უკრაინისა და რუსეთის მოლაპარაკეებმა აბუ-დაბიში აშშ-ის შუამავლობით გამართული ორდღიანი მოლაპარაკებების პირველი დღე დაასრულეს, რომლის მიზანიც მოსკოვის თითქმის ხუთწლიანი სრულმასშტაბიანი ომის დასრულებაა უკრაინის წინააღმდეგ. ოთხსაათიანი შეხვედრა, რომელიც პირველი პირისპირ დიალოგი იყო რუს და უკრაინელ ოფიციალურ პირებს შორის თებერვლის შემდეგ, ოთხშაბათს უნდა განახლდეს, თუმცა ჯერჯერობით გაურკვეველია, თუ რა პროგრესი იქნა მიღწეული, თუ საერთოდ იყო რაიმე წინსვლა.
მოლაპარაკებები იმ ფონზე იმართება, როდესაც თეთრი სახლი ცდილობს გარღვევა მოახდინოს ევროპის უდიდეს და ყველაზე სისხლიან სახმელეთო ომში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ, რომელიც აბუ-დაბის შეხვედრას არ დასწრებია, მაგრამ პარიზში, G7-ის შეხვედრის ფარგლებში, უკრაინელ კოლეგას შეხვდა, მოლაპარაკებები „ძალიან პროდუქტიულად“ შეაფასა.
„ჩვენ ვფიქრობთ, რომ სამმხრივ ფორმატში საბოლოოდ ჩვენი ევროპელი პარტნიორებიც უნდა ჩაერთონ, რადგან ისინი გრძელვადიანი გადაწყვეტის განუყოფელი ნაწილია,“ — განაცხადა რუბიომ.
მოლაპარაკებების დაწყებისას, ჯარედ კუშნერმა, პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სიძემ და აშშ-ის ერთ-ერთმა მთავარმა წარმომადგენელმა, აღნიშნა, რომ ვაშინგტონმა „შეამცირა განსხვავებები“ ორ მხარეს შორის და მუშაობს „გადაწყვეტილებაზე, რომელიც, იმედია, დაასრულებს ომს.“ დეტალები მან არ გაამხილა. კუშნერის თქმით, მოლაპარაკებები ორივე მხარის „ომისშემდგომ უსაფრთხოების საკითხებზე“ იქნება კონცენტრირებული.
კუშნერი და აშშ-ის მშვიდობის დესპანი სტივ ვიტკოფი ასევე შეხვდნენ უკრაინელ, ევროპელ და NATO-ს ოფიციალურ პირებს მთავარი შეხვედრის პარალელურად. ევროპელი ლიდერები აქამდე ძირითადად გამორიცხულნი იყვნენ სამშვიდობო მოლაპარაკებებიდან, თუმცა აქტიურად ცდილობდნენ ჩართვას, რადგან შეშფოთებულნი არიან, რომ მათი კონტინენტის უსაფრთხოების საკითხები მათ გარეშე გადაწყდება. რუბიომ მიანიშნა, რომ ვაშინგტონი მხარს უჭერს მათ ჩართულობას, თუმცა ერთმა ამერიკელმა ოფიციალურმა პირმა აღნიშნა, რომ „რუსებს ევროპელებთან ცუდი გამოცდილება აქვთ.“
გერმანია, საფრანგეთი და ბრიტანეთი — ე.წ. E3 — მონაწილეობენ იტალიასთან, NATO-სთან, ევროკავშირთან და უკრაინასთან ერთად. თუმცა, მათი საწყისი კონსულტაციები ამერიკელ წარმომადგენლებთან ცალკე მიმდინარეობდა რუსეთთან სამმხრივი მოლაპარაკებებისგან.
ვიტკოფმა მოლაპარაკებებამდე განაცხადა, რომ განხილვები, სავარაუდოდ, „არსებული ევროპული უსაფრთხოების ინსტიტუტების“ გაძლიერებასაც შეეხება. უცნობია, კონკრეტულად რას გულისხმობს ეს. გავრცელებული ინფორმაციით, შემოთავაზებული ჩარჩო მოიცავს უსაფრთხოების კონსულტაციებს, კრიზისულ ცხელი ხაზების შექმნას და „ურთიერთდამოკიდებულ დეესკალაციის ზომებს“ რუსეთსა და დასავლეთს შორის, ასევე, შესაძლოა, NATO-რუსეთის საბჭოს ხელახალ გააქტიურებას, რომელიც 2022 წლიდან პრაქტიკულად შეჩერებულია.
