
როდესაც საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები ხუთშაბათს გამოაცხადებენ ვერდიქტს შვიდწლიანი გენოციდის საქმეზე, რომელიც გამბიამ მიანმარის წინააღმდეგ აღძრა, მათ შეიძლება ისტორია შექმნან.
მას შემდეგ, რაც 1948 წელს, ნაცისტური ჰოლოკოსტის შემდეგ, გენოციდის კონვენცია გაფორმდა, ათეულობით პირი წარმატებით გასამართლდა გენოციდის დანაშაულისთვის, ისეთ კონფლიქტებში, როგორიცაა რუანდასა და ყოფილი იუგოსლავიის შემთხვევები.
თუმცა, არცერთ სახელმწიფოს არასდროს გამოუცხადებია საერთაშორისო სასამართლოს მიერ გენოციდში დამნაშავედ.
„ეს იქნება ისტორიული მნიშვნელობის გადაწყვეტილება, თუ გამბია ამ საქმეს მოიგებს,“ — ამბობს არსალან სულეიმანი, მიანმარის წინააღმდეგ საქმის წამყვანი ადვოკატი სასამართლოში. „ეს ახალ სიცოცხლეს შესძენს 1948 წლის გენოციდის კონვენციას და სახელმწიფოს მიერ ჩადენილი დანაშაულებისთვის საერთაშორისო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის იდეას.“
რაკჰაინის შტატში როჰინჯების მასობრივი განდევნა 2017 წლის აგვისტოსა და სექტემბერში უდავოდ იყო განსაკუთრებული სისასტიკის სამხედრო ოპერაცია.
მე იმ მცირე ჟურნალისტთა შორის ვიყავი, ვინც რაკჰაინში როჰინჯების სოფლების განზრახ დაწვას და ასევე ასიათასობით ადამიანის საშინელ ტანჯვას შეესწრო, რომლებიც მეზობელ ბანგლადეშში გაიქცნენ.
მათი მონათხრობები მკვლელობებზე, წამებასა და მასობრივ გაუპატიურებებზე ბირმელი ჯარისკაცების მხრიდან საფუძვლიანად არის დოკუმენტირებული ადამიანის უფლებათა ჯგუფებისა და გაეროს ფაქტების დამდგენი მისიის მიერ.
არაერთხელ ჩამიტარებია ინტერვიუ ეთნიკურ რაკჰაინელებთან მათი მტრული დამოკიდებულების შესახებ მუსლიმი მოსახლეობის მიმართ და დამიფიქსირებია, როგორ ანადგურებდა მიანმარის სახელმწიფო სისტემურად დარჩენილ როჰინჯების სოფლებს.
მაგრამ მთავარი კითხვა, რომელსაც გაეროს უმაღლესი სასამართლო — ჰააგის საერთაშორისო სასამართლო — განიხილავს, არის ის, იყო თუ არა ეს ყველაფერი გენოციდი.

საერთაშორისო სასამართლო 1945 წელს შეიქმნა სახელმწიფოებს შორის დავების მოსაგვარებლად და არა საერთაშორისო დანაშაულების გასასამართლებლად. თუმცა, სწორედ მას დაევალა როჰინჯებზე მიანმარში განხორციელებული თავდასხმების განხილვა, რადგან მსხვერპლთათვის სხვა სამართლებრივი გზები თითქმის არ არსებობდა.
მიანმარის ხელისუფლება უარყოფს ეთნიკური წმენდისა და გენოციდის ბრალდებებს და აცხადებს, რომ ისინი მხოლოდ როჰინჯა მებრძოლების ტერორისტულ ქმედებებზე პასუხობდნენ, ე.წ. სამხედრო „საწმენდ ოპერაციებით“.
გაეროს 2018 წლის ანგარიშში, რომელიც ასობით ინტერვიუს ეფუძნებოდა, ნათქვამი იყო, რომ არმიის ტაქტიკა „მნიშვნელოვნად არაპროპორციული იყო რეალურ უსაფრთხოების საფრთხეებთან“. ანგარიშში რეკომენდირებული იყო მიანმარის უმაღლესი სამხედრო პირების გამოძიება რაკჰაინის შტატში გენოციდისთვის და სხვა რეგიონებში Menschlichkeit-ის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულებისთვის. მიანმარმა ეს ანგარიში უარყო.
რადგან მიანმარი არ იყო საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს წევრი, შეუძლებელი იყო იქ საქმე აღძრულიყო რაკჰაინის შტატში ჩადენილი სისასტიკეების გამო ბრალდებულ ოფიციალურ პირებზე.
