
დიდი ბრიტანეთი და ევროკავშირი ბრიუსელში პარასკევს ბრექსიტის შემდეგ მეორე სამიტს გამართავენ, ახლო აღმოსავლეთის ომით გამოწვეული არასტაბილური ეკონომიკური ფონის პირობებში. პრემიერ-მინისტრი ენდი ბარნემი შეხვდება ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლაიენს და ევროპული საბჭოს პრეზიდენტ ანტონიო კოსტას.
მოსალოდნელია, რომ სამიტი დაამტკიცებს ახალგაზრდული მობილობის სქემას, რომელიც ყოველწლიურად 100 000-მდე ახალგაზრდა ადამიანს ევროკავშირიდან მისცემს საშუალებას, იმოგზაურონ, იმუშაონ და ისწავლონ დიდ ბრიტანეთში, ანალოგიური რაოდენობის ბრიტანელ ახალგაზრდებს კი — ევროპაში. დაუნინგ სტრიტმა ხუთშაბათს დეტალებზე კომენტარი არ გააკეთა და აღნიშნა, რომ მოლაპარაკებები „ბოლო წუთამდე“ გრძელდება.
ეს სქემა გაამარტივებს ახალგაზრდებისთვის დიდ ბრიტანეთსა და ევროკავშირში მუშაობასა და მოგზაურობას. ბრიტანეთს უკვე აქვს ახალგაზრდული მობილობის შეთანხმებები ევროკავშირის 13 არაწევრ ქვეყანასთან, მათ შორის ავსტრალიასთან, კანადასა და ინდოეთთან. 2024 წელს ევროკავშირმა შესთავაზა 18-დან 30 წლამდე პირებს ოთხ წლამდე ვადით მუშაობისა და სწავლის უფლება დიდ ბრიტანეთსა და ევროკავშირში, თუმცა მაშინ ოპოზიციაში მყოფმა ლეიბორისტულმა პარტიამ ეს გეგმა უარყო, არგუმენტით, რომ ეს თავისუფალი გადაადგილების აღდგენას ნიშნავდა.
მთავრობის სათავეში მოსვლის შემდეგ, ლეიბორისტებმა მიანიშნეს, რომ შესაძლოა მხარი დაუჭირონ უფრო შეზღუდულ შეთანხმებას — ვადების, ბრიტანეთში ჩამოსულთა რაოდენობის ლიმიტისა და მონაწილეებისთვის სოციალური შეღავათების აკრძალვის პირობებით. ბრიტანეთის მოთხოვნა რაოდენობრივი შეზღუდვის შესახებ ერთ-ერთ მთავარ დაბრკოლებად რჩება მოლაპარაკებებში, ისევე როგორც ევროკავშირის მოთხოვნა, რომ ევროპელმა სტუდენტებმა ბრიტანეთის უნივერსიტეტებში სწავლისას იგივე გადასახადი გადაიხადონ, რაც ადგილობრივ სტუდენტებს.
სამიტზე ასევე განიხილება საკვები პროდუქტებისა და სასმელების ვაჭრობის შეთანხმება, ნახშირბადის ემისიების ფასების სისტემების დაკავშირება და მიგრაციის საკითხებზე უფრო მჭიდრო თანამშრომლობა. მთავრობის განცხადებით, სავაჭრო შეთანხმება გააუქმებს შემოწმებებსა და ბიუროკრატიას ევროკავშირში საკვები პროდუქტების ექსპორტისთვის, რაც ბრიტანეთის ეკონომიკას 5 მილიარდი ფუნტით გააძლიერებს და საკვების ფასებს შეამცირებს. საკვები პროდუქტებისა და სასმელების შეთანხმების უახლესი შეფასება წელიწადში 5,1 მილიარდ ფუნტს შეადგენს, ხოლო ემისიების დაკავშირების შეთანხმება — 3,8 მილიარდს.
ასეთი შეთანხმება შესაძლოა გულისხმობდეს, რომ ბრიტანეთი დაემორჩილება ევროკავშირის ზოგიერთ წესს პროდუქციის შესახებ, მათ შორის გენეტიკურად მოდიფიცირებული კულტურებისა და მარკირების მიმართულებით. კონსერვატორთა ლიდერმა ქემი ბადენოკმა განაცხადა, რომ სურს ევროკავშირთან ვაჭრობის გამარტივება, მაგრამ „არა ნებისმიერ ფასად“, და გააფრთხილა, რომ ბრიტანულ კომპანიებს, რომლებიც ევროკავშირთან არ ვაჭრობენ, მაინც შეიძლება მოუწიოთ ევროკავშირის წესების დაცვა.
