ინდიგენური კლიმატის აქტივისტი რიკი დანკი გრეტა ტუნბერგის გვერდით იდგა ანტალიაში, თურქეთში გამართულ Cop31 სამიტზე და ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრ ენტონი ალბანეზეს მოუწოდა, „შეწყვიტოს ლაპარაკი და დაიწყოს მოსმენა“ იმ ადამიანების, რომლებიც მოითხოვენ ახალი ნახშირის, ნავთობისა და გაზის პროექტების დასრულებას.
ტრადიციულ სამოსში გამოწყობილი დანკი, გუდანჯისა და ვაკაიას ტრადიციული მფლობელი, მედიის წინაშე ალბანეზეს მიმართა მოწოდებით, მოუსმინოს „ავსტრალიელ ხალხს, როდესაც ისინი ამბობენ, რომ აღარ სურთ ახალი ნახშირის, ნავთობისა და გაზის პროექტები“.
„ჩემს მიწაზე მიმდინარეობს ფრეკინგი, სასმელი წყალი იწამლება და ჩვენი ისტორია იშლება ამ წუთებში,“ – განაცხადა დანკმა. მან პრემიერ-მინისტრს მოუწოდა, „დაიწყოს მოსმენა ჩვენი ძმებისა და დების მთელ მსოფლიოში, როდესაც ისინი ამბობენ, რომ არ სურთ, ავსტრალიამ ექსპორტზე გაიტანოს ნახშირი, ნავთობი ან გაზი და ის კლიმატური ზიანი, რასაც ეს პროდუქტები იწვევს“.
დანკი ერთ-ერთია იმ 10 ავსტრალიელს შორის, რომლებმაც გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტში სარჩელი შეიტანეს, რომელიც ცნობილია როგორც Hard Truths-ის საქმე. სარჩელი ამტკიცებს, რომ ავსტრალიის მთავრობამ ვერ დაიცვა ისინი კლიმატური დაბინძურებისგან, მათ შორის იმ ემისიებისგან, რომლებიც დაკავშირებულია ქვეყნის მასშტაბურ ნახშირისა და თხევადი ბუნებრივი გაზის ექსპორტთან — რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
საქმეში ჩართული იურისტები იმედოვნებენ, რომ კომიტეტი მომდევნო 18 თვეში მიიღებს გადაწყვეტილებას. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი განცხადება იურიდიულად სავალდებულო არ იქნება, უარყოფითი დასკვნა მთავრობას სერიოზულ უხერხულობას შეუქმნის და მნიშვნელოვან პოლიტიკურ წონას ექნება.
23 წლის ტუნბერგი პირველად ესწრებოდა გაეროს ყოველწლიურ კლიმატის მოლაპარაკებებს ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში. მან მკაცრად გააკრიტიკა მთავრობები გარემოს განადგურების პრევენციის ჩავარდნის გამო და განაცხადა: „ასეთ სივრცეებში უფრო ნათლად ჩანს, რომ სიტუაცია სრულიად უკონტროლოა. პლანეტა არ კვდება, მას კლავენ“.
„და ჩვენ ვიცით, ვინ კლავს. კლავენ სწორედ ისინი, ვისაც ხშირად ჩვენი გადარჩენის იმედი გვაქვს,“ – თქვა მან.
„არავინ მოდის ჩვენს გადასარჩენად. როდესაც ჩვენი ადამიანის უფლებები საფრთხეშია სახელმწიფოებისა და სხვა ინსტიტუტების მხრიდან, ჩვენი ვალია, ავდგეთ, ვიყოთ პასუხისმგებლიანი და ვიბრძოლოთ ყველას უფლებებისთვის.“
ტუნბერგი, რომელიც ცნობილია სკოლის კლიმატის გაფიცვების მოძრაობით და ბოლო წლებში ყურადღებას ამახვილებს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ღაზის კონფლიქტი, გლობალური დათბობის გაუარესებას ომებსა და სხვა კრიზისებს უკავშირებს.
„ჩვენ მივდივართ მომავალში, სადაც მეტი გენოციდი, მეტი ეკოციდი და ჩვენი საბაზისო უფლებების სრული კომპრომეტირება გველის, სადაც ელემენტარული საჭიროებები ფუფუნებად იქცევა,“ – განაცხადა მან. ავსტრალიის მხრიდან უფრო ძლიერი ქმედებები მან „ჯანსაღ აზრად“ შეაფასა.
ტუნბერგის გვერდით იდგნენ დანკი და სხვა კლიმატის აქტივისტები, მათ შორის ნეპალის პარლამენტარი, რომელმაც აგვისტოში მყინვარის ჩამოშლის შედეგად გამოწვეული მეწყერის შემდეგ 1,500-ზე მეტი ადამიანის გადარჩენაში მიიღო მონაწილეობა.
