ისლამაბადში შაბათ-კვირას გამართული უშედეგო მოლაპარაკებების შემდეგ, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრი აბას არაღიჩი ევროპელ დედაქალაქებს ირანის მიერ შეთავაზებულ წინადადებაზე აწვდიდა ინფორმაციას, რომელიც ეხებოდა მის მაღალგამდიდრებულ ურანის მარაგს და ჰორმუზის სრუტის სამომავლო მართვას.

არაღიჩი ტელეფონით ესაუბრა საფრანგეთისა და გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრებს, ჟან-ნოელ ბარროსა და იოჰან ვადეფჰულს, ასევე საუდის არაბეთის, ომანისა და ყატარის საგარეო საქმეთა მინისტრებს.

მისი თქმით, ირანი არ მიიჩნევს პაკისტანის მიერ წარმართულ პროცესს ამოწურულად, მიუხედავად 21-საათიანი ინტენსიური მოლაპარაკებებისა.

ევროპის ქვეყნები, დონალდ ტრამპის მიერ ირანის საკითხზე მათი უგულებელყოფის გამო, ბოლო წელიწადზე მეტია, აშშ-ის პრეზიდენტის ყურადღების მიღმა რჩებიან. ირანი კი, ძირითადად, უგულებელყოფდა ევროპულ მთავრობებს, რომლებსაც აშშ-ის მუდმივ არსებებად მიიჩნევდა. თუმცა, ტრანსატლანტიკურ განხეთქილებასა და ევროპულ ეკონომიკაზე მზარდ ზეწოლას ირანის მხრიდან ევროპის, როგორც ტრამპის ბერკეტზე, გადახედვა მოჰყვა.

ევროპულმა ქვეყნებმა, აშშ-ის მოთხოვნის პატივისცემის ნიშნად, ყურადღება გაამახვილეს სამხედრო მხარდაჭერის უზრუნველყოფაზე, რაც ჰორმუზის სრუტის ნავიგაციის თავისუფლების დასაცავად თავდაცვითი არასაბრძოლო საზღვაო ალიანსის შექმნას გულისხმობს. ეს გეგმა კონფლიქტის დასრულების შემდეგ ამოქმედდება და მოითხოვს დელიკატურ მოლაპარაკებებს მოქმედების წესებზე, რაც, სავარაუდოდ, ევროკავშირის წითელი ზღვის გამოცდილებაზე იქნება დაფუძნებული, სადაც ჰუსიტებს ოპერაცია ასპიდისის ფარგლებში ებრძოდნენ.

საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა გამოაცხადა ერთობლივი კონფერენციის გამართვის შესახებ ბრიტანეთთან ერთად, რათა მოკავშირეებთან ერთად განიხილოს ეს გეგმა. ნებისმიერი გეგმა თეირანთან მოლაპარაკებებს მოითხოვს, მათ შორის მის გეგმაზე, დააწესოს გადასახადები.

ტრიტა პარსმა, ქუინსის ინსტიტუტის დირექტორმა, განაცხადა, რომ ირანელები შეეცდებიან, თუ ეს შესაძლებელია, ევროპელების თავიანთი მიმართულებით წაყვანას, განსხვავებით იმისა, რაც აქამდე იყო, რაც, ირანის პერსპექტივიდან, აშშ-ის მიმართ ძალიან მორჩილი იყო.

ირანის ბირთვული პროგრამის საკითხზე, მაღალჩინოსნებმა ხაზი გაუსვეს, რომ ირანი მზად იყო, თავისი კეთილი ნების დასამტკიცებლად, მაღალგამდიდრებული ურანის მარაგი განეიტრალებინა და არა მესამე მხარისთვის გადაეცა. ალი ნიკაზადმა, ირანის პარლამენტის ვიცე-სპიკერმა, განაცხადა, რომ "ისლამური რესპუბლიკა მზად იყო, თავისი კეთილი ნების დასამტკიცებლად, განეიტრალებინა - არ გადაეცა - 450 კგ გამდიდრებული ურანი".

მან დასძინა: "კონსორციუმი უნდა ჩამოყალიბებულიყო განეიტრალებისთვის, ირანის, აშშ-ისა და საუდის არაბეთის მონაწილეობით, მაგრამ ისინი ამ შეთანხმებიდან გამოვიდნენ."

თუმცა, ევროპელი დიპლომატები ამბობენ, რომ კვლავ რჩება გამოცანა, თუ როგორ დაარწმუნონ ირანი, დათმოს თავისი ბირთვული პროგრამა, მათ შორის, შიდა გამდიდრების პროგრამის გრძელვადიანი შეჩერება, როდესაც მას არ აქვს საშუალება, უზრუნველყოს აშშ-ის სანქციების მუდმივი შემსუბუქება. ზოგიერთი დიპლომატი ამტკიცებს, რომ სრუტე შეიძლება ლეგიტიმურ შემოსავლად ან კომპენსაციად ჩაითვალოს, თუ აშშ სანქციების შემსუბუქებაზე უარს იტყვის.

ნიტია ლაბჰმა, ჩეთემ ჰაუსის საერთაშორისო უსაფრთხოების პროგრამის წევრმა, განაცხადა, რომ შესაძლოა, სრუტისთვის ახალი რეჟიმი შემუშავდეს. მან დასძინა, რომ ირანი უნდა იყოს ნებისმიერი შეთანხმების მონაწილე სრუტეზე.

მისი თქმით, ეს, სავარაუდოდ, მოითხოვს სტრუქტურირებულ სანქციების შემსუბუქებას და სრუტის მართვას. გემების ტრანზიტისა და საზღვაო ესკორტის ერთობლივი გადამოწმება ირანისა და სხვა რეგიონული პარტნიორების მონაწილეობით, სავარაუდოდ, საჭირო იქნება. მან აღიარა, რომ ირანის სტრუქტურირებულ ჩარჩოში ჩართვა, რომელიც მოიცავს საზღვაო კონკრეტულ წინადადებებს და მრავალმხრივ კოორდინაციას, არ იქნება სწრაფი გამოსავალი, მაგრამ სტაბილურობის საფუძველი.

ლაბჰმა განაცხადა, რომ მომავალი შეთანხმება უნდა წავიდეს უფრო შორს და განსაზღვროს არა მხოლოდ ბირთვული შეზღუდვები, რომლებსაც ირანი მიიღებს, არამედ პოლიტიკური და ეკონომიკური ურთიერთობა, რომელსაც ის სანაცვლოდ მიიღებს. მან დასძინა, რომ ეს მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს, რათა ყველა მხრიდან შიდა მხარდაჭერა მოიპოვოს.

უფრო ფართოდ, ევროპაში არსებობს განწყობა, რომ უფრო კრიტიკული იყვნენ ტრამპის მიმართ, თუნდაც ეს უკრაინის მხარდაჭერისთვის მიღწეულ დიდ გარიგებას საფრთხეს უქმნიდეს. სოფია ბესჩმა, კარნეგის საერთაშორისო მშვიდობის ინსტიტუტის უფროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა, განაცხადა, რომ ევროპის ინტერესებშია, უფრო კრიტიკული იყოს აშშ-ის ქმედებების მიმართ ირანში. მისი თქმით, თუ ევროპას სურს შეინარჩუნოს შემწყნარებელი კონსენსუსი ევროპული შეიარაღებისთვის, თუ მას სურს, შეინარჩუნოს ამომრჩევლები ყველა იმ ფულით, რომელსაც თავდაცვისთვის ხარჯავს, მას არ შეუძლია მხარი დაუჭიროს სამხედრო ავანტიურასა და ცალმხრივ ომებს.