
ევროკომისია დაადანაშაულეს მონაცემების შელამაზებაში, რათა მას საშუალება მისცემოდა, გამოუშვა ფინანსური დახმარება ეგვიპტისთვის აბდელ ფატაჰ ალ-სისის ავტორიტარულ მთავრობასთან ისტორიული შეთანხმების ფარგლებში.
ეს ბრალდება უკავშირდება ურსულა ფონ დერ ლაიენის, ევროკომისიის პრეზიდენტის მიერ ალ-სისისთვის დაპირებულ 7,4 მილიარდი ევროს მოცულობის შეთანხმებას, რომელიც 2024 წელს კაიროში მაღალი დონის ვიზიტისას გაფორმდა. სამწლიანი „სტრატეგიული და ყოვლისმომცველი პარტნიორობა“ მიზნად ისახავდა ეგვიპტის მყიფე ეკონომიკის გაძლიერებას, მიგრანტების ევროპაში გადაადგილების შეკავებას და რეგიონის სტაბილიზაციას, რომელიც 7 ოქტომბრის თავდასხმებისა და ისრაელის მიერ ღაზაში წარმოებული ომის შემდეგ მძიმე მდგომარეობაშია.
ამ ინფორმაციის გამჟღავნება უფრო ფართო კითხვებს აჩენს ევროკავშირისა და ეგვიპტის ურთიერთობებზე, რადგან ეგვიპტის ხელისუფლება კრიტიკის ქვეშაა მედიის თავისუფლების შეზღუდვის გამო, მას შემდეგ რაც ექვსი ჟურნალისტი დააპატიმრეს და წამებაში დაადანაშაულეს, დაიხურა მთელი რედაქცია „მაცადაშის“ (ფაქტების გადამმოწმებელი და საგამოძიებო პლატფორმა), ასევე გასულ თვეში დაიხურა ქვეყნის ერთ-ერთი ბოლო დამოუკიდებელი მედიასაშუალება და მის ცნობილ რედაქტორს, ლინა ატალას, სასამართლომ განაჩენი გამოუტანა.
ატალა ამ განაჩენს ასაჩივრებს და ამ კვირაში სასამართლოში წარდგება, რათა გაასაჩივროს სხვა ბრალდებებიც, მათ შორის „ყალბი ინფორმაციის გავრცელება“, რისთვისაც მას დაუსწრებლად, მისი ინფორმირების გარეშე, ერთი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.
ყურადღების ცენტრშია ევროკავშირის მიერ ეგვიპტისთვის გაცემული 5 მილიარდი ევროს მოცულობის „რბილი“ სესხები – ანუ მსუბუქი პირობებით გაცემული მაკროფინანსური დახმარება, რომელიც მხოლოდ იმ ქვეყნებისთვის უნდა იყოს ხელმისაწვდომი, რომლებიც პატივს სცემენ ადამიანის უფლებებსა და დემოკრატიას. მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირის პირობები დემოკრატიასა და უფლებებზე ბუნდოვანია, სესხები ეგვიპტისთვის ბევრად უფრო კონკრეტულ ეკონომიკურ რეფორმებს ითვალისწინებს.
განსხვავებული მონაცემთა წყაროები – გაჟონილი ევროკავშირის დოკუმენტები და ეგვიპტის მთავრობის ვებგვერდიდან წაშლილი ინფორმაცია – კითხვებს აჩენს ევროკომისიის იმ განცხადებაზე, თითქოს ეგვიპტემ შეასრულა სოციალური დახმარების პროგრამებთან დაკავშირებული მიზნები, რამაც ევროკავშირს საშუალება მისცა, 2,5 მილიარდი ევროს დახმარება გამოეყო.
საიდუმლო დოკუმენტებში კომისიამ ევროკავშირის კანონმდებლებს აცნობა, რომ ეგვიპტემ „ფართო გაგებით შეასრულა“, შემდეგ კი „შეასრულა“ ორი დამოუკიდებელი მიზანი, რომელიც ითვალისწინებდა 2024-2026 წლებში სოციალური დახმარების პროგრამებში ღარიბი მოსახლეობის რაოდენობის გაზრდას. თუმცა მონაცემები აჩვენებს, რომ ამ პერიოდში პროგრამებიდან 85 734 ოჯახი ამოიღეს, ანუ ბენეფიციართა რაოდენობა შემცირდა და არა გაიზარდა.
თუ ეგვიპტე ევროკავშირის პირობების შესაბამისად გააფართოებდა პროგრამებს და არც ერთი ოჯახი არ ამოიღებოდა, დაახლოებით 245 000 ოჯახი, ანუ დაახლოებით 909 000 ადამიანი, მიიღებდა ამ დახმარებას (Guardian-მა ეს გათვლა მსოფლიო ბანკის მონაცემებზე დაყრდნობით გააკეთა).