ეს გამოსვლა სამიტის მეოთხე დღეს შედგა, რომელიც ორ კვირას გრძელდება და რომელსაც თურქეთი და ავსტრალია ერთობლივად უძღვებიან. ავსტრალია მოლაპარაკებების პრეზიდენტია და ერთ-ერთი მთავარი წინადადებაა „35 35-მდე“ ინიციატივა, რომლის მიხედვითაც 2035 წლისთვის საბოლოო მოხმარების ენერგიის 35% ელექტროენერგიიდან უნდა მოდიოდეს.
ზოგი ქვეყანა მოითხოვს, შეთანხმებაში განისაზღვროს, რომ ეს ელექტროენერგია სუფთა ენერგიის წყაროებიდან უნდა იყოს. გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტერეში და რამდენიმე ქვეყანა მასპინძლებს ასევე მოუწოდებენ, წინ წაწიონ ბრაზილიის — გასული წლის Cop-ის პრეზიდენტის — ინიციატივა, რომლის მიხედვითაც ქვეყნებმა უნდა შეიმუშაონ გეგმა ნავთობისა და გაზისგან ეტაპობრივი გადასვლისთვის.
აქტივისტები აკრიტიკებენ მთავრობებს ემისიების შემცირების ნელი ტემპისა და ფოსილური საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტის გარშემო კონსოლიდაციის ჩავარდნის გამო. არსებული პოლიტიკა საუკუნის ბოლოსთვის გლობალურ დათბობას 2.7°C-მდე მიიყვანს, ნათქვამია Climate Action Tracker-ის ხუთშაბათს გამოქვეყნებულ ანგარიშში. ეს პროგნოზი ოდნავ აღემატება შარშანდელ შეფასებას და მნიშვნელოვნად სცილდება მსოფლიო ლიდერების მიერ აღებულ 1.5°C-ს.
ალბანეზემ დაიცვა თავისი გახსნითი სიტყვა Cop31-ზე მას შემდეგ, რაც გააკრიტიკეს, რომ სიტყვაში „ფოსილური საწვავი“ არ იყო ნახსენები. მან Guardian-ს განუცხადა: „შეგიძლიათ ამოარჩიოთ უამრავი რამ, რაც არ იყო ამ მოკლე სიტყვაში“.
მან თქვა, რომ სიტყვა „შესაფერისი“ იყო და ყურადღება გაამახვილა კლიმატის ცვლილების გავლენაზე წყნარი ოკეანის რეგიონში, მათ შორის ზღვის დონის მატებაზე. „ჩემი სიტყვა კარგად მიიღეს წყნარი ოკეანის მეგობრებმა,“ – აღნიშნა მან წყნარი ოკეანის მდგრადობის ფონდის შეხვედრის წინ, რომელიც ავსტრალიის 100 მილიონი დოლარის დაფინანსებით შეიქმნა რეგიონის კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციისა და კატასტროფებისგან აღდგენის მიზნით.
ალბანეზემ ხუთშაბათს ორმხრივი შეხვედრები გამართა ბანგლადეშის, ლიბანის, წყნარი ოკეანის ქვეყნების წარმომადგენლებთან და დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრ ენდი ბარნჰამთან.
ბარნჰამი, ერთადერთი G7 ლიდერი, რომელიც მოლაპარაკებებს ესწრებოდა, სიტყვაში აღნიშნა, რომ დიდ ბრიტანეთში რეკორდულად ცხელი ზაფხული „ნორმალური არ არის“. „კლიმატის კრიზისი არ არის შორეული საფრთხე; ის უკვე აქ არის, ანადგურებს სიცოცხლესა და საარსებო წყაროებს ყველგან,“ – განაცხადა მან, პირობა დადო, რომ დიდი ბრიტანეთი მიაღწევს ნულოვან ემისიებს და მხარი დაუჭირა ეკონომიკის ელექტრიფიკაციის გაძლიერების ინიციატივას.
ბეთ ჯონი, Oxfam GB-ის კლიმატის სამართლიანობის მრჩეველი, ამბობს, რომ ბარნჰამის გამოჩენა „პოზიტიური სიგნალია“. თუმცა დასძინა: „მხოლოდ გამოჩენა საკმარისი არ არის: ასეთი მასშტაბის კრიზისს სჭირდება რეალური ქმედება, არა მხოლოდ სიგნალები. კლიმატური ლიდერობის ნამდვილი გამოცდა შესრულებაა და არა განცხადებები.“
კლიმატის კრიზისით გამოწვეული ზიანის შესახებ ცნობები ხუთშაბათსაც გრძელდებოდა. ნეპალის გარემოს მინისტრმა გიტა ჩაუდარიმ აგვისტოს მეწყერი, რომელიც მყინვარის დნობამ გამოიწვია, „მთის ცუნამად“ შეაფასა.
