
ენდი ბარნჰამმა გადადგა ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი დიდი ბრიტანეთისა და ევროკავშირის ურთიერთობების გაღრმავებისკენ ბრექსიტის შემდეგ — მან ხელი მოაწერა შეთანხმებებს, რომლებიც გაამარტივებს ვაჭრობას, დააკავშირებს ემისიების ბაზრებს და შექმნის ახალგაზრდებისთვის მობილობის ახალ სქემას. ბარნჰამმა ეს ნაბიჯი „ახალი სამყაროს“ დასაწყისად შეაფასა, სადაც ორი მხარე თანამშრომლობს.
ბრიუსელში, პარასკევს გამართულ მნიშვნელოვან სამიტზე, დიდი ბრიტანეთმა და ევროკავშირმა გამოაცხადეს სამი შეთანხმების შესახებ, რომლებიც მოიცავს საკვებისა და სასმელის ვაჭრობას, ემისიების ვაჭრობას და ახალგაზრდული მობილობის სქემას. ეს სქემა 100,000 ახალგაზრდა ბრიტანელს მისცემს საშუალებას, იცხოვრონ, იმუშაონ, ისწავლონ და იმოგზაურონ ევროკავშირში, ხოლო ევროპელებისთვის ანალოგიური წვდომა იქნება დიდ ბრიტანეთში.
თუმცა, ეს შეთანხმებები შესაძლოა ექვს თვეში ჩაიშალოს. ევროკავშირი აცხადებს, რომ არ მიიღებს ამ სამ შეთანხმებას, თუ დიდი ბრიტანეთი არ მისცემს ევროპელ სტუდენტებს ბრიტანული უნივერსიტეტების საშინაო სწავლის საფასურის გადახდის უფლებას.
ბარნჰამმა უარყო ვარაუდები, თითქოს შეთანხმებების ამოქმედებასთან დაკავშირებით გაურკვევლობა არსებობდეს. „შეთანხმება მიღწეულია. ყველაფერი შავით თეთრზე წერია თქვენს წინაშე,“ — განაცხადა მან და დაამატა, რომ შეთანხმების ბრიტანულ კანონმდებლობაში ასახვისთვის შესაბამისი კანონპროექტი პარლამენტში მომავალ კვირას შევა.
ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა უთანხმოება შეამცირა და განაცხადა, რომ „დარწმუნებულია, გამოსავალს ვიპოვით“. ევროპული საბჭოს პრეზიდენტმა ანტონიუ კოშტამ თქვა: „ჩვენ ერთ მიმართულებას მივყვებით და ეს მთავარია.“ მან დიდი ბრიტანეთი „ჩვენს უახლოეს მეზობლად, სანდო მოკავშირედ და ბუნებრივ პარტნიორად“ მოიხსენია.
ბარნჰამმა „ისტორიული“ შეთანხმება შეაფასა და თქვა: „ეს კარგი დღეა ბრიტანეთისთვის და კარგი დღეა ევროპისათვის.“ მისი თქმით, ეს შეთანხმებები პასუხობს „ჩვენი დროის უდიდეს გამოწვევებსა და ადამიანების ყველაზე დიდ შფოთვებს“, მათ შორის ცხოვრების ხარჯებს, ეკონომიკური ზრდის სისუსტეს, არალეგალურ მიგრაციასა და ახალგაზრდების წინაშე არსებულ სირთულეებს.
პრემიერმინისტრმა აღნიშნა, რომ კეირ სტარმერის ინიციატივით მიღებული შეთანხმებები ბრიტანეთის მშპ-ს 0.5%-ით გაზრდის, რაც ეკონომიკას 17 მილიარდი ფუნტით გააძლიერებს. მისი თქმით, ეს გამოიწვევს საკვების გაიაფებას — მან დაასახელა Tesco, Asda და სხვა სუპერმარკეტების ქსელები — ასევე ელექტროენერგიის ხარჯების შემცირებას. მან პოლიტიკურ ოპონენტებს, განსაკუთრებით ნაიჯელ ფარაჯს, მოუწოდა ახსნან, რატომ უარყოფდნენ ასეთ სარგებელს. „რატომ უნდა უარყოს ვინმემ ეს?“ — იკითხა მან.
ბარნჰამი განსაკუთრებით ემოციური გახდა ახალგაზრდული სქემის განხილვისას და აღნიშნა, რომ ეს იმ თაობისთვის იმედის მომცემია, რომლის არჩევანიც 2016 წლის რეფერენდუმმა და კოვიდ-პანდემიამ შეზღუდა. „იმედი — ეს სიტყვაა,“ — თქვა მან. „და ეს ახლა იწყება.“
მისი პოლიტიკური რისკი ნაწილობრივ ეფუძნება რწმენას, რომ ბრიტანული საზოგადოებრივი აზრი რეფერენდუმის შემდეგ შეიცვალა. პარასკევს გამოქვეყნებული საარჩევნო ოლქების მიხედვით ჩატარებული გამოკითხვა აჩვენებს, რომ 2016 წელს სავარაუდოდ ბრექსიტის მომხრე 394 ოლქიდან 274-ში ამჟამად ევროკავშირში დაბრუნებას დაუჭერდნენ მხარს, მათ შორის ბარნჰამის მაკერფილდის ოლქშიც.
თუმცა, პრემიერმინისტრმა ხაზი გაუსვა, რომ საზოგადოებრივ აზრს წინ არ გაუსწრებს. მისი თქმით, ამ პარლამენტის ფარგლებში შეთანხმებაზე ბევრად წინ ვერ წავლენ და ევროკავშირთან დაგეგმილ „ტვინის შტურმის“ პროცესს „ახალ სამყაროში ვარიანტების განხილვასა და ღია დიალოგს“ უწოდა. ეს, მისი თქმით, შემდეგ პარლამენტს დაეხმარება გადაწყვეტილებების მიღებაში.
სამიტამდე ევროკავშირთან უფრო მჭიდრო მომავალი კავშირების, მათ შორის ევროკავშირში დაბრუნების შესაძლებლობის განხილვა, უფრო ფრთხილი, ორმხრივი „ტვინის შტურმის“ ენით შეიცვალა, ხოლო ბრიტანელი ოფიციალური პირები ამბობენ, რომ პროგრესი შეიძლება თვეებს მოითხოვდეს. ფონ დერ ლაიენმა აღნიშნა, რომ ბრიტანეთის გადასაწყვეტია, საით წავა ეს პროცესი და დაამატა: „მოგვწონს ეს ტვინის შტურმი, ჩვენზე დაითვალეთ.“
ევროკავშირმა მიიღო დეკლარაცია, რომლის მიხედვითაც სამი შეთანხმება არ ამოქმედდება, თუ ევროპელ სტუდენტებს თანაბარი მოპყრობა არ ექნებათ. „გარდიანის“ მიერ ნახულ კონფიდენციალურ განცხადებაში ნათქვამია, რომ ევროკავშირის საბჭო და კომისია მიიჩნევენ, რომ შეთანხმებამ უნდა უზრუნველყოს სტუდენტებისთვის სწავლის საფასურის მხრივ თანაბარი მოპყრობა, როგორც ადგილობრივებისთვის. ევროკავშირი შეთანხმებებს არ მიიღებს, სანამ მოლაპარაკებები ასეთ თანასწორობაზე არ დასრულდება.
გერმანელმა სოციალ-დემოკრატმა ევროპარლამენტარმა ბერნდ ლანგემ მოუწოდა გამოსავლის პოვნას, რომელიც სწავლას ხელმისაწვდომს გახდის და უნივერსიტეტებისთვისაც მისაღები იქნება. „ვერ გავაღებთ კარს ახალგაზრდებისთვის და შემდეგ ისე დავწესებთ ფასებს, რომ მათ გავლა ვერ შეძლონ,“ — განაცხადა მან.
ფარაჯმა, რომელმაც სამიტის გადადების შემდეგ ევროკავშირის შენობიდან ათი წუთის სავალზე საპასუხო პრესკონფერენცია გამართა, განაცხადა, რომ ბარნჰამი გულუბრყვილო იყო და ევროკავშირმა „ამ მომენტით ისარგებლა, რომ ბრიტანეთის პრემიერმინისტრზე ზეწოლა მოეხდინა ასიათასობით ევროპელი სტუდენტისთვის სწავლის საფასურის შემცირებაზე.“ პარტია Reform UK-მა დიდი რაოდენობით ჟურნალისტები მიიზიდა, ხოლო კონსერვატორებმა განცხადება გაავრცელეს, სადაც ბარნჰამი „წარსულის დაყოფების ხელახლა გახსნაში“ დაადანაშაულეს, თუმცა ყურადღება შეთანხმების პრინციპზე გაამახვილეს და არა დეტალებზე.
ქემი ბადენოკი მთელი დღე ესექსში ატარებდა მას შემდეგ, რაც, გავრცელებული ინფორმაციით, ურჩიეს, ეკონომიკაზე მეტი ყურადღება მიექცია და ბრექსიტზე ნაკლები. ახლად შექმნილმა ბრექსიტის სისუფთავის ჯგუფმა Stay Out-მა განაცხადა, რომ ევროკავშირში დაბრუნება დიდ ბრიტანეთს კვირაში 750 მილიონი ფუნტი დაუჯდება. ბარნჰამი ასეთ ოპონენტებს ვერ უგულებელყოფს, თუმცა ყურადღებას შეთანხმების კონკრეტულ დეტალებზე ამახვილებს და არა ბლოკში დაბრუნების საკითხზე.
საკვებისა და სასმელის, ასევე ემისიების ვაჭრობის შეთანხმებები დიდ ბრიტანეთს ევროკავშირის წესებთან დააკავშირებს. ბრიტანელ ექსპერტებს მიიწვევენ შესაბამის ევროკავშირის შეხვედრებზე, მათ შორის ცხოველთა ჯანმრთელობის პოტენციური საგანგებო სიტუაციების განხილვაზე, თუმცა ხმის მიცემის უფლება არ ექნებათ. ბარნჰამმა უარყო ვარაუდი, თითქოს ეს მხოლოდ ფორმალობა იყოს და აღნიშნა, რომ „მნიშვნელოვანი მომენტი“ იქნება, როცა ბრიტანელი ექსპერტები ევროკავშირის შეხვედრების ოთახებში დაბრუნდებიან.
