.

ტრამპის ვიზიტის ჩინეთის ნაწილი მიმდინარეობს Nvidia-ს ჯაშუშობის სკანდალის ფონზე, რომელმაც კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი ჯენსენ ჰუანი გადადგომამდე მიიყვანა მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ მას რომანი ჰქონდა ქალთან, რომელიც ჩინეთის ჯაშუშობაში იყო ეჭვმიტანილი. ტრამპზე ზეწოლას ახდენენ, რომ ეს საკითხი ორმხრივ შეხვედრაზე სი ძინპინთან APEC-ის პარალელურად დააყენოს.
პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ამ თემის წამოწევას არ აპირებს, ხოლო ადმინისტრაციის წარმომადგენლები ამტკიცებენ, რომ ის ამას არ გააკეთებს და შეხვედრა ორი სუპერსახელმწიფოს შორის სავაჭრო შეთანხმების განხორციელებაზე იქნება ორიენტირებული. ჰუანმა ტრამპის ადმინისტრაცია დაარწმუნა, გაეუქმებინათ შეზღუდვები Nvidia-ს ხელოვნური ინტელექტის ჩიპების ჩინეთში გაყიდვაზე, რომლებიც ჯო ბაიდენის პრეზიდენტობისას დაწესდა.
ლიდერები სამმხრივ მოლაპარაკებებზე სრულიად განსხვავებული პრიორიტეტებით მიდიან და ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ რაიმე სერიოზული გარღვევის მოლოდინი არ უნდა გვქონდეს. ზოგიერთმა ამ შეხვედრას „დიდი სამეულის“ შეხვედრა უწოდა, რაც 1945 წლის იალტის კონფერენციას მოგვაგონებს, სადაც უინსტონ ჩერჩილმა, ფრანკლინ დ. რუზველტმა და იოსებ სტალინმა ფაქტობრივად ორად გაყვეს ომისშემდგომი ევროპა — კომუნისტურ აღმოსავლეთად და დემოკრატიულ-კაპიტალისტურ დასავლეთად.
ბრაუნის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების მკვლევარმა და ჩინეთის სპეციალისტმა ლაილ გოლდსტინმა განაცხადა, რომ შეხვედრა არსებით შედეგს არ გამოიღებს. „არანაირი ‘იალტა’ არ იქნება, როგორც ბევრს ეშინოდა,“ — აღნიშნა მან.
ბრუკინგსის ინსტიტუტის საგარეო პოლიტიკის კვლევების ხელმძღვანელმა ჯონათან ცინმა თქვა, რომ ტრამპის „ლემ-დაკის“ სტატუსი შეაფერხებს სი ძინპინსა და პუტინს აშშ-სთან გრძელვადიანი შეთანხმებების მიღწევაში.
„ორივე ლიდერმა იცის, რომ ტრამპის დრო უფრო სწრაფად იწურება, ვიდრე მისი გავლენა — და რომ სულ რაღაც 26 თვეში (როცა მისი ვადა ამოიწურება) ის აღარ იქნება აქტუალური,“ — განუცხადა ცინმა ბრუკინგსის ონლაინ ფორუმს. „რატომ უნდა გააფორმოს რომელიმემ შეთანხმება ლიდერთან, რომლის დრო და ბერკეტები იწურება? მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფიქრობენ, რომ ტრამპისგან დიპლომატიურად მეტის გამოტანა შეუძლიათ, ვიდრე შემდეგი ამერიკელი პრეზიდენტისგან.“
სხვა ანალიტიკოსების აზრით, მთავარი სარგებლის მიმღებები შესაძლოა სი და პუტინი გახდნენ. „სი ისიამოვნებს იმით, რომ ჩინეთი გამოდის როგორც შეხვედრის ორგანიზატორი და დღის წესრიგის განმსაზღვრელი,“ — წერს ბრუკინგსის ანალიტიკოსი რაიან ჰასი, და ამატებს, რომ „სიმბოლიზმი შეიძლება უფრო მდგრადი აღმოჩნდეს, ვიდრე ამ შეხვედრის შინაარსი.“
სისთვის „პოლიტიკური სარგებლის დიდი ნაწილი“ შეიძლება იმაში მდგომარეობდეს, რომ „შეძლო პუტინი და ტრამპი ერთ მაგიდასთან დაესვა,“ — ამბობს პიტერ ალექსანდერი, შანხაიში დაფუძნებული Z-Ben Advisors-ის მმართველი დირექტორი. Wall Street Journal-მა ცოტა ხნის წინ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია წინააღმდეგობას უწევდა პეკინის მცდელობას, სამიტი წინასწარ მომზადებული განცხადებებითა და შეზღუდული დისკუსიით ჩაეტარებინა.