„დავკარგეთ ადამიანები, დავკარგეთ სიცოცხლე, დავკარგეთ ქონება. ნეპალი მუშაობს რეაბილიტაციაზე, რეკონსტრუქციასა და ინფრასტრუქტურის აღდგენაზე. მაგრამ თემებს, კულტურას, სიცოცხლეს ვერ აღვადგენთ,“ – განუცხადა ჩაუდარიმ Guardian-ს.
მთავარ კონფერენციაზე პალესტინის პრემიერ-მინისტრმა მოჰამედ მუსტაფამ ოვაციები მიიღო მას შემდეგ, რაც ისრაელთან სამი წლის ომის გარემოსდაცვით ზიანზე ისაუბრა.
„ისრაელის მიერ მიწაზე, წყალსა და ბუნებრივ რესურსებზე წვდომის შეზღუდვამ პალესტინის კლიმატური გამოწვევები გაამწვავა,“ – განაცხადა მუსტაფამ. მისი თქმით, ღაზაში მასშტაბურმა განადგურებამ, მათ შორის წყლის სისტემების, საკანალიზაციო ქსელებისა და სასოფლო-სამეურნეო მიწების დაზიანებამ, გაზარდა გარემოსა და ჯანმრთელობის რისკები.
თურქმა მასპინძლებმა არაერთხელ დაადანაშაულეს ისრაელი გენოციდში და ანტალიაში მისი ხელმძღვანელობა არ მიიწვიეს. ისრაელი უარყოფს გენოციდის ბრალდებას და აცხადებს, რომ ქვეყნის უსაფრთხოების დასაცავად ლეგიტიმურ ომს აწარმოებს.
შეერთებული შტატები ოფიციალურად არ იყო წარმოდგენილი მოლაპარაკებებზე და დელეგაცია არ გაუგზავნია. პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ქვეყანა საერთაშორისო კლიმატის ჩარჩოდან გამოიყვანა, კლიმატის მეცნიერება „თაღლითობად“ გამოაცხადა და განაცხადა, რომ ახალ ქარის ტურბინებს არ დაუშვებდა.
ამ პოზიციამ კრიტიკა გამოიწვია ჯონ კერისგან, აშშ-ის ყოფილ სახელმწიფო მდივანთან, რომელიც თურქეთში 20 დემოკრატი კონგრესმენისა და ორი შტატის გუბერნატორის თანხლებით ჩავიდა. Guardian-ის კითხვაზე ტრამპის შესახებ, კერიმ თქვა: „ის ყველაზე დიდი დამარცხებულია, ვინც ამ საკითხებზე ბოლო დროს გვინახავს“.
აშშ-ში დემოკრატების მნიშვნელოვანი გამარჯვება შუალედურ არჩევნებში იმედს აჩენს Cop-ზე, რომ ქვეყანა კვლავ ჩაერთვება გლობალურ კლიმატურ ძალისხმევაში. თუმცა კალიფორნიის გუბერნატორმა გევინ ნიუსომმა გააფრთხილა, რომ ტრამპის პრეზიდენტობის ბოლო ორ წელიწადში აშშ-ის კლიმატურ პოლიტიკაში ფუნდამენტური ცვლილება არ იქნება.
„არ მინდა, რომ ეს რომანტიზებული იყოს,“ – განაცხადა ნიუსომმა ხუთშაბათს. „არ ველოდები, რომ ისინი რამეს გააკეთებენ, გარდა იმისა, რომ თავიანთ პოზიციას კიდევ უფრო გაამკაცრებენ.“
წყნარი ოკეანის მდგრადობის ფონდის ღია შეხვედრაზე ფილანტროპმა, სამთო მრეწველობის მილიარდერმა და კლიმატის აქტივისტმა ენდრიუ ფორესტმა განაცხადა, რომ მისმა Minderoo Foundation-მა დამატებით 5 მილიონი დოლარი გაიღო.
„წყნარი ოკეანის კუნძულოვან სახელმწიფოებზე უზარმაზარი უსამართლობა ხორციელდება, მაშინ როცა თქვენ ყველაზე ნაკლებად ხართ პასუხისმგებელი,“ – მიმართა ფორესტმა წყნარი ოკეანის ლიდერებს.
