ირანის ელექტროენერგიის გათიშვის პიკზე, ადამიანებს მაინც შეეძლოთ წვდომა პლატფორმაზე, რომელიც, ზოგიერთ ასპექტში, ინტერნეტს ჰგავდა. ირანელებს შეეძლოთ ოჯახის წევრებთან კომუნიკაცია მთავრობის მიერ კონტროლირებად აპლიკაციაზე და მანჩესტერ იუნაიტედის კლიპების ყურება სპარსული ვიდეო გაზიარების საიტზე. მათ შეეძლოთ სახელმწიფო ამბების წაკითხვა და ადგილობრივი ნავიგაციის სერვისის გამოყენება. მათ არ შეეძლოთ საერთაშორისო სათაურების შემოწმება ათასობით ადამიანის შესახებ, რომლებიც მთავრობის ძალების მიერ მოკლეს ირანის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი კვირის განმავლობაში. ასევე, უმეტესწილად, მათ ვერ შეძლეს ირანის გარეთ მტკიცებულებების გატანა - არანაირი სურათი, არანაირი ვიდეო, არანაირი ჩვენება სამხედრო მანქანების შესახებ, რომლებიც მიტინგზე მიიყვანეს ან ოჯახის წევრები, რომლებიც სახლებიდან გამოათრიეს და დახვრიტეს. რაც ირანს აქვს, არის სპლინტერნეტი, რომელიც რეალობა ხდება მილიონობით ადამიანისთვის. სავარაუდოდ, ის კიდევ უფრო გაუარესდება. რუსეთის რეგიონების ნახევარზე მეტს შეუძლია მხოლოდ შეზღუდული, მთავრობის მიერ დამტკიცებული ინტერნეტზე წვდომა მობილური ტელეფონების საშუალებით. ჩინეთის "დიდმა ცეცხლმა" დაბლოკა გლობალური ინტერნეტის უმეტესი ნაწილი, მათ შორის ისეთი საიტები, როგორიცაა Google და Guardian. მიანმარის ხუნტამ ექსპერიმენტები ჩაატარა ინტერნეტის მიზანმიმართულ გათიშვაზე და ახლახან გააკეთეს ავღანეთმა და პაკისტანმა. ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, აშშ მხარს უჭერდა გლობალურ ძალისხმევას, რათა ძალიან რთული ყოფილიყო მთავრობებისთვის ინტერნეტის ამ გზით გაყოფა. ეს ეფუძნებოდა დაფინანსებას, რომელიც შეიქმნა ჯგუფების მიერ მთელს მსოფლიოში ცენზურის გვერდის ავლით. ამან ძალიან ძვირი და ძალიან რთული გახადა ინტერნეტის მთლიანად გათიშვა და უზრუნველყო, რომ მთავრობები, რომლებიც ცდილობდნენ თავიანთი ხალხის გათიშვას, ხშირად უნდა იზოლირებულიყვნენ და მათი ფინანსური ინსტიტუტებიც. როგორც აშშ-ს რბილი ძალის მრავალი ინიციატივა, ეს პროგრამა არასრულყოფილი, მორალურად რთული და ზოგჯერ სხვა მთავრობების პოლიტიკასთან წინააღმდეგობაში იყო. მიუხედავად ამისა, ეს არის ინტერნეტის ერთ-ერთი საფუძველი: გლობალური საერთო. დღევანდელი ონლაინ სამყარო დომინირებს მსხვილი ტექნიკური პლატფორმებით და სავსეა არალეგალური შინაარსით და დეზინფორმაციით. მაგრამ ეს მაინც არის სტრუქტურა, რომელშიც ლონდონიდან ხელმისაწვდომი ფაქტები, იდეები და ინფორმაცია ასევე ხელმისაწვდომია დელიდან, იოჰანესბურგიდან და სან-პაულოდან. ეს შეიძლება სწრაფად შეიცვალოს. ერთის მხრივ არის აშშ-ს დაფინანსების საკითხი, რომელიც ახლა შემცირდა ან, როგორც ჩანს, გადამისამართებულია ტრამპისკენ, პოლიტიზებულ მცდელობაზე, ძირი გამოუთხაროს გლობალურ მცდელობებს აშშ-ს მსხვილი ტექნიკური პლატფორმების რეგულირებისთვის. მეორეს