ბარნემმა განაცხადა, რომ ბრექსიტმა „არ იმუშავა“, და მაგალითად მოიყვანა ეკონომიკური ზიანი, რომელიც ბლოკის დატოვებამ გამოიწვია. ხუთშაბათ საღამოს ტელეარხებთან საუბრისას მას ჰკითხეს, არსებობდა თუ არა გარემოებები, როცა ბრიტანეთი შეთანხმებას უარს ეტყოდა.
„ყოველთვის არსებობს ასეთი გარემოებები, რადგან ჩემი მიზანია ბრიტანეთისთვის საუკეთესო შეთანხმების მიღწევა,“ — აღნიშნა მან.
„მაგრამ ჩვენთვის მთავარი სარგებელი შეიძლება იყოს საკვების ფასების შემცირება, რაზეც ვერ ვიტყვი უარს, ბიზნესისთვის ხარჯების შემცირება, ბიუროკრატიის შემცირება და ძალიან მნიშვნელოვანი მიღწევა — მიგრაციაზე თანამშრომლობის გაღრმავება, არხის (Channel) სამოქმედო გეგმა — რაც მართლაც დიდი საქმე იქნება, თუ ამას ხვალ შევძლებთ.
„ამიტომ ვიმედოვნებ, რომ ხალხი გაიგებს, რატომ ვიბრძოდი ამისთვის — ეს შეიძლება მართლაც კარგი შეთანხმება იყოს ბრიტანეთისთვის.“
ბარნემმა ადრე განაცხადა, რომ ბრიტანეთსა და ევროკავშირს შეუძლიათ სამართალდამცავ სფეროში თანამშრომლობის გაღრმავება, მათ შორის მონაცემებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეთა კრიმინალური ჩანაწერების გაზიარებით. ასევე აღნიშნა, რომ სამიტი იქნება შესაძლებლობა, წამოიჭრას საკითხები „Made in Europe“-ის სქემაზე, რომელიც მიზნად ისახავს ევროპული ინდუსტრიების დაცვას უსამართლო ჩინური კონკურენციისგან.
პრემიერ-მინისტრის პრესსპიკერმა განაცხადა, რომ თუ შეთანხმება მიღწეული იქნება, მთავრობა მომავალ კვირას პარლამენტში შეიტანს კანონპროექტს ცვლილებების დასამტკიცებლად.
მოლაპარაკებები მიმდინარეობს წლების განმავლობაში არსებული პოლიტიკური არეულობისა და ეკონომიკური გაურკვევლობის შემდეგ, რაც 2016 წლის ბრექსიტის რეფერენდუმმა გამოიწვია და ბიზნეს-ინვესტიციებს დაარტყა. ბორის ჯონსონის მიერ შეთანხმებულმა ბრექსიტის ხელშეკრულებამ ახალი ბარიერები და ბიუროკრატია დაამატა, რამაც ვაჭრობაზეც იმოქმედა.
ეკონომისტ ნიკ ბლუმის ანალიზის მიხედვით, ბრიტანეთის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 6-8%-ით დაბალია, ვიდრე ბრექსიტის გარეშე იქნებოდა. ბიუჯეტის პასუხისმგებლობის ოფისი 15-წლიან პერიოდში 4%-იან შემცირებას პროგნოზირებს.
2025 წელს ბრიტანეთის საქონლის ექსპორტი ევროკავშირში რეალურ გამოხატულებაში 2019 წელთან შედარებით 14%-ით ნაკლები იყო, ხოლო ევროკავშირის გარეთ ექსპორტი — 8%-ით. მომსახურების ექსპორტმა უკეთესი შედეგი აჩვენა: ევროკავშირში 28%-ით გაიზარდა, სხვაგან — 26%-ით, რაც ფინანსური სერვისების, მოგზაურობის, ბუღალტრული აღრიცხვის, იურიდიული, პროფესიული მომსახურებების, ტელეკომუნიკაციებისა და ინფორმაციული ტექნოლოგიების ზრდამ განაპირობა.
ბრიტანეთი ბრექსიტის შემდეგ დამოუკიდებელ სავაჭრო პოლიტიკას ატარებს. ეს მთავრობას საშუალებას აძლევს, შეამციროს ტარიფები გარკვეულ პროდუქტებზე, მათ შორის მჟავე კიტრზე გასულ თვეში მიღებულ ბიუჯეტში, რათა დაეხმაროს მოსახლეობას გაზრდილი ცხოვრების ხარჯების პირობებში. ბრიტანეთმა ასევე მიაღწია ტარიფების შეთანხმებას დონალდ ტრამპთან, რომელიც შეფასდა, როგორც ევროკავშირის მიერ მიღებულზე უკეთესი.
