გლობალური ფასების კრიზისი ნავთობის საწვავზე „ინფლაციას კიბოსავით ავრცელებს მთელ პლანეტაზე“, – განაცხადა გაეროს კლიმატის ხელმძღვანელმა, საიმონ სტიელმა, თურქეთში გამართული კრიტიკული გაეროს კლიმატის მოლაპარაკებების გახსნის პლენარულ სხდომაზე.
სტიელი შეუერთდა Cop31-ის მასპინძლებს – თურქეთსა და ავსტრალიას (რომელიც მოლაპარაკებებს ხელმძღვანელობს) – განახლებადი ენერგიისა და ელექტრიფიკაციის ახალი მიზნის პოპულარიზაციაში, როგორც ოპტიმისტურ ალტერნატივას პლანეტისთვის, რომელიც ჯერ კიდევ მიბმულია ნავთობზე, ქვანახშირსა და გაზზე.
მკაცრი უსაფრთხოების პირობებში გამართულ გახსნის პლენარულ სხდომაზე, ორშაბათს, თითქმის 200 ქვეყნის დელეგატებმა ნახეს ემოციური მოკლემეტრაჟიანი ფილმი, სადაც ცეცხლის, წყალდიდობისა და ქარიშხლების კადრები იყო ნაჩვენები და რომელიც აცხადებდა: „დროა, კვლავ დავუკავშირდეთ პლანეტას, რომლისგანაც დავშორდით“.
თურქეთის განცხადებით, ორკვირიან მოლაპარაკებებზე 100 000 სტუმარს ელოდებიან, მათ შორის ეროვნული დელეგაციები და სულ მცირე 95 სახელმწიფოს მეთაური. გლობალური ლიდერების სამიტი ოთხშაბათსა და ხუთშაბათს გაიმართება. თუმცა მოლაპარაკებებზე ზეწოლა იზრდება, რადგან უკმაყოფილება შედეგების ნელი ტემპით სულ უფრო მატულობს.
მოლაპარაკებები იმ დროს იხსნება, როდესაც ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში ისტორიული ელ-ნინიოს ფენომენი ვითარდება, და რამდენიმე თვის წინ ნეპალსა და ტიბეტში მყინვარის ჩამოშლამ კატასტროფული წყალდიდობა გამოიწვია, რაც სოფლების განადგურებასა და სულ მცირე 1 459 ადამიანის დაღუპვას, ხოლო ათასობით ადამიანის გაუჩინარებას მოჰყვა. კლიმატის მეცნიერებმა წელს დაადასტურეს, რომ გლობალური დათბობა მინიმუმ 1,8°C-ს მიაღწევს – ეს კი აღემატება 1,5°C-იან მიზანს, რომლის მიღწევაზეც ქვეყნები 2015 წელს პარიზში შეთანხმდნენ.
გასულ კვირას, იოჰან როკსტრომმა, პოტსდამის კლიმატის ზემოქმედების კვლევის ინსტიტუტის დირექტორმა, Guardian-ს განუცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მოლაპარაკებების პროცესის სჯერა, „ის ფაქტი, რომ გლობალური დათბობა აჩქარებულია, რომ გარდაუვალია 1,5°C-იანი ზღვრის დარღვევა მომდევნო სამიდან ხუთ წელიწადში, რომ გარდამტეხი წერტილები სწრაფად გვიახლოვდება... და რომ ეს ყველაფერი პარიზის შეთანხმების ფარგლებში ხდება, ვერ ჩაითვლება არაფრად, გარდა გლობალური მარცხისა“.
გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ანტონიო გუტერეშმა, თავის განცხადებაში ლიდერებს მოუწოდა, „სერიოზულად მიუდგნენ საკითხს – შეამცირონ ემისიები უფრო სწრაფად, დააჩქარონ სამართლიანი გადასვლა ნავთობის საწვავიდან და უზრუნველყონ ფინანსები და დაცვა მოწყვლადი ქვეყნებისათვის“.
სტიელმაც აღნიშნა: „ამ მომენტის სისწრაფემ უნდა გვიბიძგოს წინ. გლობალური დათბობა უკვე ძვირად უჯდება დედამიწას“, – დასძინა მან და აღნიშნა, რომ სწორედ მოწყვლადი თემები იხდიან ამ ფასს და უსამართლობის განცდა აშკარაა.
აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ომმა ირანთან და ჰორმუზის სრუტის, როგორც ნავთობის მთავარი სატრანზიტო მარშრუტის, შეფერხებამ მსოფლიოში ბენზინის ფასები 50%-ით გაზარდა, რამაც ინფლაცია და ეკონომიკური ზრდის შენელება გამოიწვია.
სტიელმა დელეგატებს განუცხადა, რომ ამ „ნავთობის საწვავის ფასების ქაოსმა“ „გლობალური შოკის ტალღა გამოიწვია, რაც ოჯახებს მძიმედ დაარტყა და ინფლაცია კიბოსავით გაავრცელა“.
