
ანდრეი ზვიაგინცევი ყვება რაინდის ამბავს, რომელიც ბნელ ტყეში მიემგზავრება და გზაჯვარედინზე ქვის ნიშანს ხედავს. ნიშანზე წერია: თუ მარცხნივ გადაუხვევს, ცხენს დაკარგავს, თუ მარჯვნივ – თავს. ასე რომ, რაინდი დილემის წინაშეა; აქ მხოლოდ ცუდი არჩევანია. ზვიაგინცევი იღიმის და ამბობს: „ეს ძალიან რუსული ზღაპარია.“
საშინელი ამბები ხშირად ხდება, ასეა მოწყობილი სამყარო, და ადამიანი განისაზღვრება იმით, როგორ პასუხობს თითოეულ გამოწვევას. ეს ეხება როგორც ტყეში დაკარგულ რაინდს, ისე ფილმის პერსონაჟებს. ალბათ, ეს ზვიაგინცევზეც ვრცელდება, რომელმაც ცხენი კი არა, მაგრამ სახლი და თითქმის სიცოცხლეც დაკარგა. რუსი რეჟისორი კოვიდ-19-ის პანდემიის დროს სიკვდილს სასწაულებრივად გადაურჩა და 40 დღე ხელოვნურ კომაში გაატარა. ახლა ის ემიგრაციაში ცხოვრობს, როგორც სახელმწიფოს მტერი. „ჩიტებთან ერთად ვარ,“ ასე ხსნის თავის მდგომარეობას. „ჩიტებს საზღვრები არ აქვთ. ისინი ხვალინდელ დღეზე არ ფიქრობენ.“
ზვიაგინცევის ახალი ფილმი, „მინოტავრი“, პირადი და პოლიტიკური კორუფციის ძლევამოსილი, მომნუსხველი დრამაა, რომლის საკვანძო წერტილიც უკრაინაა, ან იქნებ სწორედ ის ბნელი გზაჯვარედინია. რეჟისორი ომის წინააღმდეგობას არ მალავს. წლევანდელ კანის კინოფესტივალზე, სადაც „მინოტავრმა“ ჟიურის დიდი პრიზი მოიპოვა, მან სცენიდან ვლადიმირ პუტინს მოუწოდა: „შეწყვიტეთ ეს ხოცვა-ჟლეტა“, და დაამატა: „მთელი მსოფლიო ელოდება.“ სექტემბერში რუსეთმა ის „უცხოელი აგენტის“ სტატუსით დაასახელა, რომელიც დეზინფორმაციას ავრცელებს. ახლა მას სახლში დაბრუნების შემთხვევაში დაპატიმრება და პატიმრობა ემუქრება.

დღეს ის ლონდონის ცენტრში, სასტუმროს ნომერში ცხოვრობს, ბოთლის წყალს სვამს და სათვალის ლინზებს წმენდს. 62 წლის ზვიაგინცევს კოლეჯის პროფესორის იერი აქვს, რომელიც ინდივიდუალურ გაკვეთილს ატარებს. განათლებული და ხიბლიანი ადამიანია, პასუხებს ბორხესის, ნიცშესა და სავონაროლას ციტატებით ამდიდრებს. ვინ არის სავონაროლა? „საშუალო საუკუნეების ბერი,“ ამბობს ის. „კათოლიკე მქადაგებელი. ძალიან მკაცრი.“
ზვიაგინცევი კარგად გამოიყურება, მაგრამ განმარტავს, რომ ჯანმრთელობა მყიფეა. „ჩემი ავადმყოფობა 2021-2022 წლებში დღემდე თან მდევს. მან შეუქცევადი ზიანი მომაყენა და სერიოზული პრობლემები წარმოშვა პერიფერიულ ნერვულ სისტემაში. ამიტომ ნაბიჯებში დარწმუნებული არ ვარ. ბალანსის შესანარჩუნებლად ბევრ ენერგიას ვხარჯავ. თუ გახსოვთ, კანში, ჯილდოს ასაღებად კიბეზე ასვლისას ფეხი წამოვკარი.“ მხრებს იჩეჩავს. „შეიძლება ვერ შეამჩნიეთ. ჩემმა მეგობრებმა კი ყველამ შენიშნა. ზოი სალდანამაც შენიშნა. ხელი გამომიწოდა და დამიჭირა.“
„მინოტავრში“ კი არანაირი წაბორძიკებაა – ფილმი თითქმის უშეცდომოდაა გადაღებული. ზვიაგინცევის ფილმი გლებზე (დმიტრი მაზუროვი) მოგვითხრობს, ბიზნესმენზე, რომელიც ორ ცეცხლს შუაა. გლებს ეჭვი აქვს, რომ ცოლი ღალატობს, მაგრამ ამავდროულად სთხოვენ, 14 თანამშრომელი ფრონტზე გაგზავნოს. უკრაინა, როგორც მაყურებელი ხვდება, ფილმის პერიფერიული საშინელებაა და ბნელი, ბოროტი სულიც. ომი ერთდროულად შორეული, მკრთალი გუგუნია და ურჩხული, რომელიც თითქოს გლებთან ზურგს უკან სუნთქავს.