თუმცა, კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ბრიტანეთს ევროკავშირის გარეთ ნაკლები გავლენა აქვს საერთაშორისო შეთანხმებების მოლაპარაკებისას და ბრიუსელთან მკვეთრმა დივერგენციამ შეიძლება დააზიანოს ურთიერთობა ბრიტანეთის უმსხვილეს სავაჭრო პარტნიორთან. ბრიტანეთი ასევე ლიდერობს ხელოვნური ინტელექტის დანერგვაში, გლობალურ AI ინდექსში მესამე ადგილს იკავებს, ხოლო ევროკავშირის ქვეყნებიდან ყველაზე მაღლა საფრანგეთია მეექვსე პოზიციაზე. ეს ნაწილობრივ ბრიტანეთის უფრო ლიბერალური რეგულირების პოლიტიკას უკავშირდება.
ამ წლის განმავლობაში ბრიტანეთი G7-ის ქვეყნებს შორის მეორე ყველაზე სწრაფად მზარდი ეკონომიკაა, სადაც AI ზრდას უწყობს ხელს, მიუხედავად ახლო აღმოსავლეთის ომის ეკონომიკური ეფექტებისა. თუმცა, მოსალოდნელია, რომ 2027 წელს ბრიტანეთი უფრო რთულ წელს შეხვდება, რადგან კონფლიქტთან დაკავშირებული მაღალი ინფლაცია მოსახლეობას დააწვება და ზრდას შეაფერხებს.
ბრექსიტმა ევროკავშირზეც იქონია გავლენა, თუმცა ნაკლებად ღრმა, რადგან ეს უფრო დიდი ბაზარია. სავაჭრო ბარიერებმა ბრიტანეთი ევროპელი ექსპორტიორებისთვის ნაკლებად ხელმისაწვდომი გახადა, ხოლო მიგრაცია შემცირდა. ბრექსიტმა ევროკავშირის ქვეყნებში პოპულისტური პოლიტიკური მოძრაობები წაახალისა, თუმცა მსგავსი მასშტაბის გამოსვლები არ დაფიქსირებულა — ბრიტანეთის პოლიტიკური არეულობა და ეკონომიკური გაურკვევლობა შემაკავებელ ფაქტორად იქცა.
ევროკავშირმა იგივე გლობალურ გამოწვევებს გაუმკლავდა, როგორც ბრიტანეთმა, მათ შორის 2022 წლის რუსული ენერგორესურსების ფასების შოკსა და ტრამპის ტარიფების ომს. გერმანია მაღალი ენერგეტიკული ხარჯებითა და ჩინური კონკურენციით გამოწვეულ ინდუსტრიულ პრობლემებს ებრძვის, ხოლო საფრანგეთში პოლიტიკური გაურკვევლობა სესხების ფასს ზრდის და ეკონომიკურ ზრდას ასუსტებს. ამის საპირისპიროდ, პოლონეთი და სხვა ყოფილი აღმოსავლეთ ბლოკის ქვეყნები ევროკავშირის წევრობით სარგებელს იღებენ, ხოლო სამხრეთ ევროპის ეკონომიკები, რომლებიც 2010-იან წლებში ევროზონის ვალის კრიზისის ეპიცენტრში იყვნენ, მნიშვნელოვნად აღდგნენ.
ევროკომისიის უახლესი პროგნოზები მიუთითებს, რომ ევროკავშირის ეკონომიკა ახლო აღმოსავლეთის ომის ფონზე უფრო მდგრადი აღმოჩნდა, ვიდრე მოსალოდნელი იყო. გერმანიამ გაზარდა ინვესტიციები, განსაკუთრებით თავდაცვაში, ტრამპის მიერ დასავლური უსაფრთხოების კონსენსუსის გამოწვევის შემდეგ, ხოლო AI-თან დაკავშირებულმა ინვესტიციებმა ეკონომიკურ აქტივობას შეუწყო ხელი.
ბარნემმა მიანიშნა, რომ შესაძლოა ლეიბორისტული პარტია ევროპასთან უფრო მჭიდრო, გრძელვადიანი ურთიერთობის ჩამოყალიბებას დაუჭერს მხარს, მათ შორის ევროკავშირში სრულფასოვანი წევრობის აღდგენასაც, თუმცა მან გამორიცხა მნიშვნელოვანი ცვლილებები მომდევნო არჩევნებამდე. ლეიბორისტების 2024 წლის მანიფესტში ნათქვამია, რომ ბრიტანეთი არ დაუბრუნდება ევროკავშირს, ერთიან ბაზარს ან საბაჟო კავშირს და არ აღადგენს თავისუფალ გადაადგილებას, რაც ევროკავშირის მოქალაქეებს ბლოკის ფარგლებში უვიზოდ ცხოვრებისა და მუშაობის საშუალებას აძლევს.