მთავარი უთანხმოება უკრაინის აღმოსავლეთ დონეცკის რეგიონს ეხება, რომლის უმეტეს ნაწილს რუსეთი აკონტროლებს. მოსკოვი მოითხოვს, რომ კიევმა დათმოს ის დონეცკის ტერიტორიები, რომლებიც ჯერ კიდევ მის ხელშია, მაშინ როცა უკრაინა ამჟამინდელი კონტაქტის ხაზის გაყინვას და ამ ტერიტორიების შენარჩუნებას ცდილობს, რადგან მათ მომავალ უსაფრთხოებისთვის გადამწყვეტად მიიჩნევს.
აშშ-ის ოფიციალური პირების თქმით, მოლაპარაკებებამდე მოსკოვმა და კიევმა პირად საუბრებში „ზოგიერთი მოქნილობა“ აჩვენეს იმასთან დაკავშირებით, თუ ვინ გააკონტროლებს უკრაინის აღმოსავლეთ რეგიონებს ომის შემდეგ, თუმცა საჯარო პოზიციები უცვლელია. ერთმა ამერიკელმა ოფიციალურმა პირმა აღნიშნა, რომ ტერიტორიული საკითხი ვერ გადაწყდება, სანამ ომისშემდგომი „უსაფრთხოების არქიტექტურა“ არ განისაზღვრება.
„ისინი ვერ გადაწყვეტენ დონეცკის და ტერიტორიულ საკითხს, სანამ არ ეცოდინებათ, როგორი იქნება უსაფრთხოების არქიტექტურა ომის შემდეგ,“ — განაცხადა ოფიციალურმა პირმა. „და გახსოვდეთ, ერთის გარეშე მეორეს ვერ დავასრულებთ.“
უკრაინისთვის ასეთი არქიტექტურა შეიძლება მოიცავდეს უსაფრთხოების გარანტიებს, რომლებიც უზრუნველყოფს, რომ მოკავშირეები დაეხმარებიან მას, თუ რუსეთი კვლავ შეუტევს. ვაშინგტონმა მოსკოვს სთხოვა, მიიღოს გარანტიები, რომლებიც NATO-ს ორ მთავარ მუხლზეა დაფუძნებული, მათ შორის პრინციპზე, რომ ერთ წევრზე თავდასხმა ყველა წევრზე თავდასხმად ითვლება.
რუსეთისთვის ჩარჩო შეიძლება გულისხმობდეს მის ხანგრძლივ მოთხოვნას, რომ NATO-მ შეამციროს თავისი ყოფნა აღმოსავლეთ ევროპაში და უკრაინას სამუდამოდ აეკრძალოს ალიანსში გაწევრიანება. NATO აცხადებს, რომ არც ერთ ქვეყანას არ უნდა ჰქონდეს ვეტოს უფლება სხვა ქვეყნის ალიანსში გაწევრიანების მისწრაფებაზე.
„მომავალი უსაფრთხოების არქიტექტურის მკაფიო პარამეტრების განსაზღვრის იდეა და მხოლოდ ამის შემდეგ რეალური რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის მოგვარება სრულიად გონივრულია,“ — განუცხადა ჟურნალისტებს მოსკოვში რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა.
მოსკოვმა ასევე უარყო ზოგიერთი ევროპელი ოფიციალური პირის მოწოდება უპირობო ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ სამშვიდობო მოლაპარაკებებამდე. ლავროვის თქმით, ზავი მხოლოდ კიევს მისცემს საშუალებას, ძალები გადაჯგუფოს. „ამას არ დავთანხმდებით,“ — განაცხადა მან.
რუსეთის დელეგაციას ხელმძღვანელობდა კრემლის მრჩეველი ვლადიმირ მედინსკი — რევიზიონისტი ისტორიკოსი და ყოფილი კულტურის მინისტრი, რომელმაც ეჭვქვეშ დააყენა უკრაინის ისტორია და ტერიტორიული მთლიანობა. დელეგაციის სხვა წევრები იყვნენ საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეები სერგეი რიაბკოვი და მიხაილ გალუზინი, დაზვერვის ხელმძღვანელი იგორ კოსტიუკოვი და არმიის გენერალი იური ჟიგარლოვსკი. დელეგაციაში ასევე შედიოდნენ რუსეთის მთავარი სპეცსამსახურების წარმომადგენლები, მათ შორის ერთი, რომელსაც უკრაინის ხელისუფლება უკრაინელი სამხედრო მაღალჩინოსნის მკვლელობის დაგეგმვაში ადანაშაულებს.
უკრაინის დელეგაციას ხელმძღვანელობდა საგარეო დაზვერვის სამსახურის უფროსი რუსტემ უმეროვი, რომელმაც განაცხადა, რომ კიევი კონცენტრირებულია უსაფრთხოების გარანტიების მოპოვებასა და მდგრადი მშვიდობის მიღწევაზე. დელეგაციაში ასევე შედიოდნენ ვოლოდიმირ ზელენსკის ადმინისტრაციის უფროსი კირილო ბუდანოვი და დეპუტატი დავით არახამია — ყველა მათგანი წინა მოლაპარაკებების გუნდების წევრი იყო.
