
1998 წლის ბოლოს, როდესაც ტონი ბლერი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი იყო, ლიონელ ჟოსპენი საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრი, ხოლო გერჰარდ შრიოდერი ახლად არჩეული გერმანიის კანცლერი, ევროკავშირს 15 წევრი ქვეყანა ჰყავდა და პროევროპული, ცენტრისტულ-მემარცხენე პარტიები – დამოუკიდებლად ან კოალიციაში – თითქმის ყველა მათგანში ხელისუფლებაში იყვნენ, ორი ქვეყნის გარდა.
ეკონომიკური ზრდა სწრაფად აუმჯობესებდა ცხოვრების დონეს. მიმდინარეობდა აღმოსავლეთისკენ გაფართოება. ვაშინგტონში ბილ კლინტონი იმავე „მესამე გზის“ ცენტრიზმს მისდევდა, როგორც თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმსა და ტრადიციულ სოციალიზმს შორის შუა გზას. ევროკავშირს ისტორიის ტალღა თითქოს თავის მხარეს ჰქონდა.

სამი ათწლეულის შემდეგ, კონტინენტის პოლიტიკა კვლავ ერთ მიმართულებას იხრება – ოღონდ ამჯერად, ინერცია, როგორც ჩანს, ნაციონალისტურ უკიდურეს მემარჯვენეს ეკუთვნის და შესაძლოა, მნიშვნელოვნად დაანგრიოს ის ომისშემდგომი ევროპული კონსენსუსი, რომელმაც ევროკავშირი შექმნა.
ამ თვის ბოლოსა და მომავალი წლის ბოლომდე, ბლოკში უპრეცედენტო საარჩევნო ციკლი გაიმართება. მოსახლეობითა და ეკონომიკით ევროკავშირის ხუთი უდიდესი წევრი ქვეყნიდან ოთხში ამომრჩევლები საარჩევნო უბნებზე მიდიან, ესტონეთში, ფინეთში, საბერძნეთსა და სლოვაკეთში საპარლამენტო არჩევნებია დაგეგმილი, ხოლო გერმანიაში – რეგიონული არჩევნები.
ეს საარჩევნო ციკლი ესპანეთში იწყება, სადაც 29 ნოემბერს ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება. პრემიერ-მინისტრ პედრო სანჩესის სოციალისტურ კოალიციას, სავარაუდოდ, მარცხი ელის მემარჯვენე პარტიებთან – კონსერვატიულ სახალხო პარტიასთან (PP) და უკიდურეს მემარჯვენე „ვოქსთან“, რომლებიც უკვე მართავენ ესპანეთის ზოგ რეგიონს.
შემდეგ მოდის საფრანგეთის საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები გაზაფხულზე. საპრეზიდენტო რბოლაში აშკარა ფავორიტია მარინ ლე პენი, უკიდურეს მემარჯვენე „ნაციონალური გაერთიანებიდან“ (RN), რომელიც ბევრად უსწრებს როგორც მემარცხენე ჟან-ლუკ მელანშონს, ასევე გაყოფილ ტრადიციულ ოპოზიციას.
როდესაც პოლონეთი მომავალ წელს მისცემს ხმას, ნაციონალისტური პარტიები, რომლებიც ერთად თითქმის ნახევარ ხმას იღებენ, შესაძლოა, დაამარცხონ პრემიერ-მინისტრ დონალდ ტუსკის ლიბერალური კოალიცია, მიუხედავად ბოლო დროინდელი განხეთქილებისა. იტალიაში კი ჯორჯა მელონი, რომლის პარტია „იტალიის ძმები“ უკიდურეს მემარჯვენე ფესვებს ატარებს, იმედოვნებს, რომ 2027 წლის ბოლომდე დანიშნულ არჩევნებში მეორე ვადითაც გაიმარჯვებს – თუმცა შინ მემარჯვენე ფლანგზე ახალბედა „ეროვნული მომავლის“ პარტიისგან ზეწოლას განიცდის.
პარადოქსულია, რომ ეს ნაციონალისტური ტალღა ევროკავშირისადმი ძლიერი საზოგადოებრივი მხარდაჭერის ფონზე მოდის. ბრექსიტის ქაოსით შეძრწუნებულ და სულ უფრო შემაშფოთებელ მსოფლიოში დამშვიდების მაძიებელ ევროპელთა რეკორდული 74% ამბობს, რომ მათი ქვეყანა სარგებელს იღებს წევრობიდან, და ძალიან ცოტა ევროსკეპტიკური პარტია ითხოვს დღეს სრულად გასვლას.
