
გლობალური კლიმატის მოლაპარაკებების საბოლოო შედეგის პროექტიდან ამოღებულია ყველა მოხსენიება „ფოსილურ საწვავებზე“, რაც ხუთშაბათს საღამოს, მოლაპარაკებების ბოლო საათებში, საფრთხეს უქმნის გაეროს სამიტს და, როგორც აქტივისტები ამბობენ, აქცევს მას „მოჩვენებით კოპად“.
ხუთშაბათს შუადღით გამოქვეყნებულმა ძირითადი ტექსტის მეორე ვერსიამ, რომელიც ასახავს თურქეთში გამართული Cop31 კლიმატის სამიტის მთავარ ვალდებულებებს, ამოიღო ფოსილური საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტის პირობა და დაასუსტა ელექტრიფიკაციის მიზნები, ხოლო სხვა პარალელურმა ტექსტებმა ვერ დააკონკრეტეს, თუ როგორ მიიღებენ განვითარებადი ქვეყნები საჭირო ფინანსურ დახმარებას კლიმატის კრიზისთან გასამკლავებლად.
პანამამ უჩვეულო ნაბიჯი გადადგა და წერილით მიმართა მოლაპარაკებების თურქ და ავსტრალიელ პრეზიდენტებს, რომ თუ მისი ყველა მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდებოდა, ის დაბლოკავდა ნებისმიერ შედეგს.
„ჩვენ ყურადღებით მოვუსმინეთ ამ დღეების გამოსვლებს,“ – ნათქვამია პანამის გარემოს დაცვის მინისტრის, ხუან კარლოს ნავაროს მიერ ხელმოწერილ წერილში. „ეს ლამაზი სიტყვებია. მაგრამ სანამ უსასრულო ორატორიას ვუსმენთ, პლანეტა ნადგურდება... ამ ოთახის და ამ კონფერენციის გარეთ, მსოფლიო ჩვენგან რადიკალურ ცვლილებას ელის და საჭიროებს, რასაც ჩვენ ვერ ვასრულებთ.“
Cop-ის მოლაპარაკებებს კონსენსუსი სჭირდება, რაც ნიშნავს, რომ პანამის პოზიციას, განსაკუთრებით თუ მას სხვებიც შეუერთდებიან, შეუძლია ბოლო საათებში მოლაპარაკებები ჩაშალოს.
„საფარის გადაწყვეტილების“ ტექსტი, სავარაუდოდ, იქნება Cop31-ის მთავარი შედეგი, რომელიც შეიცავს პირობას პარიზის შეთანხმების მიზნების მისაღწევად, რათა შეჩერდეს ტემპერატურის ზრდა და თავიდან იქნას აცილებული გლობალური დათბობის ყველაზე მძიმე შედეგები.
თუმცა, ორშაბათს გამოქვეყნებული მოუქნელი 18-გვერდიანი პირველი პროექტის ნახევრამდე შემცირებისას, ავსტრალიისა და თურქეთის ერთობლივმა პრეზიდენტობამ ამოიღო მრავალი ვალდებულება – მათ შორის, ფოსილური საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტა და განვითარებადი ქვეყნებისადმი ძლიერი მხარდაჭერა ექსტრემალურ ამინდთან ადაპტაციისთვის – რაზეც ყველაზე დაუცველი ქვეყნები იყვნენ დამოკიდებული.
ქვეყნებმა 2023 წელს Cop28-ზე შეთანხმდნენ ფოსილური საწვავებიდან ეტაპობრივ გადასვლაზე, მაგრამ მას შემდეგ მოლაპარაკებებმა ვერ შეძლეს ამ ამბიციის დეტალიზება.

„წინა ხაზზე მყოფი თემები სასოწარკვეთას იგრძნობენ,“ – განაცხადა Power Shift Africa-ს ანალიტიკური ცენტრის დირექტორმა, მოჰამედ ადოუმ. „თუ ტექსტის ეს ვერსია დარჩება, ეს იქნება მოჩვენებითი Cop. სამიტს არაფერი ექნება საჩვენებელი აქ მომხდარის შესახებ.“
მისი შეფასება – რომ მოლაპარაკებები „დადუმებული“ იყო ზოგიერთი ფოსილური საწვავის მწარმოებელი ქვეყნის უარის გამო, დაეშვათ „ფოსილური საწვავებიდან გადასვლის“ ვალდებულება – აქტივისტებმა მთელ მსოფლიოში გაიზიარეს.
რაჩიტა გუპტამ, გლობალური კამპანიის „კლიმატური სამართლიანობის მოთხოვნისთვის“ გლობალურმა კოორდინატორმა, თქვა: „კლიმატის კრიზისის მიზეზი ნათელია, ისევე როგორც ის, ვინ უნდა გადაიხადოს ამის ფასი. რაც დარჩენილია, ეს არის გლობალური ჩრდილოეთის პოლიტიკური ნება, უზრუნველყოს ეს ფინანსები. გლობალური ჩრდილოეთის მორალური გაკოტრება ყველასთვის თვალსაჩინოა გლობალურ სამხრეთში.“
აქტივისტები მოუწოდებენ განვითარებად ქვეყნებს, უარი თქვან ახალ პროექტებზე და გააგრძელონ ბრძოლა უკეთესი შედეგისთვის. „ჩვენ ვდგავართ Cop31-ის პრეზიდენტების ლიდერობის აღმაშფოთებელი და სრულიად სამარცხვინო ნაკლებობის ზღვარზე,“ – განაცხადა ანდრეას ზიბერმა, კამპანიის ჯგუფ 350.org-დან. „მათ ჩვენი დროის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი გამოწვევა შეამცირეს უსიამოვნო პუნქტამდე, რომლის წაშლაც ურჩევნიათ.