რუსი ოფიციალური პირები არ მიანიშნებენ, რომ მზად არიან უარი თქვან თავიანთ მკაცრ მოთხოვნებზე, რომლებიც კრემლმა სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან — 2022 წლის თებერვლიდან — დღემდე არ შეცვლილა. რუსეთი ცდილობს დაიკავოს მთელი აღმოსავლეთ დონბასი, მათ შორის ის ტერიტორიები, რომლებიც ამჟამად არ აქვს კონტროლქვეშ.
კონფლიქტმა, სავარაუდოდ, 1.5 მილიონზე მეტი რუსი სამხედრო მოკლა ან დაჭრა, ხოლო უკრაინულმა ძალებმაც მძიმე დანაკარგები განიცადეს. უკრაინელი ჯარისკაცები ზოგიერთ რეგიონში რუსულ ძალებს თითქმის ჩიხში მიიყვანეს, დაიბრუნეს ტერიტორიები და მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენეს მოწინააღმდეგეს.
რუსეთი თითქმის ყოველდღიურად აგრძელებს უკრაინული ქალაქებისა და სოფლების დაბომბვას, ანგრევს ენერგეტიკულ და გათბობის ინფრასტრუქტურას და ზრდის მკაცრი ზამთრის საფრთხეს მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის. კიევი ამ თავდასხმებს განიხილავს, როგორც მტკიცებულებას, რომ მოსკოვი ცდილობს უკრაინა აიძულოს, დათანხმდეს შეთანხმებას რუსეთის პირობებით.
სამმხრივი მოლაპარაკებების წინა რაუნდი, რომელიც თებერვალში ჟენევაში გაიმართა, გარღვევის გარეშე დასრულდა. მალევე, აშშ-ისა და ისრაელის ომმა ირანთან ვაშინგტონის ყურადღება უკრაინიდან გადაიტანა და შემდგომი განხილვები აღარ გამართულა.
ტრამპმა, რომელმაც მეორე ვადა დაიწყო და ოდესღაც განაცხადა, რომ ომს ერთ დღეში დაასრულებდა, რამდენიმე რაუნდი წამოიწყო კონფლიქტის დასასრულებლად, თუმცა წარმატების გარეშე. მისი სულ უფრო შემრიგებლური დამოკიდებულება მოსკოვის მიმართ სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს კიევში და ევროკავშირში.
მას შემდეგ, რაც ტრამპმა ვაშინგტონში კრემლის წარმომადგენელ კირილ დმიტრიევს შეხვდა, მან დააანონსა მოსალოდნელი „დიდი, ლამაზი შეთანხმება“ უკრაინაზე, რომელიც „შეიძლება მთელ ევროპასაც მოიცავდეს.“ ბევრი უკრაინელი სკეპტიკურად უყურებს, რომ ასეთი შეთანხმება სამართლიან მშვიდობას მოიტანს.
უკრაინელი დეპუტატი ოლექსანდრ მერეჟკო, პარლამენტის საგარეო საქმეთა კომიტეტის ხელმძღვანელი, BBC-სთან საუბარში ამბობს, რომ ტრამპს „სწრაფი შეთანხმება სურს უკრაინის ხარჯზე,“ რასაც კიევი არ დათანხმდება.
„ერთადერთი გზა, რომ რუსეთის ვლადიმირ პუტინი რეალურ მოლაპარაკებებზე წამოვიდეს, არის რუსეთისთვის ზეწოლის გაზრდა სანქციებითა და ღრმა დარტყმებით,“ — ამბობს მერეჟკო. „სანამ პუტინს ომის მანქანა მუშაობს, მას მოლაპარაკების სტიმული არ აქვს.“ მან ასევე გააკრიტიკა ტრამპის ბოლო ნაბიჯები, მათ შორის რუსეთიდან დიზელის შეძენის შეთანხმება, და აღნიშნა, რომ ეს „მხოლოდ ახალისებს მოსკოვს ომის გაგრძელებაზე.“
კუშნერმა ორშაბათს გააფრთხილა, რომ აბუ-დაბის შეხვედრა მაქსიმუმ „შეიძლება გახდეს ბიძგი მოლაპარაკებების შემდეგი ეტაპისთვის.“ X-ზე გამოქვეყნებულ პოსტში მან კონფლიქტი „განსაკუთრებით რთულ და კომპლექსურ“ მოვლენად შეაფასა და აღნიშნა, რომ შეერთებული შტატები მოლაპარაკებებს „მტკიცე განწყობითა და რეალიზმით“ უდგება.