ავსტრალიის კლიმატის ცვლილების მინისტრმა, კრისტოფერ ბოუნმა, რომელიც მოლაპარაკებების პრეზიდენტია, სიტყვით გამოსვლისას, რომელიც მოლაპარაკებების ტონს განსაზღვრავს, განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პარიზის 1,5°C-იანი მიზანი გადაცილდება, „შეგვიძლია დავბრუნდეთ... თუ ერთად ვიმუშავებთ და ვიმოქმედებთ სისწრაფით, სოლიდარობითა და სიმტკიცით“.
სიტყვის ბოლო წუთებში, შეკრული მუშტებით, ბოუნმა დელეგატებს მოუწოდა, აჩვენონ მომავალ თაობებს, რომ ეს თაობა „გამოწვევის სიმაღლეზე დგას“ და „ამ მომენტს ერთად შეხვდეს“.
ქვეყნები, რომლებიც Cop31-ზე ყველაზე აქტიურ მოქმედებებს მოითხოვენ, ხაზს უსვამენ, რომ 1,5°C-იანი ტემპერატურის ზრდის ზღვარი არ უნდა დავთმოთ და მოუწოდებენ დააჩქარონ ფინანსური დახმარება იმ ადგილებისთვის, რომლებიც კლიმატის ზემოქმედების მიმართ ყველაზე მოწყვლადია. ე.წ. მაღალი ამბიციის კოალიციამ განაცხადა, რომ ანტალიაში 20 ქვეყნის წევრი აპირებს მნიშვნელოვანი პროგრესის მიღწევას.
„ეს ზღვარი სერიოზულ საფრთხეშია, მაგრამ გადაცილება არასოდეს უნდა გახდეს უმოქმედობის საბაბი – თითოეული გრადუსის მეათედი მნიშვნელოვანია“, – განაცხადა ჯეს გასპერმა, მარშალის კუნძულების გარემოს დაცვის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა.
„უნდა შევზღუდოთ გადაცილება და რაც შეიძლება სწრაფად დავუბრუნდეთ უსაფრთხო ტემპერატურას“.
გასპერმა აღნიშნა, რომ საერთაშორისო დაფინანსების მოპოვებას მარშალის კუნძულებზე ერთი ზღვის კედლის ასაშენებლად რვა წელი დასჭირდა, რათა წყლის დონის მატებისგან დაეცვათ ეს წყნარი ოკეანის კუნძულოვანი ქვეყანა.
„ეს მაგალითი აჩვენებს, რომ ადაპტაციისთვის ეს ფული გვჭირდება“, – თქვა მან. „ვერ შევეგუები იმას, რომ იძულებით გადავასახლდეთ მხოლოდ იმიტომ, რომ მსოფლიო უმოქმედოა“.
მოლაპარაკებები დაიწყო დღის წესრიგის გარშემო დაპირისპირების გარეშე, რაც ბევრისთვის კარგ ნიშნად ჩაითვალა. დელეგატებში იყო რწმენა, რომ Cop31-ის საბოლოო გადაწყვეტილებაში აუცილებლად იქნება მითითება ახალი ნებაყოფლობითი ელექტრიფიკაციის მიზანზე, რომელსაც მასპინძელი თურქეთი და მოლაპარაკებების პრეზიდენტი ავსტრალია უჭერენ მხარს.
ბოუნის თქმით, მან მოლაპარაკებებზე წარმოდგენილ მსოფლიოს ქვეყნებთან ისაუბრა და მათ შორის „უზარმაზარი იმპულსია“ ელექტრიფიკაციის მიმართულებით.
მისი თქმით, მიზანია, საბოლოო ენერგომოხმარებაში ელექტროენერგიის წილი, რომელიც ახლა მეხუთედს შეადგენს, მომდევნო ათ წელიწადში მესამედამდე გაიზარდოს.
დოქტორ ფათიჰ ბიროლმა, საერთაშორისო ენერგეტიკის სააგენტოს აღმასრულებელმა დირექტორმა, განაცხადა: „ბევრ მთავრობას ვესაუბრე და ვხედავ, რომ ბევრ ქვეყანას სურს ამ ისტორიული გადაწყვეტილების ნაწილი გახდეს [ანტალიაში]“.
მან Guardian-ს განუცხადა: „მთავარია, რომ ელექტროენერგიის ეპოქაში შევდივართ და ეს [ელექტრიფიკაციის მიზანი] დამატებით ბიძგს მისცემს ამ მოძრაობას“.
ქვეყნები 2023 წლის კლიმატის სამიტზე შეთანხმდნენ, რომ 2030 წლისთვის განახლებადი ენერგიის სიმძლავრე სამჯერ გაიზრდება. ბიროლის თქმით, თუ ქვეყნები 2035 წლის ელექტრიფიკაციის მიზანს მხარს დაუჭერენ, ეს „მარკეტებისთვის ერთმნიშვნელოვან სიგნალს“ გაგზავნის და შანსს მისცემს, გაიზარდოს როგორც განახლებადი, ასევე ბირთვული ელექტროენერგიის წარმოება.
