
მსოფლიო „ნავთობის მაფიის მძევლადაა ქცეული“ და, როგორც ჩანს, ვერ ახერხებს გათავისუფლებას, პანამის გარემოს დაცვის მინისტრმა გააფრთხილა, რადგან გაეროს კლიმატის სამიტის, Cop31-ის, ბოლო დღეებში მნიშვნელოვანი საკითხები კვლავ მოუგვარებელია.
„ჩვენ შეყვარებულები ვართ ჩვენს გამტაცებლებზე,“ – განაცხადა ხუან კარლოს ნავარომ პრესკონფერენციაზე, სადაც გამოაცხადა, რომ 30 ქვეყანამ უკვე მოაწერა ხელი ახალ ფოსილური საწვავის ხელშეკრულებაზე, რომელიც გაეროს პროცესისგან დამოუკიდებლად იქმნება. „ჩვენ გვიყვარს ნავთობის ხალხი. ვერ ვცხოვრობთ მათ გარეშე, და ისინი იმდენად ჭკვიანები არიან, რომ დაგვაჯერეს, თითქოს ეს ყველაფერი ჩვენი კეთილდღეობისთვის კეთდება.“
მან გამოხატა იმედგაცრუება, რომელსაც ათეულობით განვითარებადი ქვეყანა და ათასობით სამოქალაქო აქტივისტი იზიარებს ამ მოლაპარაკებებზე: „ისინი გვაწამებენ ჩვენი კეთილდღეობისთვის, ანადგურებენ ჩვენს პლანეტას ჩვენი კეთილდღეობისთვის. ანადგურებენ ბუნებას, რათა დაგვეხმარონ, და ჩვენგან უსასყიდლო, უსასრულო, უპირობო სიყვარულს ითხოვენ. და ჩვენ იმდენად სულელები ვართ, რომ ამას ვუჯერებთ.“
Cop31-ზე ქვეყნებს მხოლოდ ორი ოფიციალური დღე დარჩათ მოლაპარაკებებისთვის, რათა გადამწყვეტი საკითხები გადაწყვიტონ, მათ შორის – უნდა აღიაროს თუ არა კონფერენციამ „ფოსილური საწვავისგან ეტაპობრივი გადასვლის“ აუცილებლობა და როგორ უნდა გაუმკლავდეს გლობალური ტემპერატურის „გადაჭარბებას“ პარიზის შეთანხმებით განსაზღვრულ 1.5°C-იან ზღვარს ზემოთ.
მოლაპარაკებების ავსტრალიურმა თავმჯდომარეობამ და თურქმა მასპინძლებმა ოთხშაბათს საღამოს მინისტრების „დივანი“ მოიწვიეს. ოსმალეთის იმპერიის ტერმინით, დივანი ნიშნავს საბჭოს ან კრებას, რომლის მიზანიც იყო შესაძლო შედეგის განახლებული პროექტის განხილვა და სადავო საკითხებზე კომპრომისების მოძიება. მნიშვნელოვანი განხეთქილებები რჩება ისეთ თემებზე, როგორიცაა კლიმატის დაფინანსება, როგორ უზრუნველვყოთ „სამართლიანი გარდამავალი“ ფოსილური საწვავის სექტორში დასაქმებული მუშაკებისთვის სუფთა ეკონომიკის სამუშაოებზე და როგორ დავეხმაროთ ღარიბ ქვეყნებს ექსტრემალური ამინდის შედეგებთან ადაპტაციაში.
ორშაბათს გამოქვეყნებულ „საფარის გადაწყვეტილების“ პირველ პროექტში 144 ცალკეული პუნქტი იყო, მათ შორის რამდენიმე – მაგალითად, „ფოსილური საწვავისგან ეტაპობრივი გადასვლა“ – რომელსაც თითქმის 200-ვე ქვეყანას შორის, რომლებიც ორკვირიან მოლაპარაკებებში მონაწილეობენ, სადავოდ მიაჩნია. არსებობს შიში, რომ ავსტრალიური მიდგომა, რომლის მიხედვითაც პროექტში „ყველაფერი“ შედის, მოლაპარაკებებს გაახანგრძლივებს. ახალი პროექტი ხუთშაბათს დილითაა მოსალოდნელი.
„დივანის“ შეხვედრიდან გარღვევა არ იყო მოსალოდნელი, თუმცა მოლაპარაკებებში მონაწილეებმა Guardian-ს უთხრეს, რომ ქვეყნები კომპრომისებზე მუშაობენ. მიუხედავად ამისა, აქტივისტებს ეშინიათ, რომ საბოლოო შედეგი სუსტი იქნება.
მოჰამედ ადოუ, Power Shift Africa-ს ანალიტიკური ცენტრის დირექტორი, მდიდარ ქვეყნებს ადანაშაულებს იმაში, რომ ისინი განვითარებადი ქვეყნების ადაპტაციის ფონდს მხოლოდ „ნამცეცებს“ სთავაზობენ. ჯერჯერობით მხოლოდ 50 მილიონი დოლარია დაპირებული, მაშინ როცა შარშან ეს თანხა 135 მილიონი იყო.
