A
I
NEWS
ანტალიაში გაეროს COP31-ზე წყნარი ოკეანის კუნძულები ნავთობპროდუქტებისგან გადასვლასა და 1.5°C მიზანს იცავენ
AI News • 4 საათის წინ
ანტალიაში გაეროს COP31-ზე წყნარი ოკეანის კუნძულები ნავთობპროდუქტებისგან გადასვლასა და 1.5°C მიზანს იცავენ - Image 1 of 2
preloadpreload

დასასრული უკვე ჩანს. თუ ყველაფერი გეგმის მიხედვით წავა, მდიდარი ნავთობმწარმოებელი ქვეყნებიდან დაწყებული, ახალი ნავთობის საბადოების მშენებლობით დაკავებული სახელმწიფოებით, დაბალმდებარე კუნძულებამდე, რომლებიც ზღვის დონის მატების საფრთხის წინაშე დგანან, ანტალიაში შეთანხმებას მიაღწევენ და გაეროს კლიმატის 31-ე სამიტი პარასკევს დასრულდება, თუმცა, როგორც ყოველთვის, მოლაპარაკებები, სავარაუდოდ, შაბათ-კვირამდე გაგრძელდება.

მოლაპარაკებების ატმოსფერო დაძაბულია. პროექტის ტექსტი, რომელიც სხვადასხვა ინტერესებს დააკმაყოფილებს, ჯერ კიდევ შორსაა საბოლოო შეთანხმებისგან, და მოლაპარაკებლებმა, სავარაუდოდ, ღამითაც იკამათებენ გლობალური ეკონომიკის ელექტრიფიკაციაზე, ნავთობპროდუქტებისგან გადახვევაზე და იმაზე, როგორ უპასუხონ 1.5°C (2.7°F) ტემპერატურის მიზნის გადაჭარბების მოახლოებულ საფრთხეს. ხანგრძლივი დავები იმაზე, ვინ რა უნდა გადაიხადოს, კიდევ უფრო ღრმავდება, ამას ემატება ახალი კამათები სამართლიან გადასვლაზე და მეცნიერების საფუძვლებში არსებული დაშვებების შესახებ.

რამდენიმე წელიწადში, გლობალური გათბობა, სავარაუდოდ, გადაცდება იმ საშიშ 1.5°C ზღვარს, რომლის მიღწევასაც მსოფლიო ლიდერები საუკუნის ბოლომდე ცდილობდნენ. მეცნიერები ამბობენ, რომ ეს მიზანი დაირღვევა, და 1.8°C-იანი ტემპერატურის მატება საუკეთესოა, რასაც პლანეტა ახლო მომავალში შეიძლება ელოდოს. ტემპერატურა შეიძლება ოდნავ შემცირდეს მას შემდეგ, რაც მსოფლიო მიაღწევს ნულოვან ემისიებს, მაგრამ პარიზის კლიმატის მიზანი მხოლოდ მაშინ იქნება მიღწევადი, თუ გადაჭარბება იქნება შეზღუდული და მოკლევადიანი.

გასულ კვირას, ლიდერების ორდღიან სამიტზე, ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ გამოსვლაში, მარშალის კუნძულების პრეზიდენტმა, ჰილდა ჰაინმა, კოლეგებს უთხრა, რომ დროა „გაიღვიძონ“ და გააცნობიერონ, რას ნიშნავს ზღვრის გადალახვა. „ჩვენი პასუხი გადაჭარბების საფრთხეზე უნდა იყოს გადამწყვეტი, თორემ ის მსოფლიო, რომელსაც ვიცნობთ, დასრულდება,“ — განაცხადა მან.

ბევრი ქვეყანა აცხადებს, რომ კლიმატის კრიზისის წინა ხაზზეა, მაგრამ პატარა კუნძულები ყველაზე მძიმე შედეგების წინაშე დგანან. თუნდაც მოკლევადიანი ზედმეტი სიცხე საუკუნეების განმავლობაში გაზრდის ზღვის დონეს. გაეროს მიერ ორი კვირის წინ გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ დედამიწის ყინულოვანი რეგიონები ისეთი საშიში დნობით არიან საფრთხის წინაშე, რომ ტემპერატურის მატება საბოლოოდ 1°C-ზე ქვემოთ უნდა დაბრუნდეს, და დაგმობილია „მუდმივი მითიც“, თითქოს 2°C ან 3°C-იანი პიკი მართვადი ან სწრაფი ემისიების შემცირებაზე უკეთესი იყოს.