„მდიდარი ქვეყნების მარცხი ფინანსების საკითხში [ღარიბი ქვეყნების მიმართ] ისტორიული სირცხვილია. ისინი ელიან, რომ განვითარებადი ქვეყნები საკუთარ თავზე აიღებენ გლობალური გარდაქმნის ხარჯებს, მაშინ როცა თავად უარს ამბობენ მის მიწოდებაზე. ეს ტექნიკური მოლაპარაკებების მარცხი არ არის. ეს არის პოლიტიკური პასუხისმგებლობის უტიფარი უარყოფა.“
ავსტრალიის კლიმატის და ენერგეტიკის მინისტრმა და მოლაპარაკებების პრეზიდენტმა, კრის ბოუნმა, სუსტი ტექსტის პასუხისმგებლობა მთლიანად მონაწილე ქვეყნებს დააკისრა. „ჩვენ წარმოვადგინეთ ის, რაც, ჩვენი ყველა კონსულტაციის საფუძველზე, გვგონია, რომ კონსენსუსის ფარგლებში ყველაზე ამბიციური შედეგის მიღწევის საუკეთესო შანსს იძლევა,“ – განაცხადა მან.

მისმა თურქმა კოლეგამ, მურათ ქურუმმა, კონფერენციის პრეზიდენტმა, განაცხადა, რომ მოლაპარაკე ქვეყნებს შორის „დიდი ენთუზიაზმია“ და რომ ბოლო ტექსტი ასახავს „პარიზის შეთანხმებისადმი ძლიერ ერთგულებას“.
მან დაიცვა „ფოსილური საწვავების“ სიტყვების ამოღება იმით, რომ ეს წინა Cop-ებზე უკვე შეთანხმებული იყო. „არ ვფიქრობ, რომ რაიმე უკუსვლა ხდება,“ – აღნიშნა მან.
ტექსტში „ფოსილური საწვავებიდან გადასვლის“ ვალდებულება ჩანაცვლდა ბევრად სუსტი პირობით „გლობალური გარდაუვალი გადასვლა დაბალი სათბურის გაზების ემისიებისა და კლიმატის მდგრადობისკენ“, თუმცა კვლავ დადასტურდა, რომ გლობალური ტემპერატურის ზრდის შეზღუდვა ინდუსტრიულამდელ დონეზე 1.5°C-ით რჩება ცენტრალურ მიზნად – მიუხედავად იმისა, რომ ახლა უკვე თითქმის დარწმუნებით ირღვევა.
პირობა, რომ 2035 წლიდან გლობალური საბოლოო ენერგომოხმარების 35% ელექტროენერგიით უნდა დაკმაყოფილდეს, შემცირდა ნებაყოფლობით ვარიანტად სხვა ღონისძიებათა შორის.
ორ კვირიანი მოლაპარაკებების ოფიციალური დასრულებამდე, გადატვირთულ შუადღეს, კლიმატური ფინანსების ცალკე მოლაპარაკებებმა თითქმის ცარიელი დოკუმენტი გამოიღო, რაც აჩვენებს, რომ ქვეყნებმა ვერ მიაღწიეს პროგრესს იმ $300 მილიარდის წლიურად მიწოდებაში, რაც განვითარებულმა ქვეყნებმა 2035 წლამდე დაპირდნენ განვითარებად სამყაროს.
ამას გარდა, ისტორიულ ლიდერთა სამიტზე შენჟენში, ჩინეთის, აშშ-ისა და რუსეთის მონაწილეობით, სი ძინპინმა, დონალდ ტრამპმა და ვლადიმირ პუტინმა პირობა დადეს „ზრდის ნავთობპროდუქტების წარმოებისა და მიწოდების ყველა ქვეყნის სასარგებლოდ“. აფრიკის მოლაპარაკებათა ჯგუფის წარმომადგენელმა, ტლოუ რამარუმ, ამას „ცრუობას“ უწოდა.
როდესაც ქვეყნები პროექტის ტექსტების შინაარსს ეცნობოდნენ, ავსტრალიისა და თურქეთის ორმაგმა პრეზიდენტობამ დაიწყო შეხვედრები მთავარ მოლაპარაკებათა ჯგუფებთან და ცალკეულ ქვეყნებთან, რომლებიც ხუთშაბათს ღამით და, სავარაუდოდ, პარასკევის დილამდე გაგრძელდება. მიუხედავად იმისა, რომ მოლაპარაკებების დასრულება პარასკევს, თურქეთის დროით 18:00 საათზეა დაგეგმილი, Cop-ებს ხშირად ახასიათებთ გადაცილება.