„მდიდარი ქვეყნები ადაპტაციის ფონდს ნამცეცებს სთავაზობენ, ამავდროულად ბლოკავენ მოლაპარაკებებს, რომლებიც ქვეყნებს საჭირო თანხებს უნდა მიაწოდოს,“ – განაცხადა მან. „როცა მინისტრებს უსმენ, როგორ აქებენ ადაპტაციის ფონდს და შემდეგ თითქმის არაფერს იძლევიან, გიკვირს, როგორ ელიან, რომ ეს ფონდი იმუშავებს ისე, როგორც თავად ამბობენ, რომ მნიშვნელოვანია.“
გაბრაზება გამოიწვია „სამართლიანი გარდამავალი მექანიზმმაც“, რომელიც განვითარებად ქვეყნებს უნდა დაეხმაროს, რომ მაღალემისიურ ინდუსტრიებში დასაქმებული მუშაკები გადაამზადონ ან სხვა გზით დაეხმარონ, პარალელურად კი მწვანე ინდუსტრიების განვითარებას შეუწყონ ხელი. „ადაპტაციის დაფინანსებასა და სამართლიან გარდამავალზე ვხედავთ სერიოზულ უკუსვლას წინა Cop-ებთან შედარებით,“ – ამბობს ბრენდონ ვუ, ActionAid USA-ს პოლიტიკისა და კამპანიების დირექტორი. „ორივე შემთხვევაში ბლოკირებას ევროკავშირი ხელმძღვანელობს.“
ირენე ველეს ტორესი, კოლუმბიის ყოფილი მინისტრი, რომელმაც აპრილში სანტა მარტაში ფოსილური საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტის შესახებ მოლაპარაკებები მოიწვია, შეშფოთებულია მიზანით, რომლის მიხედვითაც 2035 წლისთვის საბოლოო ენერგიის 35% ელექტროენერგიაზე უნდა მოდიოდეს. ამ ინიციატივას, როგორც ვარაუდობენ, ღიად მხარს უჭერს მინიმუმ 60 ქვეყანა და არაოფიციალურად – კიდევ უფრო მეტი, მათ შორის ჩინეთი. როგორც ბევრი აქტივისტი, ისიც მოითხოვს გარანტიას, რომ ეს ელექტროენერგია განახლებადი წყაროებიდან იქნება.
„ძალიან მეშინია, რომ [მიზანი] არ იქნება მკაფიოდ განსაზღვრული როგორც სუფთა, მწვანე ენერგია, რადგან შეიძლება ეს ნიშნავდეს, რომ მომავალში გაზსა და ქვანახშირზე დამოკიდებულებაში აღმოვჩნდებით. თუ მკაფიოდ არ განვაცხადებთ, რომ ელექტროენერგია მწვანე და სუფთა ენერგიით უნდა გამომუშავდეს, შეიძლება შეცდომა დავუშვათ,“ – ამბობს ის.
გაეროს მოლაპარაკებების ნელი ტემპით იმედგაცრუებული ზოგი ქვეყანა Cop31-ს იყენებს საკუთარი ალტერნატივების გასაძლიერებლად. კოლუმბიაში მას შემდეგ შეიცვალა მთავრობა, რაც ველესმა აპრილში „ფოსილური საწვავისგან ეტაპობრივი გადასვლის“ შესახებ მოლაპარაკებები მოიწვია, თუმცა სანტა მარტას პროცესი გრძელდება და შემდეგ შეხვედრას ტუვალუ უმასპინძლებს.
ფოსილური საწვავის არაპროლიფერაციის ხელშეკრულების ინიციატივა, რომელსაც 30 წევრი ჰყავს და რომლის ღონისძიებაზეც ნავარო საუბრობდა, კიდევ ერთი მცდელობაა, შეიქმნას „მოსურნეთა კოალიცია“ ფოსილური საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტისთვის, როგორც ეს არის Beyond Oil and Gas Alliance-ში.
ეთიოპია, რომელიც მომავალ წელს Cop32-ს უმასპინძლებს, ხელმძღვანელობს იმ ქვეყნების ჯგუფს, რომლებიც ფოსილური საწვავის შეწყვეტაზე მეტს ითხოვენ. „უარყოფითი ემისიის მქონე ქვეყნების ჯგუფი“ მიზნად ისახავს, ატმოსფეროში მეტი ნახშირორჟანგი შეიწოვოს, ვიდრე გამოყოფს – ნახშირბადის დაჭერის ტექნოლოგიების გამოყენებით ან ხეების დარგვითა და ბუნებრივი „ნახშირბადის რეზერვუარების“ (მაგალითად, ჭაობებისა და ტორფნარის) აღდგენით.
„ემისიების შემცირება აუცილებელია, მაგრამ უკვე აღარ არის საკმარისი,“ – ამბობს ანი დასგუპტა, World Resources Institute-ის პრეზიდენტი. „უნდა ვიმოქმედოთ, რომ ნახშირორჟანგი აქტიურად გამოვიყვანოთ ატმოსფეროდან, რათა ტემპერატურა დავაბრუნოთ ქვემოთ.“
სამუელ ადის ალემაიეჰუმ, ეთიოპიის ელჩმა, ღარიბი ქვეყნებისათვის ფინანსური დახმარება მოითხოვა, რათა მათ თავიანთი გეგმები განახორციელონ. „ეთიოპია აფართოებს ბუნებაზე დაფუძნებულ გადაწყვეტილებებს [როგორიცაა ხეების დარგვა] და მოუწოდებს გაზრდილ მხარდაჭერას, საკმარის დაფინანსებასა და ტექნოლოგიებზე ხელმისაწვდომობას, რომლებიც ემისიებს ამცირებს,“ – განაცხადა მან.
