ყოფილმა ვიცე-პრემიერმა დევიდ ლამიმ ამ კვირის დასაწყისში მოუწოდა ბარნემს, რომ მომავალ ზოგად არჩევნებზე ბრიტანეთის ევროკავშირში დაბრუნების დაპირება გასცეს. საკითხმა კაბინეტი გააპოლარიზა — ერთ-ერთმა მინისტრმა ბრექსიტის შებრუნების ხარჯებზე გააფრთხილა.
Reform UK-ის ლიდერმა ნაიჯელ ფარაჯმა The Sun-თან განაცხადა, რომ „არც ერთი წუთით არ სჯერა“, რომ ბრიტანეთი ოდესმე დაუბრუნდება ევროკავშირს. „ვფიქრობ, ბარნემი ძალიან ცინიკურ პოლიტიკურ თამაშს თამაშობს. ცდილობს ხმები წაიღოს ლიბერალ-დემოკრატებისგან, მწვანეებისგან და იყენებს ამას, როგორც დიდ ყურადღების გადატანის საშუალებას იმ პრობლემებიდან, რომელთა მოგვარებაც არ შეუძლია,“ — თქვა მან.
პარასკევს BBC Breakfast-ის ეთერში ფარაჯმა მოსალოდნელი შეთანხმება „ძალიან, ძალიან ძვირადღირებულ და საზიანო შეცდომად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ ბარნემს „არ აქვს დემოკრატიული მანდატი ამ ყველაფრის გასაკეთებლად“. მისი თქმით, ლეიბორისტების მანიფესტი ნათელია იმაში, რომ ბრიტანეთი არ დაუბრუნდება ერთიან ბაზარს და იკითხა: „სად არის ჩვენი დემოკრატია?“
კონსერვატორთა ლიდერმა ქემი ბადენოკმა ბარნემი ბრექსიტის რეფერენდუმის „გაყოფის ხელახალ გახსნაში“ დაადანაშაულა. ლიბერალ-დემოკრატების ლიდერმა სერ ედ დეივიმ BBC Newsnight-ში განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეთანხმება ბარნემს „ბრექსიტის ზიანის“ შესახებ, არ სჯერა, რომ პრემიერ-მინისტრი „საკმარისად შორს წავა“.
„უნდა წავიდეთ უფრო შორს და უფრო სწრაფად,“ — თქვა დეივიმ, მათ შორის თავისუფალი გადაადგილების აღდგენით, რაც, მისი თქმით, მიგრაციის პრობლემის მოგვარებასა და ბრიტანეთის ეკონომიკის გაძლიერებას შეუწყობს ხელს.
ექსპერტების უმეტესობა მიიჩნევს, რომ ბრიტანეთ-ევროკავშირის ურთიერთობის გაღრმავება ეკონომიკურ სარგებელს მოუტანს ქვეყანას. Goldman Sachs-ის ანალიტიკოსების შეფასებით, ერთიან ბაზარში დაბრუნება ბრიტანეთის ეკონომიკის ზომას 2-5%-ით გაზრდის, რაც 61-დან 152 მილიარდ ფუნტამდეა მომდევნო ათწლეულის დასაწყისისთვის. თუმცა, შესაძლოა, ბრიტანეთის მონაწილეობა ევროპულ მიწოდების ჯაჭვებში ნაწილობრივ სამუდამოდ დაიკარგა და ინვესტორები კვლავ სკეპტიკურად უყურებენ ბრიტანეთის ერთგულებას ევროკავშირთან ურთიერთობის მიმართ, განსაკუთრებით არჩევნების მოახლოების ფონზე.
მომავალი ურთიერთობა ასევე შეიძლება გახდეს პოლიტიკური და საჯარო სამსახურის შიდა დაპირისპირების წყარო ამბიციის დონეზე, რაც ბიზნესისთვის გაურკვევლობას შექმნის და რესურსებს სხვა პრიორიტეტებიდან გადართავს.
ევროკავშირს მომავალ წელს რამდენიმე მნიშვნელოვანი არჩევნები ელის, მათ შორის საფრანგეთში, პოლონეთსა და იტალიაში. პოპულიზმი იზრდება — მარინ ლე პენი ლიდერობს საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში საფრანგეთის მომავალი პრეზიდენტობისთვის, ხოლო გერმანიაში ულტრამემარჯვენე Alternative für Deutschland პარტია მხარდაჭერას იძენს, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში არჩევნები 2029 წლამდე არ გაიმართება.
მომავალი წლის დასაწყისში ევროკავშირი ასევე დანიშნავს ევროპის ცენტრალური ბანკის ახალ პრეზიდენტს კრისტინ ლაგარდის ნაცვლად. დანიშვნა მოხდება მზარდი ინფლაციის, შენელებული ზრდისა და მთავრობის სესხების ხარჯების ზრდის ფონზე. ფავორიტად ესპანელი ეკონომისტი პაბლო ერნანდეს დე კოსი სახელდება.


















