
ევროპული ქიმიური კომპანიების მიერ გაყიდული პესტიციდები ბრაზილიაში გასულ წელს 1 600-ზე მეტ მოწამვლის ანგარიშში იყო ნახსენები, — ნათქვამია გამოძიებაში.
შემთხვევების დაახლოებით მესამედი იმ ქიმიკატებს ეხებოდა, რომელთა გამოყენებაც ევროკავშირის ფერმებზე აკრძალულია, რადგან ისინი ადამიანებისა და გარემოსთვის საფრთხეს წარმოადგენენ. თუმცა, ევროპულ კომპანიებს ამ ქიმიკატების წარმოება არ ეკრძალებათ, თუ ისინი ექსპორტზე გააქვთ იმ ქვეყნებში, სადაც მათი გამოყენება კანონიერია.
ბრაზილიის ჯანდაცვის სამინისტროს მონაცემების ანალიზმა, რომელიც Unearthed-მა და Public Eye-მ სამშაბათს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წარმოადგინეს, აჩვენა, რომ 2 857 მოწამვლის ანგარიშიდან, სადაც კონკრეტული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი იყო დასახელებული, 1 605 შემთხვევაში საუბარი იყო ევროპული პესტიციდების ბრენდებზე.
ანგარიშის მიხედვით, ბრაზილიელი ფერმერები აღწერენ, როგორ ეწვებათ კანი, ეწვებათ კანი, უჭირთ სუნთქვა და აღენიშნებათ ღებინება ქიმიკატებთან მუშაობის შემდეგ. მცირე რაოდენობის ადამიანებმა შემთხვევით ან თვითმკვლელობის მიზნით დალიეს პესტიციდები და დაიღუპნენ.
ბრაზილიის კანონმდებლობის მიხედვით, ყველა სავარაუდო პესტიციდით მოწამვლის შემთხვევაში, ჯანდაცვის მუშაკებმა უნდა წარადგინონ ანგარიში ქვეყნის დაავადებათა შეტყობინების ეროვნულ სისტემაში. ამ ანგარიშებს მხოლოდ პაციენტის მკურნალ ექიმს ან ექთანს შეუძლია მიანიჭოს სტატუსი — „დადასტურებული მოწამვლა“ ან „ექსპოზიცია“.

ხშირად, კლინიცისტები შემთხვევებს „ექსპოზიციად“ აფიქსირებენ, როდესაც არ აქვთ საკმარისი მომზადება ან მხარდაჭერა დიაგნოზის დასადასტურებლად, თუმცა პაციენტი უყვება, რომ პესტიციდებთან ჰქონდა შეხება ან აქვს მოწამვლისთვის დამახასიათებელი სიმპტომები. ლაბორატორიული დადასტურება იშვიათია, ამიტომ „დადასტურებული მოწამვლის“ დიაგნოზი, როგორც წესი, კლინიკურ შეფასებაზეა დამოკიდებული.
ექსპერტების თქმით, კლინიცისტებს ხშირად არ სურთ შემთხვევების დადასტურება მომზადებისა და მხარდაჭერის ნაკლებობის გამო. ის ფაქტი, რომ კონკრეტული ბრენდი მოხსენიებულია მოწამვლის ანგარიშში, არ ნიშნავს, რომ სწორედ ამ ბრენდმა გამოიწვია მოწამვლა ან სიკვდილი.
„ჯანდაცვის მუშაკების არასაკმარისი მომზადება ამ შემთხვევების ამოცნობასა და მართვაში — მთავარი შემზღუდველი ფაქტორია,“ — ამბობს ვანდა გარიბოტი, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ბიოლოგი რიუ გრანდი დუ სულის შტატის ჯანმრთელობის ზედამხედველობის ცენტრიდან, სამხრეთ ბრაზილიაში.
