ირანის ინტერნეტთან წვდომა ნელ-ნელა აღდგება 88-დღიანი გათიშვის შემდეგ

ირანის წვდომა გლობალურ ინტერნეტზე ნელ-ნელა აღდგა სამშაბათს, დასრულდა 88-დღიანი შავით, რომელიც ხელს უწყობდა ათასობით ირანელის სამუშაოს დაკარგვას და ირანული უსაფრთხოების სამსახურებისთვის ომის დროს ფართომასშტაბიანი დარბევის დაფარვას.აღდგენა მოხდა მიუხედავად დროებითი ადმინისტრაციული სასამართლოს ბრძანებისა, რომელიც ეჭვქვეშ აყენებდა იმ ორგანოს უფლებამოსილებას, რომელიც ზედამხედველობდა ამ მოძრაობას, სახელწოდებით "ქვეყნის კიბერსივრცის ხელმძღვანელობის სპეციალური შტაბი". ეს ორგანო პრეზიდენტმა, მასუდ პეზეშკიანმა, ერთი კვირის წინ დააარსა.ირანში ადგილობრივი დროით 3:30 საათის შემდეგ, ინტერნეტის წვდომა დაიწყო, მიაღწია წინა ნორმალური დონის მესამედს, NetBlocks-ის, ვებ ტრაფიკის მონიტორინგის ორგანიზაციის მიხედვით. NetBlocks-ის თქმით, ირანი სულ 2,093 საათის განმავლობაში იყო იზოლირებული გლობალური ინტერნეტთან, რაც ყველაზე გრძელი ასეთი შეფერხებაა ქვეყნისთვის, რაც კი ოდესმე დაფიქსირებულა.ირანელმა ოფიციალურმა პირებმა მიუთითეს ირანში Gmail-ის დაბრუნებაზე, როგორც პირველ ნიშანზე, რომ ხანგრძლივი მოთხოვნილი და მოსალოდნელი ცვლილება განხორციელდა.დაახლოებით 13:00 BST-ზე, ირანელმა ციფრულმა უფლებების აქტივისტებმა და ინტერნეტმა მონიტორებმა განაცხადეს, რომ ირანში მცირე ტრაფიკის აღდგენა მოხდა, ინტერნეტ სერვისის რამდენიმე პროვაიდერი მომხმარებლებს დაკავშირების საშუალებას აძლევდა. ეს, როგორც ჩანს, მოიცავდა საცხოვრებელ ბოჭკოვან ქსელებს თეირანში - სახლის ინტერნეტს - და ზოგიერთ მობილურ პროვაიდერს, თუმცა ირანის უჯრედი, როგორც ჩანს, მხოლოდ მოკლედ იყო დაკავშირებული.აშშ-ში დაფუძნებული ინტერნეტ ანალიზის კომპანიის Kentik-ის მონაცემებმა აჩვენა, რომ ირანის წვდომა ჯერ კიდევ წინა გათიშვის დონის 10%-ზე ნაკლები იყო. დუგ მადორიმ, კენტიკის ექსპერტმა, თქვა, რომ აღდგენა ჯერჯერობით "შერჩევითი" ჩანდა.ირანელმა ემიგრანტმა მკვლევარმა განაცხადა, რომ მას პირველად შეეძლო ირანში სერვერთან დაკავშირება გათიშვის შემდეგ. თუმცა, მისი თქმით, "ძალიან ცოტა" იყო აღდგენილი და გარკვეული დრო დასჭირდებოდა იმის შესაფასებლად, თუ რამდენად დაკავშირებული იყო ირანი სინამდვილეში.სამუშაოს მასობრივი დაკარგვისა და კომერციული გაკოტრების შიშმა აიძულა პეზეშკიანი - რომელიც კამპანიის დაპირებით გამოვიდა თავისუფალი ინტერნეტის შესახებ - კულისებში ლობირება გაუწიოს უსაფრთხოების ოფიციალურ პირებს შეზღუდვების მოხსნისთვის. ოფიციალური განცხადება გაკეთდა კიბერსივრცის მართვის სპეციალური სამუშაო ჯგუფის კენჭისყრის შემდეგ.ირანის კომუნიკაციების მინისტრმა, სატარ ჰასემიმ, მიესალმა მთავრობის განცხადებას სამშაბათს, რომ შავი ეკრანი დასასრულს უახლოვდებოდა, მაგრამ თქვა, რომ ინტერნეტის აღდგენა ეტაპობრივი პროცესი იქნებოდა.მან თქვა: "ბოლო თვეების ინტერნეტის შეზღუდვებმა მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ციფრულ ეკონომიკას, ონლაინ ბიზნესს და ქვეყნის მომსახურების ინდუსტრიებს. ამ სიტუაციის გაგრძელებამ, გარდა ეკონომიკური ზიანისა, შესაძლოა გამოიწვიოს ინვესტიციების შესუსტება, ელიტარული ადამიანური რესურსების ემიგრაცია და კომუნიკაციის შაბლონების გაფართოება ქვეყნის ოფიციალური მმართველობის ჩარჩოს მიღმა."