
უკრაინაში ომის ახალი ფრონტი გაჩნდა — და ის მიწისქვეშაა.
უკანასკნელი შვიდი თვის განმავლობაში უკრაინელი სამხედროები ცხოვრობენ და იბრძვიან რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ ძველ საბჭოთა გაზსადენში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ხარკოვის რეგიონში.
დიამეტრი ოდნავ აღემატება ერთ მეტრს, რაც მხოლოდ ხოხვის საშუალებას იძლევა. თუმცა, ეს შედარებით უსაფრთხოა იმ დრონებისგან, რომლებიც ახლა ფრონტის ხაზის ზემოთ ცას ავსებენ და თითქმის შეუძლებელს ხდიან ორივე მხარისთვის წინსვლას.
მიწისქვეშ ჩასვლა ახლა „ერთადერთი გამოსავალია“, ამბობს ზანუდა, რომელიც უკრაინის გვირაბის ოპერაციის დაგეგმვაში მონაწილეობდა და ამას ბრძოლის ახალ სამყაროდ მიიჩნევს. თუმცა, აღიარებს, რომ ეს რთულია.
„ზედაპირზე ყოველთვის გაქვს მანევრის სივრცე, მაგრამ აქ მტერს მხოლოდ პირდაპირი შეტაკებით შეხვდები.“
მიწისქვეშა ბრძოლის ველამდე მისასვლელი გზა ხარკოვის რეგიონში კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ზედაპირზე არსებულ საფრთხეებს: სწრაფი გადაადგილება მანქანით ღია მინდვრებში, რასაც მოჰყვება გრძელი სვლა ტალახიან მიწაზე — უკრაინელი სამხედროების თანხლებით, რომლებიც იარაღით მზად არიან რუსული დრონების ჩამოსაგდებად.
გვირაბის შესასვლელთან მისვლისას პირველი, რაც იგრძნობა, გაზის და დამპალი ჰაერის მძაფრი სუნია.
ორივე მხარე იყენებს გაზსადენის გასასვლელებს ზედაპირზე ასასვლელად, სადაც ბრძოლის უმეტესობა მიმდინარეობს. მათ მიწაში გახვრეტილი აქვთ ხვრელები და შედუღების ხელსაწყოებით გაარღვიეს სქელი ფოლადი.
რუსები პირველები იყვნენ, ვინც ამ მილს გამოიყენეს ახლომდებარე ქალაქ კუპიანსკში შეღწევისთვის 2025 წლის სექტემბერში. მათ მიწისქვეშა მილები ადრეც გამოუყენებიათ — 2024 წელს ავდივკის აღებისას და გასულ წელს რუსეთის კურსკის რეგიონის ხელახალი დაკავების მცდელობისას.
თუმცა, უკრაინელმა სამხედროებმა ნელ-ნელა შეძლეს ვითარების შემოტრიალება.

სპეციალურად შექმნილი ელექტრო ეტლი სამხედროებსა და მარაგებს მილში გადაადგილებისთვის ემსახურება.
მას „კუპიანსკის მეტროს“ ეძახიან. ხანდახან ფუჭდება კიდეც. ჩვენ მასზე 40 წუთი ვიმგზავრეთ, თავი დახრილი და ფეხები გადაჯვარედინებული გვქონდა. მილში შედუღების ადგილების გადაკვეთისას რეგულარულად იგრძნობა ბიძგი. ეს ჰგავს მკაცრ ატრაქციონს, მხოლოდ გართობის გარეშე.
ჩვენი დანიშნულების ადგილი იყო მილში გაკეთებული შესვენება, სადაც უკრაინელმა სამხედროებმა ამუნიციისა და აღჭურვილობის შესანახად მიწისქვეშა სათავსები მოაწყვეს — იმდენი ადგილი, რომ მხოლოდ დგომა შეიძლება. აქ ხელმძღვანელობს ჯარისკაცებისა და მარაგების გადაადგილებას კაცი, რომელსაც „მუსიკოსს“ ეძახიან. ის თხუნიასავით ცხოვრობს, სახე მიწითა და ჭუჭყით აქვს დაფარული.
მუსიკოსი მიყვება, რომ ბოლო სამი თვე აქ გაატარა, ზედაპირზე მხოლოდ დასაბანად ან ტუალეტში გასასვლელად ამოდიოდა. ზოგჯერ ზემოდან არტილერიის გასროლის ხმა ისმის. მუსიკოსი ამბობს, რომ კონტაქტის ხაზთან ახლოს ვართ: „მაგრამ მიწისქვეშ უსაფრთხოა.“