„მინოტავრი“, ზვიაგინცევის პირველი ფილმი 2017 წლის აღიარებული „უსიყვარულოს“ შემდეგ, კლოდ შაბროლის 1969 წლის თრილერის, „მოღალატე ცოლის“ თავისუფალი რიმეიქია. რეჟისორი განმარტავს, რომ თავდაპირველად მისი გადაღება 2018 წელს სცადა, მაგრამ საავტორო უფლებები ვერ მოიპოვა. „ახლა რომ ვუყურებ, ეს კარგი გამოსავალი იყო. სრულიად სხვა ფილმი გამოვიდოდა, ყოველგვარი ისტორიული კონტექსტის გარეშე.“ უკრაინამ პროექტს საჭირო ნაპერწკალი მისცა. ირიბად, ალბათ, ავადმყოფობამაც.
2021 წლის ზაფხულში მას Sputnik V-ის კოვიდის ვაქცინა გაუკეთეს და სიცხე აუწია. მოსკოვიდან გერმანიაში გადაიყვანეს, სადაც მდგომარეობა კრიტიკული გახდა. როგორც თავად ახსნა, ყველაზე ცუდის ეშინოდა. „2021 წლის აგვისტო. სიკვდილთან ასოცირდება. რეალობა ის იყო, რომ უნდა მოვმკვდარიყავი. ყოველდღე, ექიმები ჩემს ცოლს ეუბნებოდნენ: ‘მზად იყავი, დღეს შეიძლება მოხდეს.’ უკვე იმქვეყნად მიშვებდნენ.“
ვაქცინა იყო დამნაშავე? მხრებს იჩეჩავს. „არავინ იცის. უსიმპტომო კოვიდი – როგორც ჩანს, ეს იყო. მერე ზედ ვაქცინა, რამაც დიდი შტორმი გამოიწვია. ბაქტერია ორგანიზმში შევიდა და იმუნიტეტი დამიმარცხა. სხეულმა თავისივე ჭამა დაიწყო. საშინელებაა. ამას კლებსიელა ჰქვია [ბაქტერია, რომელიც პნევმონიას იწვევს]. ფილტვების 92% დაზიანებული მქონდა და 40 დღე ხელოვნურ კომაში ვიყავი. სრული გათიშვა. სიკვდილიდან მილიმეტრში. მერე კი ყველაფრის თავიდან აშენება გიწევს.“
რეჟისორი საავადმყოფოში 11 თვე იყო – ჯერ ვისბადენში, შემდეგ ჰანოვერში. ამ დროის უმეტეს ნაწილში პოლინევროპათიით ნაწილობრივ პარალიზებული იყო და დანისა და ჩანგლის გამოყენება თავიდან უნდა ესწავლა. პალატაში იყო, როცა გაიგო, რომ რუსეთმა უკრაინაში ომი დაიწყო. „პირველი აზრი იყო, რომ ეს აღარ იყო ჩემი ქვეყანა. ახლა სხვა ქვეყანაში უნდა მეცხოვრა.“
ზვიაგინცევი, როგორც ჩანს, რუსეთს ჰემინგუეის გმირებივით დაშორდა: ნელ-ნელა, შემდეგ კი უცებ. მთავრობა მას აღმერთებდა, როცა 2003 წლის დებიუტმა, „დაბრუნებამ“, ვენეციაში „ოქროს ლომი“ მოიპოვა და საერთაშორისო კრიტიკოსები ეიზენშტეინისა და ტარკოვსკის მემკვიდრედ აღიარებდნენ. მაგრამ არ მოეწონათ 2011 წლის „ელენა“, მოსკოვის გაპარტახებული უბნების მძიმე პორტრეტით, ხოლო 2014 წლის შედევრი „ლევიათანი“, რომელმაც ქვეყანა კორუფციისა და ქრისტიანული ნაციონალიზმის ბუდედ წარმოაჩინა, პირდაპირ შეიძულეს. „ლევიათანი“, თქვა მაშინდელმა კულტურის მინისტრმა ვლადიმირ მედინსკიმ, იყო „ოპორტუნისტული“, „ნამდვილი რუსების“ არარეპრეზენტაციული და იმ ფილმების ნაწილი, რომლებიც „სამშობლოს აბინძურებენ“. მედინსკი, სხვათა შორის, ახლა მოსკოვის მთავარი მომლაპარაკებელია უკრაინის ომთან დაკავშირებულ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში.