უსაფრთხოების ოფიციალურმა პირებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს სტატუს კვოს დაბრუნებას იანვრის პროტესტებამდე, რადგან შიშობდნენ, რომ დასავლეთთან თავისუფალი კომუნიკაცია შესაძლოა მეტ დემონსტრაციებს იწვევდეს. ირანელი ოფიციალური პირები ხშირად ადანაშაულებენ სატელიტურ არხებსა და სოციალურ მედიაში კონტენტს ანტი-სამთავრობო პროპაგანდის ირანულ სახლებში მაუწყებლობაში, მაგრამ ბევრი ირანელი ამბობს, რომ ინტერნეტის რეპრესიები შექმნილია საპროტესტო აქციების სისტემური დარბევის დასამალად, მათ შორის სიკვდილით დასჯის სპრეის ჩათვლით.Amnesty International-მა გასულ კვირას განაცხადა, რომ ირანის ხელისუფლებამ "პოლიტიკურად მოტივირებული ბრალდებებით მსჯავრდადებულ მინიმუმ 36 პირს თვითნებურად სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. მინიმუმ 78 მომიტინგე, დისიდენტი და სხვები, რომლებსაც აქვთ კავშირი აკრძალულ ოპოზიციურ ჯგუფებთან, სიკვდილით დასჯის მოლოდინში არიან და სიკვდილით დასჯის რისკის ქვეშ არიან."ერთი შეფასებით ვარაუდობენ, რომ ირანში 5 მილიონი სამუშაო დამოკიდებულია ინტერნეტზე და შეფერხებამ გააუარესა უკვე მძიმე ეკონომიკური კრიზისი და მაღალი ინფლაცია. საკვების ღირებულება გაიზარდა, რის გამოც ბევრი ირანული დიეტის ძირითადი ნაწილი, როგორიცაა ქათამი, ბევრი ოჯახისთვის მიუწვდომელია. განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდნენ ქალი მუშები, მათ შორის ბევრი სოფლის რაიონებში, გათიშვის გამო.გასულ კვირას გაკეთებულ კომენტარებში, რომლებიც ფართოდ იყო გაკრიტიკებული, შრომის სამინისტრომ უარყო, რომ გათიშვამ გამოიწვია სამუშაო ადგილების დაკარგვა და თქვა, რომ ინსტაგრამზე მომუშავე კომპანიები გადავიდნენ შიდა შეტყობინებების სერვისებზე, როგორიცაა რუბიკა. ბევრი ფირმა აცხადებდა, რომ მათი ბიზნესი დამოკიდებული იყო Google-ის საძიებო სისტემაზე და მთლიანი ზარალი ეკონომიკისთვის დღეში 6 მილიონ დოლარზე მეტი იყო.თეირანის ელექტრონიკის ასოციაციამ 900-ზე მეტ კომპანიას გამოკითხა და დაადგინა, რომ WhatsApp-ზე, Telegram-სა და Instagram-ზე წვდომის დაკარგვა ნიშნავდა, რომ მათ დაკარგეს კომუნიკაციის არხების 75%. 223 000-ზე მეტმა ადამიანმა მიმართა მთავრობის დაზღვევას ომის დაწყების შემდეგ, რაც მცირე მაჩვენებელია იმ ადამიანების რაოდენობისა, რომლებმაც სამსახური დაკარგეს.დახურვა იანვარში ეკონომიკური და პოლიტიკური პროტესტების დროს დაიწყო, მაგრამ ირანის ეროვნულმა უსაფრთხოების საბჭომ გააძლიერა შავი ეკრანი 28 თებერვალს აშშ-სა და ისრაელის თავდასხმის შემდეგ. ირანი აწესებს მკაცრ სასჯელს ნებისმიერზე, ვინც ინფორმაციას ან სურათებს სატელიტურ არხებზე, როგორიცაა ირანი საერთაშორისო, აგზავნის.იმის მცდელობისას, რომ ინტერნეტის, როგორც საჯარო უფლების აღდგენა, საზოგადოებრივი მოთხოვნის დამშვიდება, ეროვნული უსაფრთხოების საბჭომ დაამტკიცა გეგმა - სახელწოდებით Internet Pro - გარკვეული ჯგუფებისთვის ფასიანი ინტერნეტის წვდომის მინიჭებისთვის, თუმცა უცხოური ვებსაიტებისა და საერთაშორისო მონაცემთა ტრაფიკის დღიური გამოყენების ლიმიტით. თუმცა, წვდომის ღირებულება ბევრი ახალგაზრდისთვის მიუწვდომელი იყო.პლატფორმები, როგორიცაა Instagram, X და YouTube, დიდი ხანია ოფიციალურად დაბლოკილია ირანში, მაგრამ რეგულარულად წვდებიან ვირტუალური კერძო ქსელების (VPN) მეშვეობით. ირანის პოლიტიკური კლასი ხშირად იყენებს X-ს, მიუხედავად იმისა, რომ ის ნომინალურად უკანონოა. ასევე არის მომგებიანი ბიზნესი ირანში ანტი-ფილტრის მოწყობილობების გაყიდვაში.