არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სისტემა ინდოეთში: გამოწვევები და შესაძლებლობები

პუჯა* 16 წლის იყო, როცა დედამისის მკვლელობაში დაადანაშაულეს. მოზარდი, რომელიც ალკოჰოლიკ ნაბიჭვართან ერთად ცხოვრობდა ღარიბი უბნის ჩრდილოეთ ინდოეთის უტარ პრადეშის შტატში, 2018 წელს დააპატიმრეს და ციხეში გაგზავნეს. მისმა ადვოკატმა პოლიციას უთხრა, რომ პუჯა არასრულწლოვანი იყო. ინდოეთის კანონის თანახმად, ის დაპატიმრებიდან 24 საათის განმავლობაში უნდა წარედგინა არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების საბჭოს (JJB) - სამწევრიან პანელს, რომელიც ეხება ბავშვებს, რომლებიც კანონთან კონფლიქტში არიან - მაგრამ ეს არ მომხდარა. იამინა რიზვიმ, ადვოკატმა, რომელმაც 2024 წელს აიღო პუჯას საქმე, BBC-ს განუცხადა. JJBs, რომლებიც შედგება მთავარი მაგისტრატისა და ორი სოციალური მუშაკისგან, წყვეტს, უნდა გაასამართლონ თუ არა 16-18 წლის ბავშვი, როგორც ზრდასრული მძიმე დანაშაულებისთვის - დებულება, რომელიც შემოღებულ იქნა ინდოეთის არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კანონში 2012 წლის დელის გაუპატიურების საქმის შემდეგ. მაგრამ იმის ნაცვლად, რომ გამოჩენილიყო JJB-ის წინაშე, პუჯა ექვსი წლის განმავლობაში იჯდა ციხეში, სანამ მისი საქმე ზრდასრულთა სასამართლოში განიხილებოდა. "JJBs ასევე ვალდებულნი არიან რეგულარულად ეწვიონ ციხეებს, რათა შეამოწმონ, არიან თუ არა არასრულწლოვნები იქ. მაგრამ არც ერთი შემოწმება არ ჩატარებულა, სანამ პუჯა ციხეში იყო", - ამტკიცებს რიზვი. 2024 წელს პუჯას საქმე საბოლოოდ გადაეცა JJB-ს, რომელმაც დაადგინა, რომ ის მართლაც არასრულწლოვანი იყო სავარაუდო დანაშაულის დროს. იგი გაათავისუფლეს ნასამართლობისთვის, რადგან არასრულწლოვნისთვის მაქსიმალური სასჯელი სამი წელია და პუჯამ უკვე ექვსი წელი გაატარა ციხეში. "პუჯა ერთ-ერთია ათასობით ბავშვიდან, რომლებმაც არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სისტემამ უღალატა", - ამბობს რიზვი. თითქმის ოთხი ათწლეულია, რაც ინდოეთმა მიიღო თავისი პირველი ყოვლისმომცველი კანონმდებლობა კანონთან კონფლიქტში მყოფი ბავშვების სამართავად - არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების (ზრუნვისა და ბავშვების დაცვის) აქტი. მას შემდეგ ის რამდენჯერმე შეიცვალა მისი დებულებების გასაძლიერებლად. კანონი მიზნად ისახავს ბავშვების დაცვას და რეფორმის შესაძლებლობების შექმნას, რათა მათ შეძლონ საზოგადოებაში რეინტეგრაცია და სრულფასოვანი ცხოვრება. მაგრამ ექსპერტები, რომლებიც ბავშვებთან მუშაობენ, ამბობენ, რომ ჯერ კიდევ დიდი გზაა გასავლელი, სანამ სისტემა შეძლებს კანონის მიერ ქადაგებული იდეალების სწორად განხორციელებას. ინდოეთის არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სისტემის სიძლიერე დიდად არის დამოკიდებული JJBs-ის ჯანმრთელობაზე - კვაზი-სასამართლო პანელებზე, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან იმის უზრუნველყოფაზე, რომ ბავშვის უფლებები დაცული იყოს მაშინაც კი, როდესაც ისინი აწყდებიან თავიანთი ქმედებების სამართლებრივ შედეგებს. JJBs, რომლებიც დაარსდა 2000 წელს, არ ფუნქციონირებს იზოლაციაში, არამედ არის ქსელის საყრდენი, რომელიც შედგება ბავშვთა მიმართ კეთილგანწყობილი სერვისებისგან, მათ შორის სენსიტიური პოლიციის ერთეულები, იურიდიული დახმარების სერვისები და სარეაბილიტაციო ცენტრები. მაგრამ კვლევა აჩვენებს, რომ ყველაფერი კარგად არ არის ამ საკვანძო პანელებთან. პირველ რიგში, ინფორმაციის მიღება მათზე რთულია, რადგან არ არსებობს სამთავრობო პორტალი, რომელიც აკონტროლებს და საჯაროდ აზიარებს მათთან დაკავშირებულ მონაცემებს. ნოემბერში ინდოეთის სამართლიანობის მოხსენებამ (IJR) - მოხსენებამ, რომელიც შეიქმნა სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მიერ ინდოეთის მართლმსაჯულების სისტემის ეფექტურობის თვალყურის დევნებისთვის - აჩვენა, რომ 2023 წლის მონაცემებით, 362 JJB-ის წინაშე მყოფი საქმეების ნახევარზე მეტი მოსმენის მოლოდინში იყო. მოხსენება არ მოიცავს ინდოეთის ყველა JJB-ს, რადგან ის ეფუძნება სახელმწიფოებს, რომლებმაც უპასუხეს IJR-ის მიერ გაგზავნილ კითხვებს ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ კანონის მეშვეობით. მოხსენების თანახმად, ინდოეთის 745 ოლქს აქვს 707 JJB. მოხსენებამ ასევე დაადგინა, რომ JJB-ების მეოთხედს არ ჰყავდა სრული შემადგენლობა, მიუხედავად იმისა, რომ კანონი ავალდებულებს, რომ თითოეულ ოლქს ჰქონდეს მინიმუმ ერთი სრულად დაკომპლექტებული JJB. მაჯა დარავალამ, IJR-ის რედაქტორმა, თქვა, რომ ზუსტი მონაცემების ნაკლებობა მიუთითებს ცუდ ზედამხედველობაზე და ქმნის ანგარიშვალდებულების ნაკლებობას, რაც, თავის მხრივ, სერიოზულად მოქმედებს იმ ზრუნვასა და რეაბილიტაციის შესაძლებლობებზე, რომლებსაც არასრულწლოვნები იღებენ. მამა ანტონი სებასტიანი, ექოს, არასრულწლოვანთა კეთილდღეობისთვის მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციის დამფუძნებელი, ამბობს, რომ JJB-ების არარსებობის შემთხვევაში, ბავშვები კარგავენ არა მხოლოდ კანონით გარანტირებულ დაცვას, არამედ რეაბილიტაციის შანსსაც. "ეს ბავშვები ძირითადად ღარიბი ოჯახებიდან არიან და დისფუნქციური ოჯახებიდან იზრდებიან, ისინი იზრდებიან ძალადობისა და დეფიციტის მოწმეებად. როდესაც პოლიცია სცემს მათ და აგდებს ციხეში, ისინი ხელახლა ხდებიან მსხვერპლნი", - ამბობს მამა სებასტიანი, ყოფილი მთავარი მაგისტრატი, რომელიც მუშაობდა ბენგალურუს ქალაქის ორ ცალკეულ JJB-ზე. არასრულწლოვნებისთვის, რომლებიც ციხეში არ გაგზავნეს, რეაბილიტაციის დიდი შანსი არ არის ბავშვთა მოვლის დაწესებულებებში (დაწესებულებები, რომლებიც ათავსებენ კანონთან კონფლიქტში მყოფ ბავშვებს), ამბობს დიეკშა გუჯრალი, iProbono-ს პროგრამის დირექტორი, რომელიც იურიდიულ დახმარებას უწევს დაუცველ ადამიანებს. JJB-ებს შეუძლიათ გაგზავნონ ბავშვები, რომლებსაც ბრალი ედებათ დანაშაულში, დაკვირვების სახლებში, ხოლო ისინი, ვინც დამნაშავედ ცნეს, განთავსდებიან სპეციალურ სახლებში. ცალკე დაწესებულება, სახელწოდებით "უსაფრთხოების ადგილი", ათავსებს 16-18 წლის ბავშვებს, რომლებსაც ბრალი ედებათ ან დამნაშავედ ცნეს მძიმე დანაშაულებში. JJB-ები