გარიბოტის თქმით, პერსონალის მაღალი ცვალებადობა და ინსტიტუციური მხარდაჭერის ნაკლებობა იშვიათად იძლევა ლაბორატორიული დადასტურების საშუალებას და ხშირად დიაგნოზი მხოლოდ კლინიკურ შეფასებას ეყრდნობა.
გასულ წელს, სასოფლო-სამეურნეო პესტიციდებთან დაკავშირებულ 6 700-ზე მეტ სამედიცინო ანგარიშში, 2 857-ში დასახელებული იყო კონკრეტული პროდუქტი. აქედან 1 420 შემთხვევა დადასტურებულ მოწამვლად კლასიფიცირდა. კიდევ 1 108 შემთხვევა — როგორც ექსპოზიცია; დანარჩენ შემთხვევაში კლასიფიკაცია უცნობი ან სხვა დიაგნოზი იყო.
ზოგიერთი პროდუქტი ბრიტანეთში იწარმოება. Reglone — ყველაზე ხშირად ნახსენები ბრიტანული წარმოების სარეველას საწინააღმდეგო საშუალებაა. ის შეიცავს დიკვატს, ქიმიკატს, რომელიც ბრიტანეთში 2020 წელს აიკრძალა მას შემდეგ, რაც ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ ის მაღალი რისკის შემცველია იმ ადამიანებისთვის, ვინც მის ახლოს ცხოვრობს. დიკვატი სხვა პესტიციდებშიც გვხვდება.
მიუხედავად გამოყენების აკრძალვისა, Reglone-ს კვლავ აწარმოებს შვეიცარიაში დაფუძნებული პესტიციდების კომპანია Syngenta ჰადერსფილდში მდებარე ქარხანაში ექსპორტისთვის ისეთ ქვეყნებში, სადაც რეგულაციები უფრო ლოიალურია, მათ შორის ბრაზილიაში.

ნელსონ კასტოლდი გასულ წელს გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც ოჯახურ ფერმაზე შემთხვევით დალია Reglone. ეკონომიის მიზნით, მისმა ოჯახმა სარეველას საწინააღმდეგო საშუალება დიდი რაოდენობით შეიძინა და ერთი ლიტრი ცარიელ კოლას ბოთლში გადაასხა, რათა მძიმე 20-ლიტრიანი კონისტერის ტარება არ დასჭირვებოდათ.
მზის ქვეშ მუშაობისას, კასტოლდიმ შავი ფერის ქიმიკატი გაზიან სასმელში შეეშალა და მოსვა. მიუხედავად იმისა, რომ მაშინვე გადააფურთხა, ქიმიკატმა თირკმელების უკმარისობა გამოიწვია, შემდეგ კი ფილტვებს შეუტია. ის ორი დღის შემდეგ გარდაიცვალა.
„დავიშალეთ,“ — ამბობს ივან კასტოლდი მამის გარდაცვალებაზე. „მამას გარდაცვალებიდან ოთხ თვეში დედაც დაგვეღუპა. დღე და ღამე ტიროდა. დეპრესია დაემართა და ინსულტი მიიღო. მარტო დარჩა.
„ეს შხამი, Reglone, ბრაზილიაში უნდა აიკრძალოს,“ — დაამატა მან. „არა მხოლოდ იმის გამო, რაც ჩვენ დაგვემართა, არამედ მისი ტოქსიკურობის გამო.“
ბრაზილიის ჯანდაცვის სამინისტრომ გასულ წელს დიკვატთან დაკავშირებული 75 შემთხვევა დააფიქსირა, მაშინ როცა 2018-2022 წლებში ასეთი შემთხვევა მხოლოდ 36 იყო.
გამოძიებამ დაადგინა, რომ Reglone კონკრეტულად 44 ანგარიშში იყო ნახსენები, მათ შორის ოთხი სიკვდილის შემთხვევაში. აქედან 26 შემთხვევა დადასტურებულ მოწამვლად კლასიფიცირდა, დანარჩენი კი — როგორც ექსპოზიცია, უცნობი ან არასასურველი რეაქცია.