ამის ნაცვლად, 2019 წლის ნოემბერში გამბიამ, ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის მხარდაჭერით, საქმე აღძრა საერთაშორისო სასამართლოში, არგუმენტით, რომ გენოციდის კონვენცია ყველა სახელმწიფოს ავალდებულებს და, შესაბამისად, ყველას აქვს ინტერესი მისი დაცვაში.
გამბიამ ბრალი წაუყენა არა მხოლოდ მიანმარის არმიას, არამედ სახელმწიფოს გენოციდში.
ეს იყო სიახლე საერთაშორისო სამართალში: სახელმწიფო, რომელიც უშუალოდ არ დაზარალებულა, ამტკიცებდა, რომ მას ჰქონდა სამართლებრივი უფლება საჩივრის შეტანაზე, რადგან ასეთი მნიშვნელოვანი კონვენციის დარღვევით ირიბადაც ზიანდებოდა.
მიანმარმა ეს არგუმენტი გააპროტესტა, მაგრამ საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ გამბიას საქმის აღძვრის უფლება ჰქონდა.

საქმე კიდევ უფრო ფართო ყურადღების ცენტრში მოექცა, როდესაც ნობელის პრემიის ლაურეატი აუნ სან სუ ჩი, რომელიც იმ დროს მიანმარის არჩეული მთავრობის მეთაური იყო, პირადად ჩაუდგა სათავეში ქვეყნის თავდაცვას ჰააგაში, რისთვისაც მას ფართოდ აკრიტიკებდნენ.
მას ძალიან შეზღუდული გავლენა ჰქონდა მიანმარის სამხედროების ქმედებებზე რაკჰაინის შტატში, მაგრამ მისი უარი დაგმო სამხედროების ქმედებები იმედგაცრუება იყო ბევრი იმ ადამიანისთვის, ვინც მანამდე მის სიმამაცესა და დემოკრატიულ პრინციპებზე ერთგულებას აფასებდა.
მას შემდეგ, რაც 2021 წელს სამხედრო გადატრიალების შედეგად იგი თანამდებობიდან გადააყენეს და დააპატიმრეს, დაცვის მხარეს სათავეში ახალი, სამხედროების მიერ დანიშნული გუნდი ჩაუდგა.
ისტორიულად, გენოციდის დამტკიცება ძალიან რთული იყო. მოსამართლეები ამ საკითხში ძალიან მაღალ სტანდარტს იყენებენ.
როგორც წესი, როდესაც არ არსებობს ღიად გენოციდური პროგრამა, როგორიც ნაცისტებს ჰქონდათ, მოსამართლეები მოითხოვენ, რომ სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ისეთი იყოს, რომ ბრალდებულთა ქმედებებიდან ერთადერთი გონივრული დასკვნა გენოციდური განზრახვის არსებობა იყოს.
როდესაც ბოსნია-ჰერცეგოვინამ 1993 წელს გენოციდის საქმე აღძრა სერბეთის წინააღმდეგ საერთაშორისო სასამართლოში, სასამართლოს დასჭირდა 14 წელი დასკვნისთვის, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 1995 წლის სრებრენიცის ხოცვა გენოციდი იყო, არ იყო საკმარისი მტკიცებულება, რომ სერბეთის სახელმწიფოს გენოციდური განზრახვა ჰქონდა, თუმცა დადგინდა, რომ მან ვერ აღკვეთა გენოციდი.
მიანმარის ადვოკატებმა და აუნ სან სუ ჩიმ მსგავსი არგუმენტი წამოაყენეს.
სუ ჩიმ განაცხადა, რომ გამბიის გუნდი არასწორად წარმოაჩენდა რთულ კონფლიქტსა და სამხედრო ოპერაციას და, მიუხედავად იმისა, რომ მან აღიარა, რომ როჰინჯების წინააღმდეგ შესაძლოა სამხედრო დანაშაულები ჩადენილიყო, ეს გენოციდური განზრახვის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს.

მაგრამ არსალან სულეიმანი მიიჩნევს, რომ მისმა გუნდმა საკმარისი მტკიცებულებები შეაგროვა ამ მაღალ სტანდარტის დასაკმაყოფილებლად.
„ჩვენ სასამართლოს წარვუდგინეთ როჰინჯების წინააღმდეგ მიმართული დისკრიმინაციის ხანგრძლივი ისტორია და ვაჩვენეთ, როგორ ქმნიდა ეს ისტორია და მასთან დაკავშირებული პოლიტიკა საფუძველს მთავრობის ენის, რიტორიკის, პროპაგანდისა და პოლიტიკის გასაგებად, რომლებიც 2017 წლის 'საწმენდ ოპერაციებში' გამოვლინდა,“ — ამბობს სულეიმანი.
