შავ ზღვაში სამოქალაქო გემებზე თავდასხმები ახალ საფრთხედ ყალიბდება

შავ ზღვაში ომის გავლენა ახალ და განსაკუთრებით სახიფათო ეტაპზე გადადის — სამხედრო მოქმედებების სამიზნედ უკვე საერთაშორისო კომერციული გემებიც იქცევა. ბულგარეთის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში დრონებით განხორციელებული თავდასხმების შედეგად ერთი სავაჭრო გემი ჩაიძირა, მეორე კი სერიოზულად დაზიანდა. რამდენიმე მეზღვაური დაშავდა, ჩაძირული გემის ეკიპაჟის მოსაძებნად კი სამაშველო ოპერაცია მიმდინარეობს.ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურზულა ფონ დერ ლაიენმა მომხდარს „მიუღებელი“ უწოდა და აღნიშნა, რომ თავდასხმების შედეგად საფრთხე არა მხოლოდ კომერციულ ნაოსნობას, არამედ უდანაშაულო ეკიპაჟების სიცოცხლესაც ემუქრება.„სამიზნედ იქცევიან კომერციული გემები და უდანაშაულო ეკიპაჟები — ზღვაში უკვე დაიღუპნენ ადამიანები“, — განაცხადა ფონ დერ ლაიენმა. მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ ინციდენტების გარემოებები ჯერ კიდევ გამოძიების პროცესშია, შავ ზღვაში შექმნილი ვითარება სულ უფრო შემაშფოთებელი ხდება.ბულგარეთის პრემიერ-მინისტრ რუმენ რადევის ინფორმაციით, 6 ოქტომბერს, დაახლოებით ღამის სამ საათზე, საჰაერო და საზღვაო დრონები ორ კომერციულ გემს დაესხნენ თავს. შემთხვევა ბულგარეთის სანაპიროდან დაახლოებით 112–128 კილომეტრში, ქალაქ ბიალას აღმოსავლეთით მოხდა.ტოგოს დროშის ქვეშ მცურავმა სატვირთო გემმა „Alfa Watan“-მა კრიტიკული სტრუქტურული დაზიანება მიიღო და ადგილზე ჩაიძირა. მისი ეკიპაჟის მდგომარეობის შესახებ თავდაპირველად დაზუსტებული ინფორმაცია არ გავრცელებულა. დაიწყო სამძებრო-სამაშველო ოპერაცია, პარალელურად კი სპეციალისტები შესაძლო ნავთობის დაღვრასა და გარემოს დაბინძურების ნიშნებს ამოწმებენ.მეორე გემზე — პალაუს დროშის ქვეშ მცურავ „Able“-ზე — თავდასხმის შემდეგ ხანძარი გაჩნდა. გემი ხორბალს გადაჰქონდა. ბულგარულმა ბორანმა ეკიპაჟის თვრამეტივე წევრი გადაარჩინა, თუმცა ორი მეზღვაური მძიმედ დაშავდა და ვარნის საავადმყოფოში გადაიყვანეს.ბულგარეთის მთავრობის ოფიციალური ინფორმაციით, მომხდართან დაკავშირებით საგანგებო შეხვედრაში თავდაცვის, შინაგან საქმეთა, ტრანსპორტისა და გარემოს დაცვის სამინისტროების, პრეზიდენტის ადმინისტრაციისა და უსაფრთხოების სამსახურების წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ.ამ ეტაპზე ოფიციალურად დადგენილი არ არის, ვის ეკუთვნოდა დრონები. ბულგარეთის პრემიერ-მინისტრს თავდამსხმელი პირდაპირ არ დაუსახელებია, ხოლო რუსეთს მომხდარზე დაუყოვნებლივი კომენტარი არ გაუკეთებია.Reuters-ის ცნობით, საზღვაო უსაფრთხოების ერთ-ერთი წყაროს წინასწარი შეფასება რუსეთის შესაძლო პასუხისმგებლობაზე მიუთითებს, თუმცა ეს დასკვნა ოფიციალურად ჯერ დადასტურებული არ არის. ამიტომ თავდასხმის ავტორზე საბოლოო პასუხი გამოძიებამ უნდა გასცეს.