ფრანგებს მნიშვნელოვანი როლი მიუძღვით ბრიტანეთის გადაწყვეტილების მიღების პროცესიდან გამორიცხვაში, თუმცა პარიზი აცხადებს, რომ მათი პოზიცია ფართოდ იყო გაზიარებული და ასახავს რეალობას, რომ არაწევრ ქვეყანას გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობა არ შეუძლია. ევროკავშირმა მიესალმა ბარნჰამის მზადყოფნას, დაარღვიოს ტაბუები უფრო მჭიდრო ურთიერთობებზე, თუმცა ზოგიერთი ოფიციალური პირი ბრიტანული მოლაპარაკების ტაქტიკით უკმაყოფილოა. „ბრიტანეთს აქვს ტენდენცია, ყველაზე პატარა საკითხიც კი გაართულოს,“ — თქვა ერთმა ევროკავშირის დიპლომატმა. „ბრიტანეთის პრემიერმინისტრი საუბრობს მიდგომის შეცვლაზე... მაგრამ მოლაპარაკებებში ბრიტანელი წარმომადგენლები ისევ ისე იქცევიან, როგორც ყოველთვის.“
ორივე მხარემ ასევე შეთანხმდა „ეკონომიკური მდგრადობის პარტნიორობის“ და „საერთო კეთილდღეობისა და ეკონომიკური უსაფრთხოების სივრცის“ შექმნაზე. ეს მექანიზმები მიზნად ისახავს ბრიტანეთის შეშფოთების გათვალისწინებას ევროკავშირის „Made in Europe“ გეგმებთან დაკავშირებით, რომლებიც ევროკავშირის კომპანიებს უპირატესობას მიანიჭებს სახელმწიფო დაფინანსების შემთხვევაში, მაგალითად, განახლებადი ენერგიისა და ელექტრომობილების სფეროში. ბრიტანეთი ცდილობს ამ სქემაში ჩართვას, რათა ბრიტანული კომპანიები არ გამოირიცხონ ევროპული მიწოდების ჯაჭვებიდან.
ახალი ეკონომიკური უსაფრთხოების მექანიზმი ასევე მიზნად ისახავს საერთო შეშფოთების გათვალისწინებას ჩინური ხელოვნურად იაფი პროდუქციის გამო, რომელიც მთელ ევროპაში ფასებს ამცირებს. კვლავ ღიაა კითხვა, მოუწევს თუ არა დიდ ბრიტანეთს ევროკავშირის სავაჭრო დაცვის ზომებთან შესაბამისობა, თუმცა ბარნჰამმა აღნიშნა, რომ მხარეებმა შეთანხმდნენ „ერთად იმუშაონ, სადაც საერთო საფრთხეები არსებობს“.
სამიტი დაიწყო ორგანიზებული მისალმების ცერემონიით ევროპული საბჭოს შენობაში „ევროპა“ („კოსმოსური კვერცხი“), სადაც კვინტეტმა ბრიტანეთისა და ევროკავშირის ჰიმნები შეასრულა. ფონ დერ ლაიენი და კოშტა ღიმილით შეხვდნენ ბარნჰამის პოზიტიურ განცხადებებს, ხოლო ბრიტანეთის დელეგაციაში შედიოდნენ საგარეო საქმეთა მინისტრი ედ მილიბენდი, ფინანსთა მინისტრი ჯონ ჰილი, ბიზნესის მინისტრი ჯონათან რეინოლდსი და ენელის მიდგლი, მთავარი პარტიული ორგანიზატორი და ბარნჰამის ახლო მოკავშირე.
მიდგლის მონაწილეობა ასახავს შიდა პოლიტიკურ გამოწვევას: შეთანხმების იმპლემენტაციის კანონპროექტი მომავალ კვირას შევა პარლამენტში. მიუხედავად იმისა, რომ ლეიბორისტი დეპუტატების უმეტესობა თანხმდება, რომ 2016 წლის შემდეგ მსოფლიო შეიცვალა, ბარნჰამს მაინც მოუწევს როგორც კანონმდებლების, ისე ამომრჩევლების დარწმუნება თავისი უფრო ამბიციური მიდგომის მხარდასაჭერად.
ბრექსიტის წლების ანალოგიით, საბოლოო შეთანხმება გვიან ღამით გამართული მოლაპარაკებების შემდეგ შედგა. მოლაპარაკებების დასრულების შემდეგ ბარნჰამი მიიწვიეს სადილად, სადაც მენიუში იყო ბარდისა და პიტნის სუპი, ჩრდილოეთის ზღვის კოდის ფარში და კარტოფილი ფრი, ხოლო დესერტად ბრიუსელის ვაფლი ხილით.


