რაც შეეხება ზვიაგინცევს, ის პარალელურად აკვირდებოდა რუსეთის ტრანსფორმაციას პუტინის მმართველობისას. „ბოლო 26 წელიწადში იმდენი რამ შეიცვალა,“ ამბობს ის. „ძნელია კვალის გაკვრა. სპეციალისტი არ ვარ, მაგრამ ვიცი, რომ სადღაც 2011-2012 წლებში საზოგადოებაში ბზარი გაჩნდა. 2022-ში კი ეს ბზარი ნგრევად იქცა. ომი კატასტროფაა.“
ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ის დასავლეთის მიერ დაქირავებული აგენტია. და გარკვეულწილად მართალიცაა. „მინოტავრი“ ლატვიაში გადაიღეს ფრანგული დაფინანსებით და მას შემდეგ საფრანგეთის ოფიციალური კანდიდატია ოსკარზე. მაგრამ გულით ეს რუსული ფილმია, ამბობს რეჟისორი. „ვიცი, როგორ მუშაობს რუსული მედია. არა მხოლოდ მედია. ინსტაგრამი. სოციალური ქსელები. რა თქმა უნდა, იტყვიან, რომ სხვისი დავალებით ვმოქმედებ. რიტორიკა ვიცი. მესმის. მაგრამ ეს ფილმი [ანტირუსული] პროპაგანდა არ არის. ეს არის სასოწარკვეთილი ყვირილი დახმარებისთვის.“
ზვიაგინცევი ახლა პარიზში ცხოვრობს ცოლთან, ანასთან, და თინეიჯერ შვილთან, პეტრესთან ერთად. საფრანგეთი გერმანიას იმიტომ არჩია, რომ კინემატოგრაფისტებისთვის ბუნებრივი თავშესაფარია; თან ანა და პეტრე ფრანგულად საუბრობენ. მაგრამ ადაპტაცია რთული აღმოჩნდა და ეჭვობს, რომ ოდესმე ბოლომდე შეეგუებიან. „მუდმივი სტრესია. ყველაფერი ახალია. განსაკუთრებით ბიჭისთვის რთულია. რუსეთში მეგობრები ჰყავდა. აქ – ნული. ყველაფერი გაქრა.“ იღიმის. „ჩვენ ნულოვანი გრავიტაციის ასტრონავტების ოჯახივით ვართ.“
ტყეში დაკარგულ რაინდს რთული არჩევანი აქვს. ასევე გლებს, „მინოტავრის“ ბიზნესმენს, რომელსაც გაწვევის კომისიაში სახელების წარდგენა დაავალეს. ზვიაგინცევი ამბობს, რომ მსოფლიოში არავინ არის თანდაყოლილი კეთილი ან ბოროტი. ისინი უფრო რთული ისრებისა და ვექტორების ერთობლიობაა. ზოგი მარცხნივ უხვევს, ზოგი მარჯვნივ, ზოგი კი ერთ ადგილას რჩება და სხვებს ანდობს არჩევანს.

რეჟისორი ამტკიცებს, რომ არაფერს ნანობს. თავის გადაწყვეტილებას, გადაიღოს ფილმები და ხმამაღლა ილაპარაკოს, ბოლომდე ემხრობა. „თუ არაფერს აკეთებ, ფიგურა ხარ შახმატის დაფაზე. შეიძლება აქეთ-იქით გატარონ, კომპრომისზე წაგიყვანონ. ხარ მარიონეტი თოკზე.“
ზვიაგინცევმა იცის, რომ უნდა მომკვდარიყო და სასწაულად გადარჩა. ვეუბნები, რომ მისი პოსტ-კოვიდური ცხოვრება მოულოდნელი მესამე აქტია. შეიძლება ეს არ ყოფილიყო ის, რაც თავად აირჩევდა, მაგრამ მაინც სჯობს ალტერნატივას. რეჟისორი თავს მიქნევს: „სჯობს მიწაში წოლას,“ ეთანხმება.
რეჟისორი იმდენად ავად იყო „მინოტავრის“ გადაღებამდე, მაგრამ გადაღების პროცესი ნამდვილი სიამოვნება აღმოჩნდა, თითქოს დაფრინავდა. ეს აფიქრებინებს, რომ კინემატოგრაფია მისთვის ნამდვილი რეაბილიტაცია იყო და ძალების სრულად აღსადგენად უბრალოდ მუშაობა უნდა გააგრძელოს. მომავალ წელს კიდევ ერთი სრულმეტრაჟიანი ფილმის გადაღებას გეგმავს, შესაძლოა ინგლისურად ან ფრანგულად, და შემდეგ კიდევ ერთს – ვინ იცის?
ზვიაგინცევი სათვალიდან მიყურებს, როგორც კეთილგანწყობილი პროფესორი, რომელიც სტუდენტს რბილად უსწორებს შეცდომას. ამბობს: „არ ვარ დარწმუნებული, რომ მართალი ხართ, თითქოს ეს მესამე აქტია. ასე ჟღერს, თითქოს ცხოვრებას ვამთავრებ. მე მგონია, ეს ოთხაქტიანი პიესის მესამე აქტია. ეპილოგით. და გაგრძელებით.“


