რადევმა მომხდარს საერთაშორისო და საზღვაო სამართლის უხეში დარღვევა უწოდა:„ომი მძაფრდება, საერთაშორისო სამართლის ყველა წესი ირღვევა და ზღვაში სამოქალაქო გემებს ესხმიან თავს. ეს აბსოლუტურად მიუღებელია“.ბულგარეთის ეკონომიკურ ზონაში მომხდარ თავდასხმას ერთი დღით ადრე რუმინეთის სანაპიროსთან განვითარებული კიდევ ერთი სასიკვდილო ინციდენტი უძღოდა წინ. თურქული კომპანიის კუთვნილ, სიმინდით დატვირთულ გემს დრონები დაესხნენ თავს, რის შემდეგაც ხომალდზე ხანძარი გაჩნდა და ის მოგვიანებით ჩაიძირა.რუმინეთის ხელისუფლების ინფორმაციით, ორი ადამიანი დაიღუპა, ხოლო ეკიპაჟის 11 წევრი გადაარჩინეს. უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ მომხდარში რუსული დრონები დაადანაშაულა, თუმცა რუსეთის მხრიდან ამ ბრალდებაზე დაუყოვნებლივი პასუხი არ გავრცელებულა.ბულგარეთში მომხდარი შემთხვევა, არსებული ცნობებით, ქვეყნის ეკონომიკურ ზონაში კომერციულ გემებზე განხორციელებული პირველი მსგავსი დრონული თავდასხმაა. ორი დღის განმავლობაში რამდენიმე სამოქალაქო ხომალდის დაზიანება უკვე ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ საქმე შეიძლება არა იზოლირებულ ინციდენტებთან, არამედ შავი ზღვის ნაოსნობისთვის ახალ, სისტემურ საფრთხესთან გვქონდეს.შავი ზღვა უკრაინისა და რეგიონის სხვა ქვეყნებისთვის მარცვლეულის, ნავთობპროდუქტების, ლითონებისა და სხვა საქონლის საერთაშორისო ბაზრებზე გატანის უმნიშვნელოვანესი მარშრუტია. კომერციულ გემებზე თავდასხმებმა შეიძლება გაზარდოს:ბულგარეთის პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, მიმდინარე მოვლენები უკვე მნიშვნელოვნად აფერხებს ნაოსნობას, ზრდის დაზღვევის ფასს და შავ ზღვაში კომერციულ გადაზიდვებს უფრო რთულს ხდის.საქართველო თავდასხმების ადგილიდან მოშორებით მდებარეობს, თუმცა ნებისმიერი მნიშვნელოვანი გაუარესება შავი ზღვის უსაფრთხოების სფეროში ქვეყანაზეც შეიძლება აისახოს. საქართველოს პორტები და სატრანზიტო ფუნქცია პირდაპირ არის დაკავშირებული რეგიონის საზღვაო მარშრუტების სტაბილურობასთან.თუ თავდასხმები გახშირდება, სავარაუდო შედეგი იქნება სადაზღვევო პრემიების, გადაზიდვის ხარჯებისა და ლოგისტიკური რისკების ზრდა. ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ საფრთხე უშუალოდ საქართველოს პორტებსაც ემუქრება, მაგრამ ფოთის, ბათუმისა და რეგიონში დაგეგმილი ინფრასტრუქტურული პროექტებისთვის შავი ზღვის უსაფრთხოება კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი საკითხი ხდება.მთავარი კითხვა ახლა ის არის, შეძლებენ თუ არა ნატოსა და ევროკავშირის წევრი სანაპირო სახელმწიფოები კომერციული მარშრუტების დაცვას ისე, რომ ომის შემდგომი გაფართოება და პირდაპირი სამხედრო ესკალაცია თავიდან აიცილონ.თუ სამოქალაქო გემებზე თავდასხმები ახალ ნორმად ჩამოყალიბდა, შავი ზღვა შესაძლოა საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი რისკის ზონად იქცეს — შედეგებით, რომლებიც მხოლოდ უკრაინას, რუსეთს ან სანაპირო ქვეყნებს არ შეეხება.