
რა მოხდება, როცა მსოფლიო, როგორც მოსალოდნელია, საშიშად გადააბიჯებს შეთანხმებულ ტემპერატურის ზღვარს? გაეროს კლიმატის მოლაპარაკებებზე ქვეყნებს მოუწოდებენ, მიმართონ ტექნოლოგიას, რათა შეცვალონ ეს ბედი და პირდაპირ ატმოსფეროდან ამოიღონ ნახშირორჟანგი.
ნახშირორჟანგის მოცილების (CDR) მხარდამჭერთა ახალი ინიციატივა, რომლის მიზანია სითბოს დამჭერი ნახშირორჟანგის ატმოსფეროდან ამოღება და მისი ღრმად მიწისქვეშ, ოკეანეებში ან ისეთ პროდუქტებში შენახვა, როგორიცაა გაზიანი სასმელები, ცდილობს მიიღოს აღიარება COP31-ის საბოლოო ტექსტში — კლიმატის სამიტზე, რომელიც ამჟამად ანტალიაში, თურქეთში მიმდინარეობს.
CDR-ის მხარდამჭერთა მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვანი ჯგუფი, რომელსაც Think Negative ეწოდება, სამიტის მასშტაბურ სივრცეში პავილიონს მართავს, სადაც ნახშირორჟანგის მოცილების დრამატული ზრდის გეგმებზე საუბრობენ, როგორც გზაზე, რომელიც მსოფლიოს დაეხმარება საერთაშორისო ტემპერატურის ზღვრის გარდაუვალი „გადაცდენიდან“ დაბრუნებაში.
ამასობაში, COP-ის ამ შეხვედრაზე რეკორდული 700 ლობისტი ლობირებს განსხვავებულ, მაგრამ დაკავშირებულ პროცესს — ნახშირორჟანგის დაჭერასა და შენახვას (CCS), რომლის დროსაც ნახშირორჟანგი დაბინძურების წყაროზე იჭერება და მიწისქვეშ ინახება, — ამის შესახებ საერთაშორისო გარემოსდაცვითი სამართლის ცენტრი (CIEL) იუწყება. ეს უფრო მეტია, ვიდრე ყველაზე პატარა 50 ეროვნული დელეგაციის საერთო წარმომადგენლობა.
CCS ნაკლებ მხარდაჭერას იღებს გარემოსდაცველებისგან მისი ხარჯების, არაერთგვაროვანი შედეგებისა და ნავთობისა და გაზის გამოყენების გახანგრძლივების პოტენციალის გამო. თუმცა, პარასკევს, პირველად, როგორც CCS, ასევე CDR შევიდა ტექსტში, რომელიც საფუძვლად დაედება კლიმატის მოლაპარაკებების საბოლოო შეთანხმებას.
გაეროს აღიარებს, რომ მსოფლიო მალე გადააჭარბებს გლობალური ტემპერატურის 1.5°C-ით ზრდას ინდუსტრიულ წელთან შედარებით, რაც გამოიწვევს სულ უფრო მძაფრ სიცხის ტალღებს, წყალდიდობებს, გვალვებს და სხვა სასიკვდილო შედეგებს, რადგან ქვეყნები კვლავ აგრძელებენ სათბობის გაზების გამოყოფას ნავთობისა და გაზის წვით.
თუნდაც ემისიების შემცირების პირობებში, პლანეტის „ცხელება“ ამ დონეზე ათასობით წლის განმავლობაში არ დაიწევს, თუ არ მოხდება ნახშირორჟანგის სწრაფი მოცილება, როგორც ამას CDR-ის მხარდამჭერები წარმოიდგენენ, რომლებიც ახალი გლობალური სააგენტოს შექმნას ითხოვენ ნახშირორჟანგის მოცილების კოორდინაციისთვის. მათ ასევე მოუწოდეს თურქეთსა და ავსტრალიას, რომლებიც COP31-ის შეხვედრას ერთობლივად ხელმძღვანელობენ, CDR შეიტანონ სამიტის საბოლოო შედეგში.
„CDR ჯერ კიდევ არარეალურად ჟღერს ხალხისთვის, მაგრამ მთელი წელი ვცდილობდით, რომ COP31-ის დღის წესრიგში შეგვეტანა,“ — ამბობს გიოქერ ავჯი, CDR Türkiye-ს დეკარბონიზაციის სტრატეგი. „პრეზიდიუმთან ვისაუბრეთ, რომ საბოლოო გადაწყვეტილებაში შეიტანონ და მათ უკვე დაიწყეს პოტენციალის გაცნობიერება.“
ნახშირორჟანგის მოცილების სხვადასხვა ფორმა არსებობს: პირდაპირი ამოღება ჰაერიდან, ისეთი ქანების დაფქვა, რომლებიც ნახშირორჟანგს „ჩაკეტავენ“, ან უფრო ბუნებრივი გზით — ტყეების და მანგროვების დაცვა და დათესვა.
CDR ჯერ კიდევ მცირე მასშტაბისაა — წელიწადში დაახლოებით 2 მილიარდი ტონა ნახშირორჟანგი იშლება, თითქმის მთლიანად გადატყევით. ტექნოლოგიური მცდელობები ჰაერიდან CO2-ის ამოღების მიმართულებით მხოლოდ 2 მილიონი ტონა ნახშირორჟანგის მოცილებას ახერხებს, ამ სფეროს წამყვანი კომპანიები კი მნიშვნელოვნად ჩამორჩებიან და ფინანსურადაც სირთულეებს განიცდიან. ინვესტორების თანხების ნაკლებობის გამო, რომელიც უფრო ხელოვნურ ინტელექტში მიედინება, CDR ჯერ კიდევ საწყის ეტაპზეა და რესურსების ნაკლებობას განიცდის.
