პლუტონი-პატარა სამყარო, რომელმაც ჩვენი წარმოდგენა კოსმოსზე შეცვალა.1930 წლის 18 თებერვალს ამერიკელმა ასტრონომმა კლაიდ ტომბომ აღმოაჩინა ციური სხეული, რომელმაც ათწლეულების განმავლობაში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა კაცობრიობის წარმოსახვაში - პლუტონი. მისი აღმოჩენა იმ დროისთვის უდიდესი მეცნიერული მოვლენა იყო, რადგან პირველად დადასტურდა, რომ მზის სისტემის საზღვრებს მიღმაც არსებობდა ახალი, უცნობი სამყარო. პლუტონი დედამიწაზე დაახლოებით ექვსჯერ პატარაა და მზის გარშემო ერთ სრულ ბრუნს თითქმის 248 წელი სჭირდება. ეს ნიშნავს, რომ პლუტონის ერთი „წელი“ ადამიანური თაობების ცხოვრებაზე გაცილებით გრძელია. ის მდებარეობს მზის სისტემის შორეულ და ცივ რეგიონში, სადაც მზის სინათლე ძალიან სუსტად აღწევს და ტემპერატურა მინუს 200 გრადუს ცელსიუსამდეც კი ეცემა. დიდი ხნის განმავლობაში პლუტონი ოფიციალურად ითვლებოდა მზის სისტემის მეცხრე პლანეტად. სკოლებში ასწავლიდნენ, წიგნებში იბეჭდებოდა და ადამიანების წარმოსახვაში ის კოსმოსის შორეული, იდუმალი საზღვრის სიმბოლოდ იქცა. თუმცა მეცნიერება მუდმივად ვითარდება, და რაც უფრო მეტი მონაცემი გროვდება, მით უფრო ზუსტდება ჩვენი ცოდნა სამყაროზე. 2006 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომელმაც დიდი დებატები გამოიწვია: პლუტონს „პლანეტის“ სტატუსი მოეხსნა და ის „ჯუჯა პლანეტად“ გადაკვალიფიცირდა. ამის მიზეზი იყო ახალი განსაზღვრება, თუ რა უნდა ეწოდოს პლანეტას. ამ კრიტერიუმებით, პლუტონი ვერ აკმაყოფილებდა ერთ-ერთ მთავარ მოთხოვნას. მას არ ჰქონდა „გაწმენდილი“ საკუთარი ორბიტა სხვა ციური სხეულებისგან. მიუხედავად ამისა, ეს გადაწყვეტილება არ ნიშნავს, რომ პლუტონი მეცნიერებისთვის ნაკლებად მნიშვნელოვანი გახდა. პირიქით, პლუტონის მიმართ ინტერესი კიდევ უფრო გაიზარდა 2015 წელს, როცა კოსმოსურმა აპარატმა New Horizons-მა პირველად გადაუფრინა მას ახლო მანძილზე და დედამიწას დეტალური ფოტოები და მონაცემები გამოუგზავნა. სწორედ მაშინ გაირკვა, რომ პლუტონი უბრალო გაყინული ქვა არ არის. მისი ზედაპირი მრავალფეროვანია: იქ აღმოჩნდა ყინულიანი მთები, ვრცელი ვაკეები, უცნაური გეოლოგიური ფორმები და თხელი ატმოსფეროც კი. ამ აღმოჩენებმა მეცნიერებს დაანახა, რომ მზის სისტემის კიდეებზე მდებარე პატარა ციური სხეულებიც შეიძლება აქტიური და რთული სტრუქტურის მქონე სამყაროები იყვნენ. პლუტონი გახდა მაგალითი იმისა, თუ რამდენად მოულოდნელ სიურპრიზებს გვიმზადებს კოსმოსი და რამდენად შეზღუდული შეიძლება იყოს ჩვენი წარმოდგენა მანამდე, სანამ რეალურ მონაცემებს არ მივიღებთ. დღეს პლუტონი ოფიციალურად ჯუჯა პლანეტად ითვლება, მაგრამ მისი ისტორიული და სამეცნიერო მნიშვნელობა არ შემცირებულა. ის გვახსენებს, რომ მეცნიერება არ არის დასრულებული ცოდნის კრებული. ეს არის მუდმივი პროცესი, სადაც ძველი წარმოდგენები იცვლება ახალი აღმოჩენების ფონზე. ისიც გვაჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ტექნოლოგიების განვითარება: თანამედროვე ტელესკოპები, კოსმოსური მისიები და მონაცემთა ანალიზის ახალი მეთოდები გვაძლევს შესაძლებლობას, უფრო შორს და უფრო ღრმად ჩავიხედოთ სამყაროში. პლუტონის ისტორია ერთგვარი სიმბოლოა თანამედროვე მეცნიერებისთვის პატარა, შორეული ობიექტი, რომელმაც დიდი კითხვები გააჩინა და დაგვანახვა, რომ კოსმოსი ბევრად უფრო მრავალფეროვანი და საინტერესოა, ვიდრე ოდესმე გვეგონა. შესაძლოა მომავალში კიდევ არაერთი ასეთი „პლუტონი“ აღმოვაჩინოთ, რომელიც კვლავ შეცვლის ჩვენს წარმოდგენას სამყაროს შესახებ.