A
I
NEWS
უგანდა და მალავი კლიმატის კრიზისს ებრძვიან, აფრიკის ქვეყნებს კი ადაპტაციის გეგმები და დაფინანსება აკლიათ
BBC • 4 საათის წინ
უგანდა და მალავი კლიმატის კრიზისს ებრძვიან, აფრიკის ქვეყნებს კი ადაპტაციის გეგმები და დაფინანსება აკლიათ

უგანდის ჩრდილოეთ კარამოჯას რეგიონში ელაიჯა ლობური და მისი ოჯახი ახლა მხოლოდ ერთჯერად საკვებს იღებენ დღეში.

აპრილში დაწყებულმა ძლიერმა გვალვამ მოსავალი გაანადგურა, ხოლო სხვა რეგიონებიდან შემოტანილი საკვები სულ უფრო მიუწვდომელი გახდა.

„შვიდი თვე წვიმის გარეშე მოგვიყვანა აქამდე, სადაც ახლა შიმშილში ვცხოვრობთ,“ — უთხრა BBC-ს 44 წლის ფერმერმა, რომელიც ბებიასთან, ცოლთან და ხუთ შვილთან ერთად ცხოვრობს.

„ზოგიერთი ველური მცენარეც კი, რომელსაც ადრე ვჭამდით, გახმა და დაჭკნა.“

ადგილობრივი ხელისუფლების ცნობით, რეგიონში მოსავლის 90%-ზე მეტი განადგურდა, სადაც სოფლის მეურნეობა ძირითადად წვიმაზეა დამოკიდებული.

სამხრეთით, მალავიში, მეთიუს ნხამბალამ წყალდიდობის დამანგრეველი შედეგები საკუთარ თავზე გამოსცადა.

2024 წლის აპრილში, სულ ერთი წლის შემდეგ, რაც ტროპიკულმა ციკლონმა ფრედიმ ქვეყნის სამხრეთი რეგიონი გაანადგურა, ჩიკვავას რაიონში წყალდიდობამ მოსახლეობა გადაასახლა.

ნხამბალა ცოლთან და ოთხ შვილთან ერთად მაღალ ადგილზე გაიქცა, როცა წყლის ნაკადმა მისი სოფელი წალეკა.

„როგორც კი უსაფრთხო სიმაღლეზე ავედით, ჩვენი სახლი თვალწინ წაიღო წყალმა. ყველაფერი, რაც მქონდა, დავკარგე,“ — უთხრა მან BBC-ს.

მან 15 ტომარა სორგოს მოსავალი და მიწის ნაწილი დაკარგა. მისი შვილები იმდენად ტრავმირებულები იყვნენ, რომ სკოლაში სიარული შეწყვიტეს.

„მათ სკოლაში წასვლა რამდენიმე თვის განმავლობაში არ სურდათ. ძალიან შეშინებულები იყვნენ,“ — იხსენებს ის.

გადასახლებისა და ცხოვრების თავიდან აწყობის შემდეგ, ნხამბალა ახლა კიდევ ერთ კლიმატურ გამოწვევას ეჯახება — ამჯერად წვიმის ნაკლებობას.

„ახლა გვეშინია, რომ მოსავალი საერთოდ არ გვექნება. არ ვიცი, რა უნდა გავაკეთო.“

მთავრობის შეფასებით, ციკლონ ფრედის შემდეგ მალავიში 1980 წლიდან 50-ზე მეტი სტიქიური უბედურება მოხდა, რომლებიც შტორმებს, წყალდიდობებს, მეწყერებსა და გვალვებს უკავშირდება და მილიონობით ადამიანს შეეხო.

მიუხედავად იმისა, რომ უგანდასა და მალავის კლიმატის ცვლილების შედეგები აწუხებთ და მათი მთავრობები დახმარებას ითხოვენ ახალი გლობალური ამინდის პირობებთან ადაპტაციისთვის, ისინი იმ 23 აფრიკულ ქვეყანას შორის არიან, რომლებმაც ჯერ არ წარადგინეს ეროვნული ადაპტაციის გეგმები (NAP) გაეროს კლიმატის კონვენციის სამდივნოში.

ეს გეგმები ასახავს, როგორ იმოქმედა მათზე კლიმატის ცვლილებამ და რა რისკების წინაშე დგანან, რაც მათ საჭირო დახმარების დასაბუთებაში ეხმარება. მათი არქონის შემთხვევაში, ექსპერტების თქმით, დაფინანსების მოპოვება რთულდება.