გაჟონილი დოკუმენტების მიხედვით, კომისია ეგვიპტეს სთხოვდა „ფულადი დახმარების პროგრამების კიდევ უფრო გაფართოებას“, თუმცა ბენეფიციართა რაოდენობის შემცირების მიუხედავად, მაინც მწვანე შუქი მისცა ორ დამოუკიდებელ „რბილ“ სესხს, ჯამში 2,5 მილიარდი ევროს ოდენობით.
Guardian-ის მიერ გამოკვლევის პასუხად, ევროპარლამენტის ერთ-ერთმა წამყვანმა სპიკერმა ევროკავშირ-ეგვიპტის ურთიერთობებზე, ჰოლანდიელმა დეპუტატმა ტინეკე სტრიკმა განაცხადა, რომ ევროკომისიას ოფიციალურ კითხვას დაუსვამს და განმარტებას მოითხოვს.
„ამ გამოძიების მიერ გამოვლენილი ფაქტი, რომ კომისია თითქოსდა შელამაზებულად წარმოაჩენს ეგვიპტის შედეგებს, შემაშფოთებელია,“ – განაცხადა სტრიკმა. „თავიდანვე, კომისია მაკროფინანსურ დახმარებას იყენებდა, როგორც ინსტრუმენტს, რომ ეგვიპტე მიგრაციის საკითხში თანამშრომლობისკენ დაეყოლიებინა, ხოლო ფორმალურ პირობებსა და ანგარიშვალდებულებას პარლამენტის წინაშე მხოლოდ არასასურველ ფორმალობად მიიჩნევდა.“

გეგმის მიხედვით, ეგვიპტემ ამ დრომდე მიიღო 3,5 მილიარდი ევროს მოცულობის რბილი სესხი სამ ტრანშად, ხოლო ბოლო, 1,5 მილიარდი ევროს გადახდა 2027 წლის ბოლომდეა მოსალოდნელი.
მონაცემების შელამაზების ბრალდება უკავშირდება ორ სოციალურ დახმარების პროგრამას: „ტაკაფულსა“ და „ქარამას“ ფულადი დახმარების პროგრამებს, რომლებიც ღარიბ და მოწყვლად ოჯახებს ეხება.
„ტაკაფულის“ (სოლიდარობა) პროგრამა ღარიბ ოჯახებს ფულად დახმარებას აძლევს იმ პირობით, რომ ბენეფიციარები რეგულარულად დადიან სამედიცინო შემოწმებებზე და ბავშვები სკოლაში დადიან. „ქარამას“ (ღირსება) პროგრამა კი უპირობო ფულად დახმარებას გასცემს შშმ პირებზე, ხანდაზმულებზე, ობლებზე და ქვრივებზე.
ევროკავშირის ერთ-ერთი პირობა, რომლითაც ეგვიპტე პირველ მილიარდ ევროს მიიღებდა, იყო „ტაკაფულისა“ და „ქარამას“ ბენეფიციარი ოჯახების რაოდენობის 100 000-ით გაზრდა, 4,7 მილიონამდე.
ევროკავშირის მინისტრთა საბჭოსა და ევროპარლამენტის წევრებისთვის გაჟონილ ანგარიშში კომისიამ ეს მოთხოვნა „ფართო გაგებით შესრულებულად“ შეაფასა.
თუმცა ამ ანგარიშში მოყვანილი მონაცემები აჩვენებს, რომ ამ პერიოდში ბენეფიციარი ოჯახების რაოდენობა 62 281-ით შემცირდა, რასაც ევროკავშირის ოფიციალური პირები „მრავალწლიან გადამოწმების პროცესს“ უკავშირებენ. სიაში ზოგი ოჯახი დაემატა, მაგრამ უფრო მეტი ამოიღეს, რადგან ისინი უღირსად მიიჩნიეს.
მომდევნო, 1,5 მილიარდი ევროს ტრანშის მისაღებად, ეგვიპტეს ევალებოდა პროგრამების „კიდევ უფრო გაფართოება“ და „ტაკაფულისა“ და „ქარამას“ ბენეფიციართა სიაში 60 000 ოჯახის დამატება. ევროკავშირის კანონმდებლებისთვის მეორე გაჟონილ ანგარიშში კომისიამ დაასკვნა, რომ მიზანი „შესრულებულია“, რადგან სიას 442 118 ოჯახი დაემატა.
ამჯერად კომისიამ არ მიუთითა, რამდენი ოჯახი ამოიღეს სიიდან. ეგვიპტის სოციალური სოლიდარობის სამინისტროს მონაცემები კი აჩვენებს, რომ 2026 წლის ივნისამდე, ანუ იმ პერიოდში, როცა ეს ტრანში გაიცა, ბენეფიციართა რაოდენობა 23 453-ით შემცირდა. ევროკავშირმა 1,5 მილიარდი ევროს გადახდა 2026 წლის ივლისში გამოაცხადა.
ეს მონაცემები მოგვიანებით ეგვიპტის სამინისტროს ვებგვერდიდან წაიშალა, თუმცა Guardian-მა ნახა მათი სქრინშოტები და არქივირებული ვებგვერდები.