„გადაჭარბება არ არის ახალი მიზანი,“ — განაცხადა ბარბადოსის პრემიერ-მინისტრმა, მია მოტლიმ, სხვა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურებთან. „ეს არის ვალი, სიცხის ვალი, რომელიც ჩვენი შვილების მომავალზეა აღებული. და ეს უნდა დავაბრუნოთ.“

ალბონ იშოდა, მარშალის კუნძულების დიპლომატი, ამბობს, რომ ეს საკითხი მათთვის ეგზისტენციალურია. „ყოველ ღამით უნდა დავიძინო და ვიფიქრო, რას ნიშნავს ეს, ხომ გესმით?“ — ამბობს ის, სამიტის დერეფანში კედელზე მიყრდნობილი. „ჩვენთვის ეს არსებობის საკითხია.“

წყნარი ოკეანის კუნძულების მოსახლეობა სულ უფრო მეტად უკმაყოფილოა გაეროს მრავალწლიანი კლიმატის სამიტების სისტემით. რეგიონს საკუთარი ფონდი აქვს — Pacific Resilience Facility — რომელიც კლიმატისგან გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას და მომავლისთვის საზოგადოების მომზადებას ემსახურება. ავსტრალიის მთავრობამ სამი წლის წინ 67 მილიონი აშშ დოლარი (101 მილიონი ავსტრალიური დოლარი) დაპირა, მაგრამ ფონდს სხვა მხარდაჭერა თითქმის არ მიუღია. ამჟამად, ფონდი დაახლოებით 300 მილიონი აშშ დოლარით (451 მილიონი ავსტრალიური დოლარით) ჩამორჩება 500 მილიონი აშშ დოლარის (751 მილიონი ავსტრალიური დოლარის) მიზანს.

სამიტზე გამართულ „შოუქეის“ ღონისძიებას, რომელსაც ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრი ენტონი ალბანეზეც ესწრებოდა, მხოლოდ ერთი ახალი შეთავაზება მოჰყვა: 5 მილიონი აშშ დოლარი (7.5 მილიონი ავსტრალიური დოლარი) ენდრიუ ფორესტისგან, ავსტრალიელი მეშახტისა და ფილანთროპისგან.

ეს ძალიან შორსაა დაპირებულისგან. „დასანანი ალბათ ძალიან რბილი სიტყვაა,“ — ამბობს იშოდა. „ომებისთვის ფული გვაქვს, მაგრამ საზოგადოებების გადასარჩენად — არა.“

ალბანეზე გასულ კვირას სამიტის გახსნაზე განაცხადა, რომ „ამაყია, რომ აქ არის და წყნარი ოკეანის ოჯახის ინტერესებს იცავს“. მაგრამ ნავთობპროდუქტების საკითხი არ იყო ნახსენები იმ შეთანხმების პროექტში, რომელიც ხუთშაბათს ავსტრალიისა და თურქეთის მინისტრებმა გამოაქვეყნეს, მაშინ როცა ეს სიტყვები პირველ პროექტში, ორშაბათს, ფიგურირებდა. კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ორივე ქვეყანას მნიშვნელოვანი ინტერესები აქვს ნავთობპროდუქტების სფეროში.

გადაჭარბების აშკარა პასუხი, რომელიც მეცნიერებსა და ნავთობკომპანიებს ათწლეულებია ცნობიათ, არის ქვანახშირის, ნავთობისა და გაზის სწრაფად წვის შეწყვეტა. პანამის გარემოს მინისტრმა, ხუან კარლოს ნავარომ, ოთხშაბათს გააფრთხილა, რომ მსოფლიო „ნავთობის მაფიის მძევალია“.

„ჩვენ გვიყვარს ჩვენი გამტაცებლები,“ — თქვა მან. „გვიყვარს ნავთობის ხალხი. ვერ ვცხოვრობთ მათ გარეშე, და ისინი იმდენად ჭკვიანები არიან, რომ დაგვაჯერეს, თითქოს ეს ჩვენი სასიკეთოდ ხდება.“

წყნარი ოკეანის კუნძულებს დიდი გავლენა ჰქონდათ გაეროს კლიმატის პროცესზე, ჯერ კიდევ 1997 წელს, როცა კიოტოს პირველი კლიმატის შეთანხმება დაიდო. ბილ ჰეარი, Climate Analytics-ის აღმასრულებელი დირექტორი და მეცნიერ-კონსულტანტი, რომელიც ათწლეულებია კუნძულებს გაეროს სამიტებზე ეხმარება, ამბობს: „პლანეტა მათ ბევრს უნდა უმადლოდეს.“

მისი თქმით, მან ნახა, როგორ მოახდინა სამოამ გავლენა კიოტოს პროტოკოლის მოლაპარაკებებზე, როგორ დაეხმარა წყნარი ოკეანის ქვეყნები პროცესის გადარჩენას, როცა კოპენჰაგენის მოლაპარაკებები 2009 წელს თითქმის ჩაიშალა, და როგორ გახდა მარშალის კუნძულების გარდაცვლილი მინისტრი, ტონი დე ბრუმი, პარიზის შეთანხმების მიღწევის ცენტრალური ფიგურა.