თუმცა, ევროსკეპტიკოსები და ნაციონალისტები კვლავაც მიიჩნევენ ბლოკს ზემოდან თავსმოხვეულ პროექტად, რომელიც ეროვნული სუვერენიტეტს ასუსტებს, და ცდილობენ, ის უფრო თავისუფალ სუვერენულ სახელმწიფოთა ასოციაციად გარდაქმნან. როგორც იტალიელი პოლიტოლოგი ნატალი ტოჩი ამბობს, ეს მოსალოდნელი საარჩევნო სუპერციკლი შეიძლება „დრამატულად შეცვალოს ევროპის სახე“ – გამოიწვიოს არა უბრალოდ „ევროპული პროექტის ნელი ეროზია, არამედ მისი გამოფიტვა, თუ არა სრული კოლაფსი“.

ყველა არჩევნები განსხვავებულია და ეროვნული სპეციფიკა დიდ როლს თამაშობს. თუმცა ანალიტიკოსები თანხმდებიან, რომ აქ მოქმედი ძირითადი ძალები ერთმანეთთანაა დაკავშირებული: ნელი ეკონომიკური ზრდა, მოსახლეობის დაბერება, დაძაბული საჯარო ფინანსები და ცხოვრების ხარჯების ზრდა ამცირებს ტრადიციული ცენტრისტული მემარცხენე და მემარჯვენე პარტიების მხარდაჭერას. ევროპაში ახალგაზრდების მიერ ინიცირებული საპროტესტო ტალღა მხოლოდ ყველაზე თვალსაჩინო ნიშანია ამომრჩეველთა ღრმა უკმაყოფილების.
ამასობაში, ნაციონალისტური პარტიები სულ უფრო ოსტატურად იყენებენ და აძლიერებენ მუდმივად ცვალებად საფრთხეებსა და კრიზისებს – მიგრაციიდან და ვაქცინებიდან მწვანე გარდამავალზე, უკრაინის მხარდაჭერაზე, გლობალიზაციაზე, საერთაშორისო ელიტებსა და ზ supranational ინსტიტუტებზე – რიტორიკას, რომელსაც აძლიერებს რუსული დეზინფორმაცია და დონალდ ტრამპის თეთრი სახლის ღია მხარდაჭერა „პატრიოტული“ პარტიებისთვის. შედეგად, პოლიტიკა ფრაგმენტირდა და პოლარიზდა: დღეს თითქმის ყოველი მეოთხე ამომრჩეველი უკიდურეს მემარჯვენეებს უჭერს მხარს – მაჩვენებელი, რომელიც 1990-იანი წლების შუა პერიოდთან შედარებით თითქმის ხუთჯერ გაიზარდა.
ეს ზრდა თანმიმდევრული არ ყოფილა: ბოლო ერთი წლის განმავლობაში, მაშინ როცა გერმანიაში „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) აღმოსავლეთ რეგიონში ისტორიული გამარჯვება მოიპოვა, ნიდერლანდებში გეერტ ვილდერსის „თავისუფლების პარტიამ“ თითქმის მესამედი მანდატი დაკარგა, ვიქტორ ორბანის „ფიდესმა“ უნგრეთში დამარცხება განიცადა, ხოლო შვედეთის დემოკრატებმა 16 წლის შემდეგ პირველად დაკარგეს მხარდაჭერა.
თუმცა, ძირითადი აღმავალი ტენდენცია აშკარაა – და, როგორც პოლიტოლოგები ამბობენ, ამას ყველაზე მეტად ხელს უწყობს მედიაში უკიდურეს მემარჯვენე იდეების ნორმალიზაცია და მათი ინტეგრაცია, განსაკუთრებით მიგრაციის საკითხში. ცენტრისტული მემარჯვენე პარტიები თანდათან ანგრევენ „საფრთხობელებს“, რომლებიც ადრე რადიკალ მემარჯვენეებთან თანამშრომლობას კრძალავდა. ევროპულ დონეზე, ცენტრისტული მემარჯვენე „ევროპის სახალხო პარტია“ სულ უფრო ხშირად მიმართავს უფრო მემარჯვენე ჯგუფებს, რათა შეასუსტოს „ევროპული მწვანე შეთანხმების“ ნაწილი და გაამკაცროს მიგრაციის წესები.
ევროკავშირისთვის, ამ საარჩევნო სუპერციკლის ყველაზე დიდი გავლენა შეიძლება გამოიხატოს ეროვნული ლიდერებისგან შემდგარ ევროპულ საბჭოში, სადაც ახლა 27-დან მხოლოდ სამი ცენტრისტი მემარცხენე მთავრობის მეთაურია. თუ ევროსკეპტიკური ლიდერები საფრანგეთში, ესპანეთსა და პოლონეთში შეუერთდებიან ჩეხეთის, იტალიის, რუმინეთის, სლოვაკეთისა და სლოვენიის ლიდერებს 2027 წლის ბოლომდე, მათ არ ეყოფათ ხმები ევროკავშირის კანონმდებლობის გადასაწერად – მაგრამ შექმნიან ძლიერ ბლოკირებულ უმცირესობას.
ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ ევროკავშირის ბიუჯეტის მოლაპარაკებები, მომავალი გაფართოება, უკრაინის დახმარება და ინტეგრაციის გაღრმავება ისეთ მნიშვნელოვან სფეროებში, როგორიცაა თავდაცვა, ენერგეტიკა, ფინანსები და ტექნოლოგიები, შესაძლოა პარალიზდეს.
ტოჩი აღნიშნავს, რომ რაოდენობრივი უსაფრთხოება შეიძლება შეცვალოს ამჟამინდელი ლიდერების ქცევა საბჭოში. მელონის შედარებითი თავშეკავება ნაწილობრივ განპირობებულია მისი იზოლაციით ისეთ ცენტრისტ კოლეგებთან, როგორიცაა ტუსკი, სანჩესი და საფრანგეთის ემანუელ მაკრონი (ამასთან ერთად, რომ რომი დამოკიდებულია ევროკავშირის აღდგენის ფონდიდან მიღებულ 200 მილიარდ ევროზე).

თუ ის მაგიდასთან დაჯდება ისეთებთან, როგორიცაა ლე პენი, პოლონეთის უკიდურეს მემარჯვენე „კანონი და სამართლიანობის“ (PiS) ლიდერი იაროსლავ კაჩინსკი და „ვოქსის“ მხარდაჭერით შექმნილი ესპანეთის მთავრობა, ხოლო შინ „ეროვნული მომავლის“ რადიკალი რობერტო ვანაჩი ზეწოლას მოახდენს და ევროკავშირის ფონდები ამოიწურება, მას ნაკლები მოტივაცია ექნება პროევროპულ თამაშში ჩართვისთვის.
თუმცა, ანალიტიკოსები თანხმდებიან, რომ გადამწყვეტი ბრძოლის ველი საფრანგეთია. ლე პენის საარჩევნო პროგრამა მას ბრიუსელთან პირდაპირ დაპირისპირებაზე აყენებს: ის აპირებს, საფრანგეთის ევროკავშირის ბიუჯეტში წვლილი 11 მილიარდი ევროთი შეამციროს, ჩაატაროს კონსტიტუციური რეფერენდუმი ფრანგული კანონმდებლობის უპირატესობის დასამტკიცებლად ევროპულ კანონზე და დაარღვიოს ერთიანი ბაზრის არაერთი წესი.
„საფრანგეთს ევროკავშირზე ძალიან დიდი გავლენა აქვს,“ ამბობს მუჯტაბა რაჰმანი, საკონსულტაციო Eurasia Group-იდან. მისი თქმით, ორბანთან შედარებით, ლე პენის პრეზიდენტობის შემთხვევაში მას „მეტად ექნება ბერკეტები, რომ განახორციელოს უკიდურეს მემარჯვენეთა სცენარი და დაასუსტოს ევროკავშირის სამართლებრივ-სუპრანაციონალური არქიტექტურა“.
ამ დრომდე, ბრიუსელს ძირითადად ორბანის მსგავსი დესტაბილიზატორების შეკავება შეეძლო, რადგან იშვიათად იჯდა მაგიდასთან ორი-სამზე მეტი ასეთი ლიდერი. ერთიანი ევროსკეპტიკური ბლოკი კი ევროკავშირს ხელს შეუშლის, დაიცვას სამართლის უზენაესობის სტანდარტები, გააღრმავოს ეკონომიკური და უსაფრთხოების პოლიტიკა ან საერთოდ რაიმეზე შეთანხმდეს. პირველი მსხვერპლი, დიდი ალბათობით, უკრაინა იქნება, სადაც ლე პენი ბლოკირების ფრონტს ჩაუდგება დახმარების გაგრძელების წინააღმდეგ.
1998 წლიდან სამი ათწლეულის შემდეგ, ევროპის მოახლოებული არჩევნები, როგორც სტეფან ლენმა, Carnegie Europe-ის ანალიტიკურმა ცენტრმა დაასკვნა, შესაძლოა, „ევროკავშირის გამძლეობის მთავარი გამოცდები“ გახდეს. ბლოკისთვის საფრთხე შეიძლება არც დაუყოვნებელი იყოს და არც ეგზისტენციალური, მაგრამ საშუალოვადიანი რისკები სერიოზულია.
„უკიდურეს მემარჯვენეებს ნაკლებად აქვთ შანსი, ევროკავშირი მთლიანად დაშალონ,“ ამბობს ლენე, „მაგრამ შეუძლიათ, ხელი შეუშალონ მის გარდაქმნას იმ ორგანიზაციად, რომელიც მომავალ გამოწვევებს გაუმკლავდება.“ და ნელ-ნელა, მაგრამ გარდაუვლად, საჭიროებისამებრ ერთობლივი მოქმედების ხანგრძლივი ჩავარდნა გამოიწვევს „რელევანტურობის დაკარგვას“.


