მხრივ არის ცენზურის ტექნოლოგიების მზარდი ექსპორტი, რომლებიც მუდმივად უმჯობესდება და სულ უფრო მეტად იყიდება საზღვარგარეთ. ესენია მოწყობილობები, რომლებსაც ყიდიან ჩინეთში და აძლევენ თავიანთ მომხმარებლებს - პაკისტანის, მიანმარის და ეთიოპიის მთავრობებს - ძალიან ზუსტი კონტროლი იმაზე, თუ რა შემოდის და გამოდის ქვეყნიდან. ვარაუდობენ, რომ მსგავსი ტექნოლოგიები არის ირანის ამჟამინდელი გათიშვის საფუძველი. ცენზურის ტექნოლოგიები უფრო ძლიერი ხდება იმ დროს, როდესაც პროგრამები, რომლებიც შექმნილია მათი შეფერხებისთვის, განადგურებულია. მათთვის, ვინც ამ პრობლემას ეხება, ფსონები მაღალია. "როდესაც მთავრობებს სურთ არ იყვნენ გაკრიტიკებულნი ქუჩაში რამდენი ადამიანის მოკვლაზე, ისინი გათიშავენ ინტერნეტს", - თქვა აშშ-ს ყოფილმა ოფიციალურმა წარმომადგენელმა. არ არის ადვილი სპლინტერნეტის შექმნა. ინტერნეტი, დიზაინით, არის დეცენტრალიზებული და ღრმად ურთიერთდამოკიდებული ქსელი. მაგრამ ირანის ბოლოდროინდელი მაგალითი მიუთითებს, რომ ის სულ უფრო შესაძლებელი ხდება. რუსეთი წლების განმავლობაში ცდილობს შექმნას მსგავსი გათიშვის ინტერნეტი და სხვა ავტორიტარული რეჟიმები, როგორც ჩანს, იზიარებენ ამ ამბიციას. მისი მიღწევა უფრო იაფი და ადვილი გახდება. მსოფლიოს მთავრობები, მათ შორის ევროპაში, ხელს უწყობენ მონაცემთა სუვერენიტეტის, ხელოვნური ინტელექტის სუვერენიტეტის და, ზოგიერთ შემთხვევაში, ინტერნეტის სუვერენიტეტის ცნებებს. ამას თან ახლავს ინფრასტრუქტურის ნაციონალიზაციის ამბიცია, მაგალითად, ბრიტანეთის მოქალაქეების ჯანმრთელობის ჩანაწერების შენახვა ბრიტანეთის მონაცემთა ცენტრებში. ეს გასაგებია, აშშ-ს ტექნიკური პლატფორმების მზარდი ავტორიტარული მიდრეკილების გათვალისწინებით, რომლებიც მსოფლიოს მონაცემების მეურვეები არიან. მაგრამ თუ ფაშისტური ან ავტორიტარული რეჟიმები აღზევდებიან, ასეთი მიდგომა რისკავს ერთი დესპოტის შეცვლას მეორით. ირანის ინტერნეტ გათიშვის უნარი წინასწარ იყო განსაზღვრული წლების განმავლობაში მისი ძირითადი ინფრასტრუქტურის ნაციონალიზაციის მრავალწლიანი მცდელობის შედეგად. გათიშვა, როგორიცაა ირანის, ბევრად უფრო ადვილი ხდება, როდესაც ქვეყნის მონაცემები მთლიანად ხელმისაწვდომია მისი შიდა ხელისუფლებისთვის. ისინი, ვინც ებრძვიან ციფრულ თავისუფლებებს მკაცრ გარემოში - ირანში და მის ფარგლებს გარეთ - მიმართავენ ევროპას, იმ იმედით, რომ ევროკავშირი შეიძლება აიღოს ის, რაც აშშ-მ ჩამოაგდო და დააფინანსოს ანტიკენსორული ტექნოლოგიები. ეჭვგარეშეა, რომ ევროპას აქვს ფული ან ნებისყოფა, რომ ბევრი გააკეთოს, იმის გათვალისწინებით, რომ სხვა პასუხისმგებლობები, რომლებიც მას ეკისრება. თავდაცვის შემდეგ, როგორც ჩანს, ეს უმნიშვნელო საზრუნავია. მაგრამ ინფორმაციის გარემო, როგორიც ჩვენ ვიცით - საერთო ფაქტის საფუძველი, რამაც საშუალება მომცა დამეწერა ეს ნაწილი და თქვენ წაიკითხოთ - საფრთხის ქვეშაა.