პერიოდში 2024-26 წლებში, როცა ევროკავშირი ეგვიპტეს ავალდებულებდა „ქარამას“ და „ტაკაფულის“ პროგრამებში 160 000 ოჯახის დამატებას, სინამდვილეში ბენეფიციარი ოჯახების რაოდენობა 85 734-ით შემცირდა.

ტიმოთი ქალდასი, ტაჰრირის ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, ამბობს, რომ კომისიამ ზოგადად „ცუდად გამოიყენა ევროპელი გადამხდელი მოქალაქეების სახსრები რეალური სტაბილიზაციის მხარდასაჭერად“ ხმელთაშუა ზღვის მეორე მხარეს. „ევროპისთვის სტრატეგიული ინტერესია, რომ ეგვიპტე იყოს ეკონომიკურად უფრო სტაბილური და მოსახლეობა – ნაკლებად დაუცველი,“ – აღნიშნა მან.
სანდრა გომეს ლოპესი, ესპანელი სოციალისტი ევროპარლამენტარი, რომელიც ცოტა ხნის წინ კაიროში იმყოფებოდა ეგვიპტეში ადამიანის უფლებების შესაფასებლად, ამბობს, რომ Guardian-ის მიერ წარმოდგენილი მონაცემები მნიშვნელოვან კითხვებს აჩენს. „კომისიამ გამჭვირვალედ უნდა ახსნას, რატომ მიიჩნევს ამ ვალდებულებებს შესრულებულად და უნდა დაამტკიცოს, რომ ევროპული დაფინანსება რეალურად უწყობს ხელს ეგვიპტელი მოსახლეობის სოციალური დაცვის გაუმჯობესებას,“ – განაცხადა მან.
მან ასევე აღნიშნა, რომ ევროკავშირმა მხარდაჭერა არ უნდა შეწყვიტოს, „მაგრამ არც უნდა დავუშვათ, რომ ქვეყნის სტრატეგიულმა მნიშვნელობამ შეგვაცვლევინოს სტანდარტები ადამიანის უფლებების საკითხში.“
კრიტიკოსებისთვის, ევროკავშირის მზადყოფნა, ეგვიპტე მკაცრ სოციალურ-ეკონომიკურ მიზნებზე პასუხისგებაში არ მიიყვანოს, ცუდად მიანიშნებს უფრო ფართო, მაგრამ ნაკლებად განსაზღვრულ მიზნებზე დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების კუთხით.
სტრიკმა აღნიშნა: „ის ფაქტი, რომ ეგვიპტე და კომისია თითქოს უგულებელყოფენ სრულიად ნათელ სოციალურ-ეკონომიკურ პირობებს, არ მაძლევს საფუძველს ვიფიქრო, რომ ისინი დაიცავენ დემოკრატიისა და სამართლის უზენაესობის ბუნდოვან წინაპირობას.“
კლაუდიო ფრანკავილა, Human Rights Watch-ის ევროკავშირის ასოცირებული დირექტორი, ამბობს: „საჩვენებელი კრიტერიუმების გარეშე, ევროკავშირმა ადამიანის უფლებების პირობიანობა ეგვიპტის ავტორიტარიზმისთვის ცარიელ ჩეკად აქცია.“
ევროკომისიამ Guardian-ს განუცხადა, რომ „ტაკაფულისა“ და „ქარამას“ პროგრამებზე მიზანი ეხებოდა ახალ ბენეფიციარ ოჯახებს „და არა წმინდა ზრდას“. კომისიის სპიკერმა აღნიშნა, რომ „არ არსებობს წინააღმდეგობა“ ამ განცხადებასა და საიდუმლო დოკუმენტში მითითებულ მოთხოვნას შორის, რომლის მიხედვითაც ეგვიპტეს „ფულადი დახმარების პროგრამების კიდევ უფრო გაფართოება“ ევალებოდა.
რაც შეეხება დარჩენილი 1,5 მილიარდი ევროს სესხის გაცემას, კომისიამ განაცხადა, რომ „ის გაიცემა მას შემდეგ, რაც ყველა პირობა შესრულდება“, რაც გულისხმობს 24 ეკონომიკური პოლიტიკის პირობას, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის პროგრამის შენარჩუნებას და „კონკრეტული და სანდო ნაბიჯების გადადგმას ეფექტური დემოკრატიული მექანიზმების, მათ შორის მრავალპარტიული საპარლამენტო სისტემისა და სამართლის უზენაესობის პატივისცემის, ასევე ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართულებით“.
კომისიამ დაამატა: „პირობების შესრულებას ევროკავშირის ოფიციალური პირები და დიპლომატები საფუძვლიანად ამოწმებენ ეგვიპტის ხელისუფლებისა და სხვა შესაბამისი წყაროების მიერ მოწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე.“
ბრიუსელში ევროკავშირთან ეგვიპტის მისია კომენტარზე არ პასუხობს.
















