
ევროკავშირმა, დიდმა ბრიტანეთმა და განვითარებადი ქვეყნების მოკავშირეებმა უარი განაცხადეს იმ შეთანხმებაზე, რომელსაც „მიუღებელი“ უწოდეს კლიმატის მომავლის შესახებ, რადგან მასში ნახსენებიც კი არ იყო წიაღისეული საწვავი, — ასე დასრულდა დრამატულად თურქეთში გამართული გაეროს კლიმატის კონფერენცია Cop31.
„წარდგენილი შეთანხმება ვერ პასუხობს არსებულ გამოწვევას,“ — განაცხადა ირლანდიის გარემოს დაცვის მინისტრმა დარაჰ ო’ბრაიენმა, რომელიც ევროკავშირის სახელით საუბრობდა. „ჩვენ არ დავუჭერთ მხარს გადაწყვეტილებას, რომელიც არ ეხმიანება მეცნიერებას და რეალურად კიდევ უფრო ამძაფრებს უფსკრულს გლობალურ ვალდებულებებსა და საჭირო ქმედებებს შორის. [შეთანხმებაში] წიაღისეული საწვავი საერთოდაც არ არის ნახსენები.“
მოლაპარაკებები, რომლებიც პარასკევს უნდა დასრულებულიყო, კვირა დღის შუადღემდე გაგრძელდა — ეს კლიმატის სამიტების ისტორიაში ყველაზე ხანგრძლივი შეხვედრა იყო. უკვე ნათელი გახდა, რომ „ანტალიის პაქტი“, რომელიც თურქეთისა და ავსტრალიის ერთობლივი თავმჯდომარეობით მომზადდა, ვერ მოიპოვებდა იმ კონსენსუსს, რაც მის მიღებას სჭირდებოდა.
ანტალიის პაქტი ქვეყნებს მოუწოდებს, გაააიფიცონ თავიანთი ეკონომიკები, მდიდარ ქვეყნებს კი სთხოვს, ფინანსური დახმარება გაუწიონ ღარიბ ქვეყნებს კლიმატის კრიზისის შედეგებთან ადაპტაციისთვის. ასევე, ქვეყნებს სთხოვს, მინიმუმამდე დაიყვანონ პარიზის შეთანხმებით განსაზღვრული 1.5°C გლობალური დათბობის ზღვრის „გადაჭარბება“.
თუმცა, დოკუმენტში არ არის მხარდაჭერილი მოთხოვნა „წიაღისეული საწვავისგან ეტაპობრივად გადასვლაზე“, რასაც 130-ზე მეტი ქვეყანა ითხოვდა. გარდა ამისა, პაქტში შეტანილია სადავო პუნქტები „ნახშირბადის დაჭერისა და შენახვის“ (CCS) ტექნოლოგიაზე, რასაც ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ წიაღისეული საწვავის გამოყენებას ამართლებს და აგრძელებს.

თავმჯდომარეებმა თავიდან აიცილეს „მხარეთა კონფერენციის“ სრული კრახი, რადგან მიიღეს გადაწყვეტილებები სხვადასხვა თანმდევ საკითხზე, მათ შორის „სამართლიანი გარდამავალი პერიოდის“ შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავს მაღალნახშირბადიან სექტორებში დასაქმებული მუშაკების დახმარებას დაბალნახშირბადიან ეკონომიკაზე გადასვლაში.
თუმცა, თურქეთის Cop-ის პრეზიდენტმა მურათ ქურუმმა აღიარა, რომ პროექტის „საფარის გადაწყვეტილების“ ტექსტზე შეთანხმება ვერ შედგა და, შესაბამისად, ის მიღებული არ არის.
„ჩვენ ყველაფერი გავაკეთეთ; საბოლოოდ, ეს ტექსტი არავისზე არ დაგვიძალებია და არც ულტიმატუმი წაგვიყენებია, რომ ან მიიღეთ, ან უარი თქვით,“ — განაცხადა მან. „ნათელია, რომ ამ დარბაზში არიან მხარეები, რომლებიც ამ ტექსტს ეწინააღმდეგებიან. ვაღიარებთ, რომ ამ დოკუმენტზე კონსენსუსი არ არსებობს. შესაბამისად, ეს გადაწყვეტილებები მიღებული არ არის.“
ბევრმა ქვეყანამ, მათ შორის ევროკავშირმა, დიდმა ბრიტანეთმა, განვითარებადმა ქვეყნებმა, მცირე კუნძულოვანმა სახელმწიფოებმა და მსოფლიოს ერთ-ერთმა ყველაზე ღარიბმა ქვეყნებმა განაცხადეს, რომ ანტალიის პაქტის მხარდაჭერას ვერ შეძლებდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეთანხმება Cop-ის მთავარი შედეგი უნდა ყოფილიყო.
დრამატულ გამოსვლაში ო’ბრაიენმა ევროკავშირის სახელით განაცხადა, რომ საბოლოო ტექსტის ამ ფორმით მიღება შეუძლებელია. „ეს ვერ პასუხობს არსებულ გამოწვევას... ჩვენ არ დავუჭერთ მხარს საფარის გადაწყვეტილებას ან ანტალიის პაქტს, სადაც წიაღისეული საწვავი საერთოდაც არ არის ნახსენები, მაშინ როცა სწორედ ის არის კლიმატის ცვლილების მთავარი მამოძრავებელი.“ მისი თქმით, ევროკავშირი არ მიიღებს გადაწყვეტილებას, რომელიც „მწვანედ წარმოაჩენს წიაღისეულ საწვავს“.
მის გამოსვლას დარბაზში აპლოდისმენტები მოჰყვა, რასაც მალევე პანამას, მარშალის კუნძულების და ნორვეგიის წარმომადგენლების ანალოგიური პროტესტი მოჰყვა.
