თურქეთმა და ავსტრალიამ, რომლებიც გადამწყვეტი კლიმატის მოლაპარაკებების თანაწამყვანები არიან, სასწრაფოდ უნდა გადაინაცვლონ ფოსილური საწვავის დასრულების განხილვიდან მის რეალურ განხორციელებაზე, – განაცხადა გაეროს გენერალურმა მდივანმა.

„უკვე დიდი ხანია, რაც დროა, ფოსილური საწვავისგან გადასვლა აღარ ჩაითვალოს ტაბუდადებულ ან გადაუჭრელ საკითხად,“ – აღნიშნა ანტონიუ გუტერეშმა სამშაბათს, კონფერენციის მეორე დღეს, დრამატული გამოსვლისას. „ახლა, აქ, Cop31-ზე, უნდა გადავიდეთ განხილვიდან ორგანიზებაზე, დაფინანსებაზე და რეალურ განხორციელებაზე.“

ორივე ქვეყანა, რომლებიც Cop31-ს მასპინძლობენ, ფოსილური საწვავის მნიშვნელოვანი ექსპორტიორები არიან. სამშაბათის დილასვე, თურქეთის პრეზიდენტი რეჯეფ თაიფ ერდოღანი აქებდა თავისი ქვეყნის ნავთობის საბადოებს, მაშინაც კი, როცა ოთხშაბათისთვის სამიტზე გამოსვლისთვის ემზადებოდა.

გუტერეშის თქმით, მოლაპარაკებები უნდა დასრულდეს „მომდევნო მკაფიო ნაბიჯებით“, რათა წინ წაიწიოს ფოსილური საწვავისგან გადასვლის გზის რუკა, რომელიც სამშაბათს ბრაზილიამ წარუდგინა დელეგატებს – ქვეყანამ, რომელმაც გასული წლის მოლაპარაკებებს უხელმძღვანელა.

ბრაზილიელებთან ერთად პრეზენტაციისას, გუტერეში – რომელიც წლის ბოლოს გაეროს გენერალური მდივნის პოსტს ტოვებს და კლიმატის კრიზისს თავის მთავარ დღის წესრიგად მიიჩნევს, ხშირად დრამატული განცხადებებით – ენერგიულად დაუჭირეს მხარი აშშ-ის ყოფილმა სახელმწიფო მდივანმა და კლიმატის სპეციალურმა წარმომადგენელმა ჯონ კერიმ, გაეროს მთავარი კლიმატის მოლაპარაკებების ხელმძღვანელმა საიმონ სტიელმა და მისმა წინამორბედმა, მექსიკელმა დიპლომატმა პატრისია ესპინოზამ. სცენის დატოვებისას გუტერეში ოვაციებით გააცილეს.

ბრაზილიამ გასული წლის Cop30-ის კლიმატის სამიტის დასასრულს გამოაცხადა, რომ გზის რუკას შეიმუშავებდა. გასულ კვირას, მისი წარდგენისას, ქვეყანამ აღნიშნა, რომ ფოსილური საწვავისგან გასვლა ეკონომიკებს გააძლიერებს და ადამიანებს სიღარიბიდან ამოიყვანს.

კერიმ განაცხადა, რომ გზის რუკა „გადამწყვეტ მომენტში“ გამოქვეყნდა, თუმცა „სიტყვები საუბარში ერთ ტონაც კი არ ამცირებს ემისიებს – ამას მხოლოდ ქმედება ახერხებს“.

ზრდასრულია ზეწოლა ამ Cop-ზე, რომ შედეგი გამოიღოს მას შემდეგ, რაც ბოლო წლების სამიტები პროგრესის ნაკლებობის გამო გააკრიტიკეს. Cop-ის 28-წლიან ისტორიაში პირველად, ფოსილური საწვავისგან გადასვლის აუცილებლობა საბოლოო გადაწყვეტილებაში მხოლოდ 2023 წელს, დუბაიში გამართულ Cop28-ზე აისახა.

გრეტა ტუნბერგი, შვედი კლიმატის აქტივისტი, რომელმაც რამდენიმე წლის წინ გლობალური კლიმატის პროტესტები შთააგონა, წელს პირველად დაესწრო Cop-ს 2021 წლის შემდეგ. „Cop-ები მწვანედ შეფუთულ ცირკებად იქცა. ეს არის რეალობა,“ – განუცხადა მან ჟურნალისტებს.

დრამატული მოვლენები განვითარდა ორდღიანი ლიდერთა სამიტის წინა დღეს, სადაც 90-ზე მეტი ქვეყნის ლიდერი, მათ შორის დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი ენდი ბარნემი, მისი ავსტრალიელი კოლეგა ენტონი ალბანეზე და ახლად არჩეული ბრაზილიის პრეზიდენტი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა, სიტყვით გამოსვლას და მოლაპარაკებებში მონაწილეობას გეგმავდნენ.