ეტლი აგრძელებს გზას მიწის სიღრმეში. ნახევარი საათის შემდეგ ბრუნდება კიდევ უფრო მეტი ჯარისკაცით, რომლებიც მიწით არიან დაფარული. ისინი ზედაპირზე პოზიციებში იბრძოდნენ.
მათი სახეებზე, რომელიც მტვერითაა დაფარული, შვება იკითხება.
„მილში უფრო კომფორტულია, რადგან აქ დრონები არ დაფრინავენ, არც არტილერიის ჭურვები ან გლაიდ-ბომბები,“ ამბობს ვოვოჩკა, რომელიც ბოლო სამი კვირაა ზედაპირზე იბრძვის.
თუმცა, ბრძოლა მილშიც მიმდინარეობდა. ოპერაცია „ველესი“, რომელიც სლავური მითოლოგიის ქვესკნელის ღმერთის სახელზეა დასახელებული, აპრილში დაიწყო. მას შემდეგ უკრაინამ მილის გასწვრივ 15 კილომეტრი (9.3 მილი) წინ წაიწია.
ეს იყო დამქანცველი, მძიმე შრომა — მუდმივი შიშით, რომ მტერს ნებისმიერ მომენტში გადააწყდები.
ზედაპირზე დაბრუნებისას ვხვდებით რამდენიმე ჯარისკაცს უკრაინის ეროვნული გვარდიის 13-ე „ხარტიის“ ბრიგადიდან, რომლებიც ამ მისიაში მონაწილეობდნენ. მათი პირველი ამოცანა იყო მილში დაგროვილი ნარჩენების, წყლისა და რუსული ბარიკადების გაწმენდა.
უკრაინელი სამხედროები ამბობენ, რომ ზოგიერთი ბარიერი დანაღმული იყო ან რუსი ჯარისკაცების გვამებით იყო ამოვსებული. „როცა ვწევდით ან გადავდიოდით, წარმოდგენა არ გვქონდა, რა იყო ქვეშ,“ ამბობს ჩიჟი.
სხვა საფრთხე, როგორც ამბობს, იყო ტყვიების რიკოშეტი, როცა წინსვლას ცდილობდნენ. „არასდროს იცი, ტყვია სად წავა ან როგორ აისხლიტება.“
მისი თანამებრძოლი კორტი ამბობს: „ყველანი ვესროდით, უკან ვწევდით მათ.“ ოპერაციის განმავლობაში უკრაინა აცხადებს, რომ 100-ზე მეტი რუსი ჯარისკაცი მოკლეს და 30 ტყვე აიყვანეს. „დიახ, გვამები იყო,“ ამბობს კორტი. „მეც კი მომიწია მათ გვერდით ძილი.“

მათი მეთაურის წარსული მაღაროელის გამოცდილება დაეხმარა მათ მიწისქვეშ მუშაობის ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ გამოწვევებთან გამკლავებაში.
ზედაპირზე მდებარე შენობიდან ბიაშიმი მუდმივად უკავშირდება მილში მყოფ თავის ჯარისკაცებს. მის უკან მედიკამენტებით სავსე კარადა დგას.
მილში მყოფი სამხედროები დიდ დროს მუხლებზე ატარებენ და ხშირად იღებენ ჭრილობებს. ბიაშიმი აღიარებს, რომ ზოგიერთს პანიკური შეტევებიც კი ჰქონია ასეთი ვიწრო სივრცეში ცხოვრებისგან. სხვებს სუნთქვაც უჭირდათ.
ასევე, ასობით კოლუმბიელი მოხალისე მონაწილეობდა ოპერაციაში, რომლებიც RUG-ის 23-ე შეტევითი პოლკის შემადგენლობაში არიან.
უცხოელმა მებრძოლებმა უკრაინის შემცირებული რიგები გააძლიერეს. ერთ-ერთი კოლუმბიელი, რომლის კოდური სახელია „გეკო“, მიყვება, რომ მხოლოდ 500 მეტრის გასაწმენდად 30 დღე დასჭირდათ.
„ძნელი იყო, ცხელოდა და მილში შიში მქონდა,“ ამბობს ის. „მაგრამ ერთ მომენტში ვიფიქრე, კარგი, უნდა გაუმკლავდე და წინ წახვიდე.“
მილისთვის ბრძოლა ჯერ დასრულებული არ არის.
რუსულმა ძალებმა, ისევე როგორც უკრაინელებმა, მილში გამაგრებული პოზიციები შექმნეს. ისინი კვლავ ცდილობენ უკრაინულ პოზიციებში შეღწევას, მილში ხვრეტით და გამოსვლით. ზედაპირზე მდებარე საკონტროლო ოთახიდან ვუყურეთ, როგორ უტევდნენ უკრაინული დრონები რუსების კიდევ ერთ მცდელობას, გვერდი აევლოთ მათთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლის ნაწილი მიწისქვეშ მიმდინარეობს, ბრძოლა ზედაპირზეც და ჰაერშიც გრძელდება. ეს იყო კომბინირებული ოპერაცია.
თუმცა, ზანუდას აზრით, ეს არის ბრძოლის საუკეთესო გზა მომავალში. „მიწისზედა ოპერაციები ახლა თითქმის შეუძლებელია,“ ამბობს ის და ამატებს: „ყველამ კარგად იცის, რომ ამ ეტაპზე ერთადერთი გზა მიწისქვეშ ბრძოლაა.“
ის ფიქრობს, რომ მსგავსი მისიები კიდევ იქნება. „მილები ყველგან გადის,“ ამბობს ის. „გახსოვდეთ, საბჭოთა პერიოდში ნავთობი, გაზი და ამიაკი ევროპაში გადიოდა, მთელი სატრანზიტო მარშრუტი უკრაინაზე გადიოდა.“
რეალურად, ეს იყო სასტიკი, დამქანცველი და სახიფათო შრომა ყველაზე მძიმე პირობებში.
უკრაინას შვიდი თვე დასჭირდა მილში 15 კილომეტრის გასაწმენდად.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ეს წარმატებად შეაფასა.
ამან დაეხმარა დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნებას და მორალის ამაღლებას, თუმცა მხოლოდ ამით ომის მსვლელობა არ შეცვლილა.
დამატებითი რეპორტაჟი: მუს კემპბელი, ვოლოდიმირ ლოჟკო და რებეკა ჰარტმანი


