„ეს ნამდვილად ისტორიული მომენტია. ქვეყნები წიაღისეული საწვავის ინტერესებს ეწინააღმდეგებიან და ამბობენ — არა,“ — განაცხადა კლიმატის ანალიტიკის საკონსულტაციო ჯგუფის ხელმძღვანელმა ბილ ჰარმა.
თუმცა, Power Shift Africa-ს დირექტორმა მოჰამედ ადოუმ, რომელმაც მიმდინარე სამიტი „ყველაზე ცუდ Cop-ად“ შეაფასა, აღნიშნა: „ევროკავშირმა ეს ტექსტი უარყო, მაგრამ ვერ დაიბანს ხელს იმ ნგრევაში, რომლის შექმნაშიც თავადაც მიიღო მონაწილეობა... იმ ქვეყნებისთვის, სადაც მოსავალი იკარგება, სახლები ნადგურდება და ვალები იზრდება, ეს ნიშნავს, რომ კრიზისის მთავარმა დამნაშავე მდიდარმა ქვეყნებმა ისინი მიატოვეს. „ევროპის ორმაგი სტანდარტი თვალშისაცემია. მათი მთავრობები სხვებს სთხოვენ, წიაღისეული საწვავის განვითარების გეგმები წარადგინონ, მაშინ როცა თავად ზრდიან მის მოხმარებას.“
საუდის არაბეთმა დაიცვა ტექსტში CCS-ის ჩართვის გადაწყვეტილება. სხვა ქვეყნებმა, მათ შორის აფრიკის ჯგუფმა, ჩინეთმა და პაკისტანმა, მიუხედავად გარკვეული შენიშვნებისა, შეთანხმებას არ შეეწინააღმდეგნენ. პაკისტანმა კონფერენციაზე განაცხადა, რომ თუ პაქტის რამდენიმე პუნქტი ზოგისთვის მიუღებელია, დანარჩენი არ უნდა დაივიწყოს: „კლიმატის ქმედება მენიუ არ არის, საიდანაც მხოლოდ სასურველს ავირჩევთ.“
განამაც გააკრიტიკა პროცესი, თუმცა საბოლოო ტექსტი არ უარყო: „აფრიკა ყოველთვის ირჩევდა მრავალმხრივ თანამშრომლობას და არა მისგან გასვლას.“

თითქმის 200 ქვეყანა ორი კვირის განმავლობაში იკრიბებოდა ანტალიაში თურქეთისა და ავსტრალიის ერთობლივი თავმჯდომარეობით. მოლაპარაკებები ხშირად ჩიხში შედიოდა, რადგან ქვეყნებს საერთო ენა ვერ პოულობდნენ.
Cop-ის თანათავმჯდომარემ, ავსტრალიის კლიმატის ცვლილების მინისტრმა კრის ბოუნმა, თავისი ხელმძღვანელობა დაიცვა. „ავსტრალიამ ყველაფერი გააკეთა, რაც შეეძლო,“ — განაცხადა მან, თუმცა აღნიშნა, რომ თავმჯდომარეების მიერ განსაზღვრული „წითელი ხაზები“ გადაულახავი აღმოჩნდა.
როდესაც მოლაპარაკებებზე კონსენსუსზე დაფუძნებული სისტემის ჩავარდნის შესახებ ჰკითხეს, გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციის აღმასრულებელმა მდივანმა საიმონ სტიელმა განაცხადა: „დღეს ნამდვილად ვერ გავართვით თავი,“ თუმცა ხაზი გაუსვა, რომ დღის წესრიგის მნიშვნელოვანი საკითხები მაინც იქნა მიღებული, „რეალური პროგრესითა და კონკრეტული შედეგებით“.
თუმცა, ბევრი მონაწილისთვის ეს მოლაპარაკებები კოლექტიური ნების, განსაკუთრებით კი მდიდარი ქვეყნების, კრიზისის სიმწვავესთან გასამკლავებლად მზადყოფნის ნაკლებობას წარმოაჩენდა.
მაშინ, როცა წელს მსოფლიოში ექსტრემალურმა ამინდებმა ათიათასობით ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა — სიცხის ტალღებში, ნეპალში მყინვარის ჩამონგრევისას, გვალვებსა და წყალდიდობებში, რომლებიც ძლიერმა ელ-ნინიომ გაამწვავა — კლიმატის მოლაპარაკებების ნელი ტემპი ვეტერან მონაწილეებსაც კი აღაშფოთა.
„არ იგრძნობა ის აუცილებლობა, რომ ამ საკითხებს დროულად მივხედოთ. ეს ჩემთვის ძალიან იმედგაცრუებაა,“ — განაცხადა ირლანდიის ყოფილმა პრეზიდენტმა და გაეროს კლიმატის ყოფილმა ელჩმა მერი რობინსონმა, როცა მოლაპარაკებები დასასრულს უახლოვდებოდა. „გვყავს თანათავმჯდომარეები, რომლებიც რეალურად არ იჩენენ ლიდერობას.“
გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტერეშმა განაცხადა: „ძალიან იმედგაცრუებული ვარ, რომ Cop31 დასრულდა საერთო შედეგის კონსენსუსის გარეშე. ვიზიარებ იმ ღრმა იმედგაცრუებას, რაც აქვთ ყველას, ვინც ელოდა, რომ მთავრობები კლიმატის კრიზისის სიმწვავეს სათანადოდ უპასუხებდნენ. მაგრამ ეს უკუსვლა ფაქტებს ვერ ცვლის. შეიძლება მოლაპარაკებების ოთახში კონსენსუსი არ იყოს, მაგრამ მეცნიერებაში არანაირი ბუნდოვანება არ არსებობს.“
