ვალდებულნი არიან ყოველთვიურად შეამოწმონ ეს დაწესებულებები, რათა უზრუნველყონ, რომ ისინი აკმაყოფილებენ კანონით დადგენილ სტანდარტებს. თუმცა, ბავშვთა უფლებების ბევრი დამცველი ამბობს, რომ რეგულარული შემოწმებები იშვიათად ხდება და მაშინაც კი, თუ ისინი ხდება, ისინი ზედაპირულად ტარდება. გუჯრალი, რომელმაც თავისი სამუშაოს დროს მოინახულა მრავალი დაკვირვებისა და სპეციალური სახლი, ამბობს, რომ ბევრი მათგანი გადატვირთულია და აკლია მრჩევლები ან მნიშვნელოვანი რეკრეაციული, საგანმანათლებლო და პროფესიული საშუალებები. გარდა ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ ბიჭებისა და გოგონებისთვის არის ცალკეული დაწესებულებები, კანონით გათვალისწინებული ასაკზე დაფუძნებული სეგრეგაცია ამ დაწესებულებებში ყოველთვის არ არის დაცული. "ყველაფერს აკეთებენ ბავშვები ჭამენ, სძინავთ და უყურებენ ტელევიზორს. ისეთ ადგილებში, როგორიცაა დელი, სადაც უკვე არსებობს ძლიერი ბანდისა და ნარკოტიკების კულტურა, ეს ძალაუფლების დინამიკა მეორდება საცხოვრებელ დაწესებულებებში. ახალგაზრდა, ნაკლებად გამოცდილი ბავშვები უყურებენ ბანდის გარეთ არსებულ უფროს ბიჭებს კავშირებს დაცვისთვის", - ამბობს გუჯრალი და დასძენს, რომ ძალადობისა და სექსუალური ძალადობის შემთხვევები არც ისე იშვიათია. BBC-მ გაუგზავნა კითხვების სია ქალთა და ბავშვთა განვითარების ფედერალურ სამინისტროს, რომელიც ზედამხედველობს არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სისტემას, მაგრამ პასუხი არ მიუღია. რიზვი ამბობს, რომ ბევრ დაწესებულებაში ხელისუფლებაც კი დაღლილია. "მათ სჯერათ, რომ ეს ბავშვები დახმარების მიღმა არიან და არაფერს გააკეთებენ მათ შესაცვლელად", - ამბობს ის და დასძენს, რომ მას უნახავს ეს რწმენა ბევრ ადვოკატში, რომლებიც წარმოადგენენ ბავშვებს. მამა სებასტიანი ამბობს, რომ აპათია ფესვს იღებს, როდესაც არ არის ბავშვის რეალობის და კანონის სულისკვეთების გაგება. მისი თქმით, ექო, რომელიც მართავს სპეციალურ სახლს, ხედავს წარმატების ისტორიებს, სადაც ბავშვები, რომლებიც დამნაშავედ ცნეს სერიოზული დანაშაულებისთვის, როგორიცაა მკვლელობა და გაუპატიურება, შეძლეს თავიანთი ცხოვრების შეცვლა. ის ამას მიაწერს ექოს ფოკუსირებას პროფესიული სასწავლო პროგრამების გაშვებაზე, როგორიცაა რძის და მეფრინველეობის მეურნეობა და სასტუმროს მენეჯმენტი, ასევე რეგულარული კონსულტაციის სესიების შეთავაზებას. დარსჰანი* ექოში მიიყვანეს მას შემდეგ, რაც ის დამნაშავედ ცნეს მეგობრის მკვლელობაში კრიკეტის მატჩის გამო ჩხუბის დროს. მანამდე ის ქუჩაში ცხოვრობდა. "ექოში კონსულტაციის სესიები დაეხმარა დარშანს დაუპირისპირდეს იმას, რაც მან გააკეთა, მაგრამ ასევე გამოიკვლიოს, რატომ გააკეთა ეს", - ამბობს მამა სებასტიანი. შემდეგ ის ჩაირიცხა ქცევის მოდიფიკაციის პროგრამაში, სანამ დაასრულებდა განათლებას დისტანციური სწავლების გზით. მოგვიანებით მან გაიარა ტრენინგი სასტუმროს მენეჯმენტში და მუშაობს ცნობილ სასტუმროში. "ყველა ბავშვს მეორე შანსი ეკუთვნის", - ამბობს მამა სებასტიანი. "როგორც საზოგადოებამ, ჩვენ მათ მაინც ეს ვალი გვაქვს."