„ჩვენს რეგიონში ათწლეულებია ციკლური გვალვები გვხვდება, მაგრამ ამ კლიმატურ ზემოქმედებებთან გასამკლავებლად მოქმედების გეგმა არ არსებობს,“ — ამბობს მილტონ ლორპია, რომელიც კარამოჯას რეგიონში Warrior Squad Foundation-ში მუშაობს.

„თუ ასეთი გეგმა გვექნებოდა და განხორციელდებოდა, ნამდვილად დაგვეხმარებოდა.“

აფრიკელი მომლაპარაკებლები მიმდინარე გაეროს კლიმატის სამიტზე (COP31) თურქეთში მოითხოვენ ადაპტაციის დაფინანსების გასამმაგებას 2035 წლისთვის — წლიური 40 მილიარდი დოლარის (30 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) საბაზისო მაჩვენებლიდან, რომლის გამოყოფაზეც, მათი თქმით, განვითარებულმა ქვეყნებმა 2025 წლისთვის აიღეს ვალდებულება. ამ ვალდებულების ინტერპრეტაცია კვლავ სადავოა.

ეს წინადადება სამიტის ოფიციალურ მოლაპარაკებებში არ მიიღეს, თუმცა აფრიკელი მომლაპარაკებლები მის მხარდაჭერას განაგრძობენ.

დაფინანსება მიზნად ისახავს მოწყვლადი ქვეყნების დახმარებას კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ექსტრემალური ამინდის — გვალვების, წყალდიდობების და ტყის ხანძრების — წინაშე მომზადებასა და გამკლავებაში.

თუმცა, ევროკავშირი, რომელიც კლიმატის დაფინანსების ერთ-ერთი უმსხვილესი მიმწოდებელია, აცხადებს, რომ პრიორიტეტი უნდა იყოს არსებული ვალდებულებების შესრულება მოწყვლადი ქვეყნების მიმართ და არა ახალი დაფინანსების მიზნების დასახვა.

„დამატებითი თანხებით ან კაპიტალით არ მოვსულვართ მოლაპარაკებებზე. საქმე იმაშია, რაც უკვე დავპირდით და უნდა დავრწმუნდეთ, რომ ეს თანხები სწორად მიეწოდება,“ — განაცხადა დარაჰ ო’ბრაიენმა, რომელიც ევროკავშირის დელეგაციას ხელმძღვანელობს COP31-ზე ირლანდიის თავმჯდომარეობის სახელით.

მან აღიარა, რომ განვითარებულ ქვეყნებს უჭირთ არსებული დაფინანსების მიღება და აღნიშნა, რომ პროცესი გაუმჯობესებას საჭიროებს.

ვოპკე ჰოეკსტრამ, ევროკომისიის კლიმატის კომისარმა, ასევე განაცხადა, რომ სამიტმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს არსებული დაპირებების შესრულებაზე და არა ახლის მიცემაზე.

„თუ თქვენ ხართ წყნარი ოკეანის რეგიონში მდებარე მოწყვლადი ქვეყანა ან ერთ-ერთი LDC (ყველაზე ნაკლებად განვითარებული ქვეყანა) და ფული ბანკშია, მაგრამ ადგილზე არ აღწევს, ეს ფაქტობრივად არაფერს ნიშნავს,“ — თქვა მან.

ჰოეკსტრამ აღნიშნა, რომ ევროკავშირმა ბოლო წლებში 100 მილიარდი დოლარიდან 30 მილიარდი დოლარი უკვე გამოყო კლიმატის დაფინანსებისთვის, და რომ სხვა მდიდარმა ქვეყნებმა მეტი უნდა შეიტანონ.

საჭიროებების მასშტაბი დიდია. გაეროს ადაპტაციის დეფიციტის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც გასულ წელს გამოქვეყნდა, სუბსაჰარული აფრიკისთვის ყოველწლიურად დაახლოებით 51 მილიარდი დოლარია საჭირო ადაპტაციისთვის, ხოლო ახლო აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთ აფრიკას — 112 მილიარდი.