Dormex, პესტიციდი, რომელიც გერმანიაში კომპანია Alzchem-ში იწარმოება და ბრაზილიაში BASF-ის მიერ ვრცელდება, კიდევ ერთი პროდუქტია, რომელმაც მუშების თქმით, მათ ჯანმრთელობას ზიანი მიაყენა.

სიდნეი სოუზა დე ოლივეირა, 49 წლის, მძიმედ დაშავდა მას შემდეგ, რაც Dormex-ის სითხე ფეხზე გადაესხა სპრეერის ავსებისას. სახელური გადატყდა, როცა ქიმიკატს ავზში ასხამდა. თავდაპირველად ფეხი გაუწითლდა, მაგრამ მუშაობა გააგრძელა.
ოთხი დღის შემდეგ საავადმყოფოში მივიდა. „15 დღის შემდეგ ფეხი შავი გამიხდა. ხორცის ნაჭრები ცვიოდა,“ — ამბობს ოლივეირა. ექიმმა უთხრა, რომ დაზიანება სერიოზული იყო და მკვდარი ქსოვილის მოცილება დასჭირდა, რათა ინფექცია ძვალზე არ გავრცელებულიყო.
ოლივეირას თქმით, დამცავი შარვალი, რომელიც დამსაქმებელმა მისცა, ძალიან თხელი იყო და ქიმიკატი ადვილად ატანდა. ისიც ამბობს, რომ ეშინოდა, სამსახური არ დაეკარგა, თუ დიდხანს არ იმუშავებდა.
Dormex შეიცავს ციანამიდს, რომელიც ევროკავშირში 2008 წელს აიკრძალა ადამიანის ჯანმრთელობაზე, განსაკუთრებით კი ფერმერებზე, მისი ზემოქმედების გამო. ანალიზი აჩვენებს, რომ ბრაზილიის ჯანდაცვის სამინისტროს ბაზაში გასულ წელს Dormex-თან დაკავშირებული 17 დადასტურებული მოწამვლის შემთხვევაა დაფიქსირებული.
Finale, BASF-ის პროდუქტი, რომელიც გამოძიებაში გამოვლინდა, შეიცავს გლუფოზინატს, რომელიც ევროკავშირში 2018 წელს აიკრძალა. Roundup — გლიფოსატზე დაფუძნებული სარეველას საწინააღმდეგო საშუალება, რომელსაც გერმანული კომპანია Bayer აწარმოებს — ხშირად იყო ნახსენები ბრაზილიის მოწამვლის ანგარიშებში, მათ შორის 12 სიკვდილის შემთხვევაში.
ყველა იმ მოწამვლის ანგარიშში, სადაც გამოძიებამ დაადგინა, რომ საუბარი იყო ევროპული კომპანიების პროდუქციაზე, სულ 32 სიკვდილი დაფიქსირდა. აქედან 31 შემთხვევა დადასტურებულ მოწამვლად კლასიფიცირდა, 26 კი — თვითმკვლელობად.
Syngenta-ს პროდუქცია მოწამვლის ანგარიშებში 425-ჯერ იყო ნახსენები, BASF-ის — 179-ჯერ. ეს მონაცემები ერთმანეთს არ გამორიცხავს: ზოგ ანგარიშში რამდენიმე მწარმოებლის პროდუქტი იყო დასახელებული.
ნინა შრანკმა, Greenpeace UK-ის წამყვანმა კამპანიამ, შედეგები „სასიკვდილო ორმაგ სტანდარტად“ შეაფასა.