„განვიხილეთ 1982 წლის მოქალაქეობის კანონი და დისკრიმინაციული კანონების გამკაცრება, რომლებიც ზღუდავდა განათლებაზე, ჯანდაცვაზე, საარსებო წყაროებსა და გადაადგილებაზე წვდომას — ყველაფერი ეს როჰინჯებისთვის სიცოცხლეს შეუძლებელს ხდიდა და, ჩვენი აზრით, გენოციდური განზრახვის ერთ-ერთი მრავალი ინდიკატორი იყო.“
რა მოხდება, თუ სასამართლო გამბიის სასარგებლოდ მიიღებს გადაწყვეტილებას?
მიანმარი აღმოჩნდება დამნაშავედ „დანაშაულთა დანაშაულში“, იმავე რიგში, სადაც ნაცისტური გერმანია, რუანდელი ჰუტუ მებრძოლები და ბოსნიელი სერბები სრებრენიცაში.
ეს შეიძლება უკუსვლა იყოს მინ აუნ ჰლაინგისთვის — გენერლისთვის, რომელიც ახლა მართავს მიანმარს, იყო პასუხისმგებელი 2017 წლის სამხედრო ოპერაციებზე და ბოლო თვეებში ცდილობს თავისი უარყოფითი საერთაშორისო იმიჯის გაუმჯობესებას.
საერთაშორისო სასამართლოს ვერდიქტზე გასაჩივრების უფლება არ არსებობს. თუმცა, არც რაიმე სანქცია მოჰყვება საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილებას.
ბირმელი გადატრიალების ლიდერი ძირითადად მეზობელ აზიურ ქვეყნებთან ურთიერთობების აღდგენაზეა კონცენტრირებული, რომლებიც ნაკლებად მიაქცევენ ყურადღებას ასეთ ვერდიქტს, და ბევრად ნაკლებად — დასავლურ ქვეყნებთან ურთიერთობების აღდგენაზე, რომლებსაც ეს საკითხი ნამდვილად აღელვებთ.

მაგრამ როჰინჯების უზარმაზარი დიასპორისთვის ეს ვერდიქტი ძალიან მნიშვნელოვანია.
„ეს ჩვენი ტანჯვის ოფიციალური აღიარების ტოლფასია,“ — ამბობს მოჰამედ ნოუქიმი, როჰინჯა, რომელიც 2017 წელს რაკჰაინის ქალაქ ბუტიდაუნგიდან გამოაძევეს და ახლა კანადაში ცხოვრობს.
„როჰინჯებისთვის ეს პროცესი ჩვენი ტანჯვის აღიარების მომენტია, წლების უარყოფის შემდეგ. როჰინჯები ათწლეულებია, სამართლიანობას ელიან, არა მხოლოდ წელს.“
ის და სხვა როჰინჯა აქტივისტები იმედოვნებენ, რომ გამბიის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილება სხვა ქვეყნებს უბიძგებს უფრო კოორდინირებულ ქმედებებზე, რათა მოიძებნოს გამოსავალი, რომელიც მათ უსაფრთხოდ დაბრუნების საშუალებას მისცემს რაკჰაინის შტატში.
მეტი ვიდრე მილიონი ადამიანი გაჭირვებულ ბანაკებშია ბანგლადეშში, სადაც მათ დასაქმება ეკრძალებათ, რადგან საერთაშორისო დაფინანსება იწურება.
მაგრამ ამ იმედის რეალიზაციის წინაშე სერიოზული ბარიერები დგას.
რაკჰაინის შტატი განადგურებულია სამხედროებსა და ამბოხებულ არაკანის არმიას შორის კონფლიქტით, რომელიც ახლა ტერიტორიის უმეტეს ნაწილს აკონტროლებს. მას მხარს უჭერს ადგილობრივი რაკჰაინელი მოსახლეობა, რომელიც უკიდურესად მტრულადაა განწყობილი როჰინჯების დაბრუნების იდეის მიმართ.
ბევრი როჰინჯების სოფელი მთლიანად განადგურებულია. და საერთაშორისო მხარდაჭერა მათ მიმართ წლების განმავლობაში შესუსტდა. თუნდაც უპრეცედენტო გენოციდის ვერდიქტმა მსოფლიოს უმაღლეს სასამართლოში, ეს რეალობა ვერ შეცვლის.
