ალდენ მეიერმა, კლიმატის ანალიტიკური ცენტრის E3G-ის უფროსმა ასოცირებულმა და Cop-ის ვეტერანმა, ფოსილური საწვავისგან გადასვლის გზის რუკის წარდგენა „საოცარ კოლექტიურ ძალის დემონსტრაციად“ შეაფასა.

„ახლა აშკარად არსებობს მოლოდინი, რომ პრეზიდენტობა [ავსტრალიისა და თურქეთის] გარკვეულწილად ბრაზილიისგან გადაიბარებს ინიციატივას,“ – აღნიშნა მან. „მაგრამ აქ კონსენსუსით შეთანხმება არ იქნება. 28 Cop-ის შეხვედრა დაგვჭირდა, რომ ფოსილური საწვავისგან გადასვლის აუცილებლობა Cop-ის გადაწყვეტილებაში მოხვედრილიყო.

„ამ საკითხამდე მივედით და საინტერესო იქნება, როგორ უპასუხებს ამაზე ეს ჰიბრიდული პრეზიდენტობა. ეს არის გამოწვევა ამ პრეზიდენტობისთვის – როგორ აიღებენ ეს ინიციატივა და გააგრძელებენ ამ დისკუსიას.“

ავსტრალიის კლიმატის მინისტრის, კრის ბოუნის, წარმომადგენელმა განაცხადა: „ჩვენი გზავნილი ნათელია: ქვეყნების თანამშრომლობა არა მხოლოდ საუკეთესო, არამედ ერთადერთი გზაა კლიმატის ცვლილებასა და სხვა კრიზისებთან გასამკლავებლად, რასაც ქვეყნები აწყდებიან. ჩვენს წინაშეა შესაძლებლობა, გავხადოთ ჩვენი ქვეყნები უფრო წარმატებული, ენერგოსისტემა – უფრო უსაფრთხო, ხოლო კლიმატი – უფრო დაცული.“

თურქ მასპინძლებს კომენტარისთვის მიმართეს.

კონფერენციის მეორე დღეს 700-ზე მეტმა ჯგუფმა, პროფკავშირებიდან დაწყებული, შშმ პირთა უფლებების დამცველებით დასრულებული, დიპლომატებს მოუწოდა, პრიორიტეტად დააყენონ „სამართლიანი გარდაქმნა“ იმ ადამიანებისთვის, ვისაც სუფთა ეკონომიკაზე გადასვლა ყველაზე მეტად დააზარალებს.

88 ქვეყნის ორგანიზაციებმა Cop31-ზე მოითხოვეს მექანიზმის შექმნა, რომელიც სამართლიანი გარდაქმნის დაპირებებს ქმედებად აქცევს. ცნობილი როგორც ბელემ-ანტალიის მექანიზმი (BAM), ის მიზნად ისახავს ისეთი საკითხების მხარდაჭერას, როგორიცაა ადამიანის უფლებები, გენდერული თანასწორობა და ღირსეული სამუშაო ადგილები, ადგილობრივი მოსახლეობის უფლებების პატივისცემით.

ლიდი ნაქპილმა, აზიის ხალხთა მოძრაობის ვალისა და განვითარების საკითხებში კოორდინატორმა, განაცხადა: „მუშაკებმა და თემებმა, განსაკუთრებით გლობალურ სამხრეთში, მიესალმნენ და აღნიშნეს Cop30-ის გადაწყვეტილება სამართლიანი გარდაქმნის მექანიზმის – ანუ BAM-ის – შემუშავების შესახებ, რომელსაც რეალური მხარდაჭერისა და ქმედების დაპირება აქვს ადგილზე სამართლიანი გარდაქმნისთვის.

„თუმცა, Cop-ის წინ, გლობალური ჩრდილოეთის მთავრობებმა კიდევ ერთხელ აჩვენეს თავიანთი მზადყოფნა, ეს დაპირება წყალში ჩაყარონ, მექანიზმის შესაძლებლობების შეზღუდვითა და მისი ამოქმედების პროცესის გაჭიანურებით.“

სამშაბათს, როცა მოლაპარაკებებს 100 000 ადამიანი ესწრებოდა, ბევრი დელეგატი საათობით საცობებში იყო გაჭედილი. ტრამვაის სერვისები გადატვირთული იყო, ზოგიერთ ავტობუსს კი სამ საათზე მეტი სჭირდებოდა დანიშნულების ადგილამდე მისასვლელად.