„თუ პესტიციდი ბრიტანეთში გამოსაყენებლად ძალიან საშიშია, მაშინ მისი ექსპორტიც უნდა იყოს აკრძალული. მინისტრებმა უნდა შეწყვიტონ ბრიტანეთის ჩართვა ტოქსიკური ქიმიკატების წარმოების ჯაჭვში, რომელიც საზღვარგარეთ ადამიანების სიცოცხლეს საფრთხეს უქმნის.“

ევროკავშირის პესტიციდების დამტკიცების სისტემა ქიმიკატებისგან მკაცრ სტანდარტებს ითხოვს ადამიანის, ცხოველის ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვისთვის. დიკვატი ევროკავშირში და ბრიტანეთში ფერმებზე 2019 და 2020 წლიდან აკრძალულია, მას შემდეგ, რაც ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ ის მაღალი რისკის შემცველია მუშებისთვის, მეზობლად მცხოვრებებისთვის და ფრინველებისთვის. ციანამიდი ამოიღეს მას შემდეგ, რაც შეფასებამ აჩვენა, რომ სასოფლო-სამეურნეო მუშაკებში მისი ზემოქმედება უსაფრთხო ზღვარს აჭარბებდა. გლუფოზინატი კი ევროკავშირში რეპროდუქციულად ტოქსიკურ ნივთიერებადაა კლასიფიცირებული, რაც ნიშნავს, რომ ის უნაყოფობას ან ნაყოფის განვითარებას აზიანებს.
თვითმკვლელობების პრევენციაც მნიშვნელოვანი ფაქტორია. 2020 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ განსაკუთრებით საშიში პესტიციდების ეროვნული აკრძალვა ეფექტიანი საშუალებაა იმ ქვეყნებში თვითმკვლელობების შემცირებისთვის, სადაც პესტიციდებით თვითმკვლელობის მაჩვენებელი მაღალია.
Syngenta-ს წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ბრაზილიაში კომპანიას მიეწერა შემთხვევების თითქმის ნახევარი, რომლებიც დადასტურებულ მოწამვლად არ იყო კლასიფიცირებული და დაამატა: „Public Eye და Unearthed ამის შესახებ იციან, მაგრამ შეგნებულად უგულებელყოფენ მონაცემთა ბაზის საბოლოო კლასიფიკაციას.“ კომპანიამ გამოძიება დაადანაშაულა მონაცემების საბოლოო კლასიფიკაციის უგულებელყოფაში და აღნიშნა „ბევრი სხვა შეუსაბამობა“, რაც, მათი თქმით, „სერიოზულ ეჭვებს ბადებს, რომ მტკიცებულებები წინასწარ განსაზღვრული დასკვნის მხარდასაჭერად შერჩევითაა ინტერპრეტირებული“.
„ამ სტატისტიკის უკან რეალური ადამიანები დგანან. ყოველი ნამდვილი მოწამვლის შემთხვევა მნიშვნელოვანია და ყველა დაზარალებულ ოჯახს ჩვენი ყურადღება ეკუთვნის,“ — დაამატა წარმომადგენელმა.
Syngenta-მ აღნიშნა, რომ ბრაზილიას საკუთარი „მტკიცე რეგულირების სისტემა“ აქვს და ევროპაში აკრძალული პროდუქტები ქვეყანაში დამოუკიდებლად ფასდება და რეგისტრირდება, რაც კულტურების, კლიმატური პირობებისა და მავნებლების განსხვავებულ ზეწოლას უკავშირდება. კომპანიამ განაცხადა, რომ 2025 წელს ბრაზილიაში თავისი პროდუქციის უსაფრთხო გამოყენებაზე 95 000 ადამიანი გადაამზადა, მათ შორის უფასო ონლაინ კურსების მეშვეობით.

Bayer-მა განაცხადა, რომ მისი პროდუქცია უსაფრთხოა, თუ მას ეტიკეტზე მითითებული ინსტრუქციების მიხედვით გამოიყენებენ და აღნიშნა, რომ პროდუქცია მკაცრ ტესტირებასა და გლობალური ჯანდაცვის ორგანოების შეფასებას გადის. კომპანიამ აღნიშნა, რომ პესტიციდით მოწამვლას სერიოზულად ეკიდება, თუმცა მონაცემების სანდოობაში ეჭვი შეიტანა, რადგან პროდუქტი და ექსპოზიციის გარემოებები დამოუკიდებლად არ დადასტურებულა, ზოგი ქიმიკატი შესაძლოა არასწორად იყოს იდენტიფიცირებული და ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა თავის ტკივილი და კანის გაღიზიანება, სხვა მიზეზებსაც შეიძლება ჰქონდეს.