„მათ მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში საკითხი დიდი სიმამაცით, ამბიციით და პატიოსნებით წაიყვანეს,“ — ამბობს ჰეარი. „ეს წყნარი ოკეანის სტილში მოხდა — არა ყვირილით და ხმაურით, არამედ მშვიდად, თანმიმდევრულად, მტკიცედ და ძალით.“

ზღვის დონის მატება წყნარი ოკეანისთვის ცენტრალური საფრთხეა, რაც გამოწვეულია როგორც ოკეანის გათბობით, ასევე მყინვარებისა და ყინულის ფენების დნობით, რაც ხმელეთიდან მეტ წყალს გამოყოფს. გაეროს 2024 წლის ანგარიშში, ნასას კვლევაზე დაყრდნობით, ნათქვამია, რომ წყნარი ოკეანის კუნძულებზე 2010-იან წლებში წელიწადში ხუთზე ნაკლები წყალდიდობის დღე იყო, მაგრამ ეს რიცხვი 2050 წლისთვის ხუთჯერ გაიზრდება. ადგილები, როგორიცაა ტუვალუ, ფიჯი, მარშალის კუნძულები, კირიბატი, მიკრონეზია და კუკის კუნძულები, შეიძლება წელიწადში 50-ზე მეტი წყალდიდობის დღის წინაშე აღმოჩნდნენ.

ფიჯის კლიმატის მინისტრი, ლინდა ტაბუია, ამბობს, რომ საფრთხის მასშტაბი იმას ნიშნავს, რომ სამიტს „წითელი ხაზები“ უნდა ჰქონდეს. თუ საბოლოო შეთანხმება არ დააფიქსირებს ნავთობპროდუქტებისგან გადასვლის აუცილებლობას და არ დაადასტურებს, რომ 1.5°C-იანი მიზანი უნდა დარჩეს ძალაში, თუნდაც დროებით გადაიჭარბოს, „ეს COP-ი წარუმატებელი იქნება,“ — ამბობს ის.

„თუ ასე იქნება, სხვა გზები უნდა ვიპოვოთ მიზნის მისაღწევად.“

წყნარი ოკეანის ქვეყნები უკვე გაეროს პროცესის მიღმა იყურებიან. მომავალ წელს, ტუვალუ უმასპინძლებს სანტა მარტას პროცესის მეორე კონფერენციას, რომელიც ცდილობს ქვეყნებს შორის შეთანხმების მიღწევას „სამართლიან გადასვლაზე“ ნავთობპროდუქტებისგან.

იდეა, რომელიც 2019 წელს ფიჯის სამხრეთ წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტის აუდიტორიაში გაჩნდა, კვლავ გავლენას იძენს. ვიშალ პრასადი ერთ-ერთი სტუდენტი იყო, რომელმაც იკითხა, შეიძლებოდა თუ არა საერთაშორისო სამართალს მეტი დახმარება გაეწია წყნარი ოკეანისთვის, კლიმატის სამიტებზე ნელი პროგრესის ფონზე.

„პროცესით უზარმაზარი იმედგაცრუებაა,“ — ამბობს პრასადი. ის პასუხისმგებლობას აკისრებს „ნავთობპროდუქტების ინდუსტრიის ინტერესებს“, რომლის ლობისტებიც სამიტებზე დიდი რაოდენობით მიდიან და „კორპორაციულად იკავებენ“ მოლაპარაკებების სივრცეს.

პრასადს მხარს უჭერს ვანუატუს კლიმატის ცვლილების მინისტრი, რალფ რეგენვანუ, რომელიც საერთაშორისო სასამართლოში წამოწყებული საქმის მთავარი მხარდამჭერია. რეგენვანუ, როგორც სხვა წყნარი ოკეანის ლიდერები, ანტალიაში მოლაპარაკებების დროს ოთახიდან ოთახში მოძრაობდა. მისი თქმით, რეგიონი „სათანადო ნდობით“ მონაწილეობს მოლაპარაკებებში, მაგრამ „დიდ იმედს“ ხედავს სასამართლოს მოსაზრების პოტენციურ გავლენაში და იმ ათეულობით ქვეყანაში, რომლებმაც პირობა დადეს, რომ ერთად იმუშავებენ მსოფლიო ნავთობპროდუქტებისგან გადასასვლელად.