გლობალურად, გაეროს უახლესი ანგარიშის მიხედვით, განვითარებად ქვეყნებს 2035 წლისთვის ყოველწლიურად დაახლოებით 300 მილიარდი დოლარი დასჭირდებათ, თუმცა 2024 წელს მათ მხოლოდ ამ თანხის 10% მიიღეს განვითარებული ქვეყნებისგან.

კლიმატთან დაკავშირებული ზარალი და ზიანი აფრიკაში 2020-2030 წლებში სავარაუდოდ 440 მილიარდ დოლარს მიაღწევს, ნათქვამია ნაირობიში დაფუძნებული ანალიტიკური ცენტრის Power Shift Africa-ს ანგარიშში.

2015 წლის პარიზის კლიმატის შეთანხმების მიხედვით, განვითარებულ ქვეყნებს ევალებათ ფინანსური დახმარება აღმოუჩინონ განვითარებად ქვეყნებს, მათ შორის კლიმატის ადაპტაციისთვის.

მაგრამ რატომ ვერ ამზადებს ამდენი აფრიკული ქვეყანა გეგმებს, რომლებიც მათ საჭიროებების განსაზღვრასა და მდგრადობის გაძლიერებაში დაეხმარებოდა?

„თუ დააკვირდებით, ქვეყნებს, რომლებმაც ჯერ არ წარადგინეს NAP-ები, უკვე მრავალი კრიზისი აქვთ — მათ შორის საგარეო ვალის ტვირთი, ეკონომიკური წნეხი და სხვა პრობლემები,“ — ამბობს დევიდ აბუდჰო, Oxfam-ის კლიმატური სამართლიანობის ხელმძღვანელი.

„მათი მთავრობების შესაძლებლობა, კლიმატის ადაპტაციაში ინვესტიცია განახორციელონ, შეზღუდულია.“

შილა აპინი, ActionAid-ის რეგიონული კლიმატური სამართლიანობის მრჩეველი, ამბობს, რომ გეგმების არქონა ფინანსური და ტექნიკური მხარდაჭერის ნაკლებობას ასახავს.

„NAP-ების არქონა ამდენ ქვეყანაში თავისთავად ადაპტაციის დაფინანსებისა და შესაძლებლობების დეფიციტის მტკიცებულებაა,“ — აცხადებს ის.

მისი თქმით, ეს ქმნის მანკიერ წრეს — ქვეყნებს არ აქვთ მხარდაჭერა გეგმების მოსამზადებლად, ხოლო გეგმების არქონა ართულებს დაფინანსების მოპოვებას კლიმატური მდგრადობისთვის.

„როდესაც ქვეყნებს არ აქვთ ადეკვატური ადაპტაციის გეგმები და, რაც მთავარია, მათი განხორციელებისთვის საჭირო რესურსები, მთავრობები იძულებულნი არიან, კატასტროფებზე რეაგირებაზე დახარჯონ ძალები, ნაცვლად მათი პრევენციისა ან ზემოქმედების შემცირებისა,“ — ამბობს ამოს ვემანია, Power Shift Africa-ს უფროსი კლიმატური მრჩეველი.

„ნაცვლად იმისა, რომ ინვესტიცია ჩაიდოს ადრეული გაფრთხილების სისტემებში, კლიმატგამძლე სოფლის მეურნეობაში, წყლის უსაფრთხოებასა და წყალდიდობისგან დაცვაში, მწირი საჯარო რესურსები ისევ და ისევ გადამისამართდება საგანგებო დახმარებასა და აღდგენაზე. ეს დროთა განმავლობაში უფრო ძვირი ჯდება და საზოგადოებებს კიდევ უფრო დაუცველს ტოვებს.“

აფრიკელი მომლაპარაკებლები აღიარებენ, რომ ადაპტაციის გეგმები ქვეყნებს ინვესტიციების პრიორიტეტიზაციასა და დაფინანსების მოზიდვაში ეხმარება, თუმცა ამ გეგმების არქონა არ უნდა გახდეს ფინანსური დახმარების უარყოფის საფუძველი.

„რა თქმა უნდა, ყოვლისმომცველი NAP-ის ქონა ქვეყნებს ინვესტიციების პრიორიტეტიზაციასა და კლიმატის დაფინანსებისთვის წინადადებების მომზადებაში ეხმარება,“ — ამბობს მაჰლეტ ეიასუ მელკიე, ეთიოპიის COP32-ის თავმჯდომარეობის უფროსი სტრატეგიული მრჩეველი.