კომპანიის თქმით, „Roundup“ ხშირად გამოიყენება როგორც ზოგადი ტერმინი, რომელიც შეიძლება სხვა მწარმოებლების ან ყალბ სარეველას საწინააღმდეგო საშუალებებსაც მოიცავდეს.
Bayer-მა აღნიშნა, რომ პესტიციდების უსაფრთხო გამოყენების შესახებ ტრენინგებს ატარებს, მათ შორის დამცავი აღჭურვილობის გამოყენებაზე, და რომ 2025 წელს მისი პროგრამები გლობალურად 4 მილიონზე მეტ ადამიანს მიაღწევს. კომპანიამ ასევე განაცხადა, რომ პესტიციდის ევროკავშირში აკრძალვა ავტომატურად არ ნიშნავს მის არაუსაფრთხოებას, რადგან სხვა ქვეყნებსაც აქვთ მტკიცე რეგულირების სისტემები, რომლებიც ადგილობრივ სასოფლო-სამეურნეო პირობებს ითვალისწინებს.
კომპანიამ დაამატა: „მიუხედავად იმისა, რომ წარმოდგენილი მონაცემები ზოგად ტენდენციებზე ინფორმაციის მიღებაში გვეხმარება, მას აქვს შეზღუდვები და ინდივიდუალური შემთხვევების შეფასებისას სიფრთხილეა საჭირო.“
BASF-მა განაცხადა, რომ ღრმად შეშფოთებულია მოწამვლის იმ შემთხვევებით, რომლებიც შესაძლოა მის პროდუქტებს უკავშირდებოდეს და აღნიშნა, რომ ყველა ასეთ ინციდენტს სერიოზულად ეკიდება.
კომპანიის წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია მიუთითებს, რომ ზოგი ინციდენტი შესაძლოა განზრახ პესტიციდის მიღებას უკავშირდებოდეს, რაც „პროდუქტის განზრახ არასწორად გამოყენებად“ შეფასდა, მაშინ როცა ის მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვისაა განკუთვნილი.
BASF-მა განაცხადა, რომ აქვს გლობალური და ადგილობრივი პროცედურები, რათა შეაფასოს და გამოიძიოს ინციდენტები, რომლებიც შესაძლოა მის პროდუქტებს უკავშირდებოდეს, და საჭიროების შემთხვევაში თანამშრომლობს ორგანოებსა და ექსპერტებთან, რათა შემთხვევები უკეთ გაიგოს და მსგავსი ინციდენტების პრევენციის გზები იპოვოს. კომპანიამ აღნიშნა, რომ ინვესტიციებს ახორციელებს განათლებასა და ტრენინგში, რათა თავისი პროდუქციის უსაფრთხო გამოყენება უზრუნველყოს, და რომ ბრაზილიაში ინიციატივებმა 2025 წელს 14 475-ზე მეტ მონაწილეს მიაღწია.
კომპანიამ განაცხადა, რომ დარწმუნებულია თავისი პროდუქციის უსაფრთხოებაში, თუ ის ეტიკეტზე მითითებული ინსტრუქციებისა და მოქმედი რეგულაციების შესაბამისად გამოიყენება.
BASF-მა დაამატა, რომ ბრაზილიის კანონმდებლობა ითხოვს, სასოფლო-სამეურნეო ქიმიკატები მხოლოდ უფლებამოსილ და სათანადოდ გადამზადებულ პირებს გამოიყენონ და აღნიშნა, რომ პროდუქციის უსაფრთხო გამოყენებაზე პასუხისმგებლობას სერიოზულად ეკიდება.



