როცა მოლაპარაკებები გადამწყვეტ, სავარაუდოდ უძილო, ბოლო დღეებში შედის, მოლაპარაკებებმა სასამართლოს მოსაზრების საბოლოო გლობალურ შეთანხმებაში შეტანა მოითხოვეს, თუმცა მისი ჩართვა ჯერ კიდევ არ არის გარანტირებული. ელიზა მორგერა, გაეროს სპეციალური რაპორტიორი კლიმატის ცვლილების კონტექსტში ადამიანის უფლებების ხელშეწყობისა და დაცვის საკითხებში, ამბობს, რომ მოსაზრება მოლაპარაკებების ოთახებში გამოწვევის წინაშე დგას. მან მთავრობებს მოუწოდა, უფრო ყურადღებით მოუსმინონ წყნარი ოკეანის ხალხს და მათი ლიდერობა „ადამიანობის საჩუქრად“ შეაფასა.

„ყველანი უფრო უსაფრთხოდ ვიქნებით, თუ ვისწავლით იმ ადამიანებისგან, ვინც კლიმატის ცვლილებით ყველაზე მეტად დაზარალდა,“ — განაცხადა მან.

Greenpeace-ის წყნარი ოკეანის მთავარი კამპანელი, შივა გაუნდენი, ამბობს, რომ სამიტის მოლაპარაკებების ოთახებსა და წყნარი ოკეანის საზოგადოებების განადგურებას შორის „საშინელი დ disconnect“ რჩება. მაგრამ მისი თქმით, წყნარი ოკეანის ქვეყნები არ იქნებიან „პასიური მსხვერპლები“ იმ დაგვიანებებისა, რომელთა მიზეზადაც განვითარებულ ქვეყნებს ასახელებს.

„ჩვენ უზრუნველვყოფთ ჩვენს გადარჩენას, სამართლიანობას და დაფინანსებას, მიუხედავად იმისა, იპოვიან თუ არა განვითარებული ქვეყნები მორალურ სიმამაცეს, რომ შემოგვიერთდნენ ამ მაგიდასთან, ან თუ მოგვიწევს მათი მიყვანა სასამართლოსა და ალტერნატიული ჩარჩოების მეშვეობით,“ — განაცხადა გაუნდენმა.

პოტენციური პროგრესის ერთ-ერთი სფეროა გლობალური ეკონომიკის ელექტრიფიკაციისკენ სწრაფვა. პირობა, რომ 2035 წლისთვის მსოფლიოს საბოლოო ენერგომოხმარების 35% ელექტროენერგიაზე იქნება დაფუძნებული, როგორც ჩანს, ათეულობით ქვეყნის მხარდაჭერით სარგებლობს, თუმცა უმეტესობას ჯერ ოფიციალურად არ დაუფიქსირებია პოზიცია.

ელექტრიფიკაცია საფრთხეს უქმნის ნავთობპროდუქტების ინდუსტრიას: გაზის ქვაბის თბოსანით ან შიდა წვის ძრავის მანქანის ელექტრომობილით ჩანაცვლება გარდაუვლად შეამცირებს ნავთობისა და გაზის წვას. ეს ასევე უფრო მარტივი გადაწყვეტილებაა მთავრობებისთვის, ვიდრე პირდაპირ დამაბინძურებლების დასჯა. ზოგი კლიმატის უარმყოფელი მთავრობაც კი სწრაფად აშენებს მზის პანელებსა და ბატარეებს, მაშინ როცა „ვოკ“ მწვანე კლიმატის ქმედებებს უარყოფს.

თუმცა, მოლაპარაკებები გრძელდება იმაზე, რამდენად სუფთა უნდა იყოს ეს ელექტროენერგია. ელექტრიფიკაციით მიღებული ეფექტიანობის ზრდა იმას ნიშნავს, რომ თუნდაც „ბინძური“ ქსელით მომუშავე მოწყობილობები პლანეტისთვის უკეთესია, ვიდრე არსებული მდგომარეობა, მაგრამ კამპანელები შიშობენ, რომ კონკრეტულობის ნაკლებობა შეიძლება ახალ გაზზე მომუშავე ელექტროსადგურებს გზა გაუხსნას.

ევროკავშირის კლიმატის კომისარმა, ვოპკე ჰოეკსტრამ, ორშაბათს პირობას მტკიცე მხარდაჭერა გამოუცხადა. „რაც მეტი, მით უკეთესი. რაც უფრო სწრაფად, მით უკეთესი. რაც უფრო სუფთა, მით უკეთესი,“ — განაცხადა მან, თუმცა აღნიშნა, რომ ევროპა მზადაა საბოლოო საკითხში მოქნილობისთვის, „თუ გარკვეულწილად ცოტა პრაგმატიზმი საჭიროა სხვების ჩასართავად.“

მსგავსი სიახლეები

ახალი ამბები
AI Shop
ეკონომიკა
პოლიტიკა
საქართველო
სპორტი
კულტურა
მეცნიერება

© 2026 AI News. ყველა უფლება დაცულია.