პუტინის სტატუსიც სავარაუდოდ გაძლიერდება, რადგან მას თანაბარ პარტნიორად აღიქვამენ ორი ქვეყნის ლიდერები, რომელთა სახელმწიფოები რეალურად უფრო ძლიერები არიან. სწორედ პუტინმა წამოაყენა სამმხრივი შეხვედრის იდეა და უკრაინაში შიშობენ, რომ ის ამით შეეცდება ტრამპისა და სის დარწმუნებას, მხარი დაუჭირონ ომის მოსკოვის პირობებით დასრულებას.
ტრამპმა განაცხადა, რომ უკრაინის საკითხი განხილვის საგანი არ იქნება და აშშ-ის ოფიციალური პირები ამბობენ, რომ ის არ აპირებს რუსეთის ომის საკითხის წამოწევას უკრაინაში. Wall Street Journal-ის ცნობით, პუტინი იმედოვნებს, რომ მოლაპარაკებები ხელს შეუწყობს მოსკოვისთვის ხელსაყრელი სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევას.
უკრაინის განხილვის პერსპექტივამ კიევი და ევროპული მთავრობები შეაშფოთა. გერმანიის პრეზიდენტმა ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერმა განაცხადა, რომ სი ძინპინი გაღიზიანებული ჩანდა, როდესაც ჰკითხეს, მოიცავს თუ არა სამმხრივი მოლაპარაკებები ომს. „მან მკაფიოდ აღნიშნა, რომ ეს ევროპული კონფლიქტია, სადაც ევროპელებიც უნდა ისხდნენ მოლაპარაკების მაგიდასთან,“ — განუცხადა შტაინმაიერმა გერმანიის საზოგადოებრივ მაუწყებელს ARD-ს ამ თვის დასაწყისში.
გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა პარასკევს ტრამპს მოუწოდა, პუტინთან მოლაპარაკებებისას უკრაინის საკითხზე „სიურპრიზები“ არ იყოს. „გთხოვთ, სიურპრიზები არ იყოს. გააგრძელეთ თამაში ‘ევროპის გუნდისა’ და ‘უკრაინის გუნდის’ სახელით,“ — განაცხადა მან.
სარი არჰო ჰავრენმა, ბრიტანეთის სამეფო გაერთიანებული სამხედრო კვლევების ინსტიტუტიდან, X-ზე დაწერა, რომ ჩინეთს „სიურპრიზები არ უყვარს და სურს, რომ არც ტრამპმა და არც პუტინმა მასპინძლის ყურადღება არ გადაიტანონ.“ მისი თქმით, სი არ სურს, ჩაებას უკრაინის ან სხვა საკითხის განხილვაში, რისთვისაც მზად არ არის.
დენუკლეარიზაცია კიდევ ერთი საკითხია, რომლის განხილვასაც ბევრი დამკვირვებელი იმედოვნებს. ტრამპის თქმით, ლიდერები „ბევრ საკითხს განიხილავენ, მათ შორის დენუკლეარიზაციასაც.“ ვაშინგტონი მომავალ ბირთვული იარაღის კონტროლის შეთანხმებებში ჩინეთის ჩართვას ითხოვს, პეკინი კი ამტკიცებს, რომ ჯერ აშშ-მა და რუსეთმა უნდა შეამცირონ თავიანთი არსენალები, რადგან მათ უფრო დიდი ბირთვული მარაგი აქვთ. ჩინეთმა ადრე უარი თქვა ტრამპის წინადადებაზე, გამართულიყო უფრო ფართო განიარაღების მოლაპარაკებები მას შემდეგ, რაც აშშ-რუსეთის ბირთვული ხელშეკრულება თებერვალში ამოიწურა.
ჩინეთი ზრდის თავის ბირთვულ არსენალს და მიანიშნებს, რომ არ აპირებს შემცირების შეთანხმებებში მონაწილეობას, სანამ აშშ-სა და რუსეთთან პარიტეტს არ მიუახლოვდება. ამ კვირაში სატელეფონო საუბარში ჩინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვან იმ და აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ „შეთანხმდნენ, რომ ლიდერების დონეზე არსებითი დიალოგი მნიშვნელოვანია ისეთი მიზნების მისაღწევად, როგორიცაა მშვიდობა და დენუკლეარიზაცია,“ — ნათქვამია აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადებაში.
გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტერეშმა ორშაბათს განაცხადა, რომ თუ სამივე ლიდერი „მართლა აიღებს ვალდებულებას დენუკლეარიზაციისკენ, ეს მსოფლიოსთვის დიდი მიღწევა იქნება.“
ტრამპმა ასევე განაცხადა, რომ ლიდერები განიხილავენ აშშ-ისა და ისრაელის ომს ირანში. ჟურნალისტებთან საუბრისას ფლორიდის აეროპორტში 8 ნოემბერს, მან თქვა: „ვცდილობთ, ირანში ომი დავასრულოთ.“
კონფლიქტი დაიწყო აშშ-ისა და ისრაელის ავიადარტყმებით 28 თებერვალს და ამჟამად გარკვეული დეესკალაცია შეინიშნება, თუმცა ძირითადი საკითხები კვლავ გადაუჭრელია. აშშ-მა და ისრაელმა თავი შეიკავეს მასშტაბური შეტევებისგან ბოლო კვირებში არჩევნების გამო, მაგრამ თეირანი კვლავ ცდილობს ჰორმუზის სრუტის — გლობალური ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მთავარი სატრანზიტო მარშრუტის — კონტროლს და აგრძელებს თავდასხმებს გემებზე, რომლებსაც წყლის გზის არალეგალურ მომხმარებლებად მიიჩნევს.
აშშ-ის შუალედურ არჩევნებამდე, ოქტომბერში, ტრამპმა განაცხადა: „შეიძლება კიდევ ერთი პატარა Epic Fury მოვაწყოთ,“ — იგულისხმა აშშ-ისა და ისრაელის ავიადარტყმები, თუმცა დრო არ დაუკონკრეტებია. აპრილში პაკისტანის შუამავლობით ვაშინგტონსა და თეირანს შორის გამართული სამშვიდობო მოლაპარაკებები გრძელვადიან შეთანხმებამდე ვერ მივიდა.
ჩინეთი, რომელიც ირანის მთავარი ეკონომიკური პარტნიორია, არაერთხელ ცდილობდა კონფლიქტში შუამავლობას და აცხადებს, რომ ესკალაციის თავიდან აცილება „უმაღლესი პრიორიტეტია.“ პეკინმა ბოლო კვირებში რამდენიმე ახლო აღმოსავლური ქვეყნის ლიდერები და დიპლომატები უმასპინძლა, რათა მხარეები მოლაპარაკებებზე დაბრუნებაზე დაეთანხმებინა.
გოლდსტინმა, რომელმაც გასულ კვირას შენჟენში ვიზიტისას ჩინელი ექსპერტების მოლოდინები შეისწავლა, იწინასწარმეტყველა, რომ ტრამპი, როგორც წინა პრეზიდენტები, შიდა ფრონტზე დემოკრატების გამარჯვების შემდეგ გავლენის შემცირების ფონზე, საგარეო პოლიტიკაზე გაამახვილებს ყურადღებას.
„პრეზიდენტი არჩევნებმა სერიოზულად დააზარალა და მომდევნო ორი წლის განმავლობაში მისი პერსპექტივები შეზღუდული იქნება,“ — ამბობს გოლდსტინი. „ეს შეიძლება აიძულოს, საგარეო პოლიტიკაში უფრო აქტიური გახდეს, რადგან ამ სფეროში ნაკლები შეზღუდვა ექნება. არ გამიკვირდება, თუ ტრამპი მზად იქნება, საგარეო პოლიტიკაში კიდევ ერთი ხმაურიანი ნაბიჯი გადადგას.“
იმ პირობებში, როცა ირანთან ომის განახლების რისკი მაღალია და რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტი თეთრი სახლის ძალისხმევის მიუხედავად დიპლომატიურ გადაწყვეტას არ ექვემდებარება, გოლდსტინი ვარაუდობს, რომ ტრამპი შეიძლება შეეცადოს „საგარეო პოლიტიკის დრამატულ მანევრს აზიაში“, მაგალითად, შეთანხმებას მიაღწიოს კიმ ჩენ ინთან — ჩრდილოეთ კორეის ლიდერთან, რომელთანაც ტრამპი ხშირად ამაყობდა ახლო ურთიერთობით. კიმის APEC-ის სამიტზე დასწრება მოსალოდნელი არ არის, თუმცა ჭორები მის შესაძლო გამოჩენაზე მაინც ვრცელდება.
