ამის მიუხედავად, ქვეყნები დიდი ხანია ეყრდნობიან ნახშირორჟანგის მოცილების თეორიულ დაპირებას თავიანთ კლიმატის გეგმებში. ეს დაპირება მალე რეალობად უნდა იქცეს, თუ მსოფლიო უნდა დააბრუნოს ტემპერატურის ზრდა უსაფრთხო დონეზე, მხოლოდ სტაბილიზაციის ნაცვლად — გაეროს ბოლო შეფასებით, ამ საუკუნეში 320 მილიარდი ტონა CO2 უნდა მოიხსნას, რათა ტემპერატურა კვლავ 1.5°C-ზე დაბლა დაეშვას.
„CDR ნამდვილად აკლდა დისკუსიას და დებატებს, მიუხედავად იმისა, რომ ათწლეულების განმავლობაში ყველა მოდელში იყო,“ — ამბობს ინჯი ჯონსტონი, მაქს პლანკის ინსტიტუტის ნულოვანი ემისიების ექსპერტი. „ეს ერთადერთი გამოსავალია, რომელიც რეალურად ბალანსს ქმნის ემისიებს შორის და გვაბრუნებს გადაცდენის მდგომარეობიდან.“
„სინამდვილეში, ეს ძალისხმევა არ უნდა იყოს მხოლოდ მეწარმეების მიერ ადგილზე განხორციელებული, უფრო ხმამაღლა უნდა ვისაუბროთ ამაზე და დავიწყოთ შესაბამისი პროცედურების დანერგვაც,“ — დასძენს ის საერთაშორისო ჩარჩოს შექმნის მცდელობაზე.
მიუხედავად იმისა, რომ CDR ჯერ კიდევ დიდწილად აკლია კლიმატის პოლიტიკის განტოლებას, გარემოსდაცველები აფრთხილებენ მისადმი დამოკიდებულების რისკებზე. მათი თქმით, საკმარისი ნახშირორჟანგის მოცილებისა და შენახვისთვის მიწისა და ოკეანეების მასშტაბური, პოტენციურად საზიანო ცვლილებები იქნება საჭირო, ხოლო ატმოსფეროს „გაწმენდის“ იმედზე ყოფნა ამცირებს ემისიების შემცირების აუცილებლობას.
„ყურადღება ყოველთვის უნდა იყოს ემისიების შემცირებაზე, ძალიან საშიშია ვიფიქროთ, რომ შეგვიძლია მეტი ემისია შევიტანოთ ატმოსფეროში და შემდეგ ვივარაუდოთ, რომ მომავალში ტექნოლოგია გვექნება, რომელიც უბრალოდ ამოიღებს მათ,“ — ამბობს რეიჩელ კენერლი, ნახშირორჟანგის დაჭერის კამპანიის ხელმძღვანელი საერთაშორისო გარემოსდაცვითი სამართლის ცენტრში.
„ეს ჰიპოთეტური ტექნოლოგიებია და პრობლემა, რომელსაც აქ ვხედავთ, არის ის, რომ ხდება გადაცდენის პიკისა და დაბრუნების გზის ნორმალიზაცია. დაბრუნების ელემენტი ამ ეტაპზე ჰიპოთეტურია. ვფიქრობ, ეს შეუძლებელია.“
CDR ხშირად ერევათ ნახშირორჟანგის დაჭერასა და შენახვაში (CCS), სადაც ემისიები პირდაპირ წყაროზე იჭერება და მიწისქვეშ ინახება. კენერლი ამბობს, რომ CCS „მწვანე დაბნევის“ პრაქტიკაა, რომელსაც დიდი ნავთობისა და გაზის კომპანიები იყენებენ ფოსილური საწვავის ეპოქის გასახანგრძლივებლად.
თუმცა, ორივე პროცესი გარკვეულ ასპექტებში მსგავსია, რადგან საბოლოოდ ორივე დიდ რაოდენობით ნახშირორჟანგის მიწისქვეშ შენახვას გულისხმობს. „ვფიქრობ, ორივე გარკვეულწილად ყურადღების გადატანის როლს ასრულებს მიტიგაციისგან,“ — ამბობს კენერლი. „ორივე საშუალებას აძლევს ფოსილური საწვავის გამოყენების გახანგრძლივებას, ფაქტობრივად.“
კენერლი დასძენს, რომ 1.5°C-ით გადაცდენა მაქსიმალურად მცირე უნდა იყოს ფოსილური საწვავის გამოყენების აღმოფხვრით, ხოლო გადატყევით ნელ-ნელა უნდა მოხდეს ზედმეტი CO2-ის შთანთქმა, რათა, მრავალი ასწლეულის შემდეგ, ტემპერატურა კვლავ დაიწევს.
მაგრამ მხარდამჭერები ამტკიცებენ, რომ კლიმატის კრიზისის მასშტაბი ისეთია, რომ CDR ერთადერთი რეალური ვარიანტია ტემპერატურის დასაწევად. „ეს ერთადერთი ინსტრუმენტია, რაც გვაქვს,“ — ამბობს ჯონსტონი. „ეს გვჭირდება, სწრაფად გვჭირდება და უნდა ვიხილოთ მასშტაბი, რომელიც მსოფლიო ენერგეტიკის ინდუსტრიას გაუტოლდება თავისი გავლენით.“



