„მაგრამ აფრიკის ადაპტაციის დაფინანსების საჭიროებები ეფუძნება სამეცნიერო შეფასებებს, კლიმატურ მოწყვლადობას, ეროვნულ პრიორიტეტებსა და რეგიონულ შეფასებებს — და არა მხოლოდ იმას, წარადგინა თუ არა თითოეულმა ქვეყანამ კონკრეტული გეგმა.“

გაეროს განვითარების პროგრამა, რომელმაც 45-ზე მეტ ქვეყანას დაეხმარა გეგმების მომზადებაში, აცხადებს, რომ NAP-ები მთავრობებს საერთაშორისო მხარდაჭერის მობილიზებასა და კლიმატური ქმედებების კოორდინაციაში ეხმარება.

ფრედ ნჯეჰუ, Greenpeace Africa-ს პანაფრიკული პოლიტიკური სტრატეგი, ამბობს, რომ მათი არქონა მაინც მნიშვნელოვან ბარიერებს ქმნის.

„სამართლიანია აღვნიშნოთ, რომ ადაპტაციის გეგმების არქონა წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფუნქციურ ბარიერს, რომელიც მნიშვნელოვნად აფერხებს ქვეყნის მიერ საერთაშორისო დაფინანსების სიჩქარეს, მოცულობასა და ხარისხს,“ — ამბობს ის.

თუმცა, გეგმის ქონა არ ნიშნავს, რომ მისი განხორციელებისთვის საჭირო თანხა გარანტირებულია.

„მაშინაც კი, როცა ქვეყნებმა თავიანთი NAP-ები დაასრულეს, მათ არ მიუღიათ იმდენი თანხა, რამდენიც ადაპტაციის გეგმების განხორციელებისთვის სჭირდებათ,“ — ამბობს აპინი.

კენია მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება ადაპტაციის ღონისძიებებმა საზოგადოებებს კლიმატურ გამოწვევებთან გამკლავებაში დაეხმაროს.

ქვეყნის მშრალ და ნახევრადმშრალ სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ბეტონის ქვიშის კაშხალები სეზონური მდინარეების დინებას ანელებს, რაც ქვიშის დაგროვებასა და მიწისქვეშ წყლის შენახვას უწყობს ხელს. საზოგადოებები მას მშრალ პერიოდებში ხელის ტუმბოების ან ამოღების გზით იყენებენ.

ბრიტანული საქველმოქმედო ორგანიზაცია Sand Dams Worldwide და მისი ადგილობრივი პარტნიორი Africa Sand Dam Foundation აცხადებენ, რომ დაახლოებით 1,300 ასეთი კაშხალი აქვთ აშენებული, რაც წყლის ხელმისაწვდომობას აუმჯობესებს, რადგან გვალვები უფრო ხშირი და ძლიერი ხდება.

თუმცა, კონტინენტის სხვა მოწყვლადი საზოგადოებები კვლავ ელოდებიან მსგავს ჩარევებს.

გვალვით დაზარალებულ კარამოჯაში ლობური ფიქრობს, როგორი იქნებოდა მათი მდგომარეობა, ფერმერებს მცირე მასშტაბის სარწყავი სისტემები რომ ჰქონოდათ.

„ზოგ ადგილას მიწისქვეშა წყაროები გვაქვს. თუ სათანადო გეგმები და პროგრამები იარსებებდა, შეგვეძლო მათი გამოყენება საკვების მოსაყვანად, მაგრამ ამის ნაცვლად შიმშილში გვიწევს ცხოვრება,“ — ამბობს ლობური.

„ბებია სულ გვახსენებს, როგორ დაკარგა რვა შვილი 1982 წლის შიმშილობის დროს და ყველას გვეშინია, რომ ჩვენც ასე არ დავიღუპოთ.“

მეტი სიახლე აფრიკის კონტინენტიდან იხილეთ BBCAfrica.com-ზე.

გამოგვყევით Twitter-ზე @BBCAfrica, Facebook-ზე BBC Africa ან Instagram-ზე bbcafrica

მსგავსი სიახლეები

ახალი ამბები
AI Shop
ეკონომიკა
პოლიტიკა
საქართველო
სპორტი
კულტურა
მეცნიერება

© 2026 AI News. ყველა უფლება დაცულია.