
იემენის ქალაქ თაიზში, რომელიც დაკბილული მთებითა და ჰუსიტი მეამბოხეებითაა გარშემორტყმული, აშვაქს შვილის დამშვიდების მხოლოდ ერთი გზა აქვს – ტყუილი.
„როცა ჩემს 11 წლის შვილს ხმაური ესმის, ვეუბნები: ‘არ შეგეშინდეს, ეს უბრალოდ ფოიერვერკებია’“, – ამბობს ის. „არ მინდა პანიკაში ჩავარდეს, მაგრამ გულში ვიცი, რომ უკვე საკმარისად დიდია, რომ მიხვდეს, რა ხდება მის გარშემო. ცხოვრების უმეტეს ნაწილს ომში ატარებს.“
თაიზი დიდი ხანია იემენის სამოქალაქო ომის ერთ-ერთი მთავარი პრიზი და ფრონტის ხაზი გახდა.
ჰუსიტებმა გასულ თვეში ქალაქზე კონტროლი კიდევ უფრო გაამკაცრეს, სრულად შემოარტყეს ალყა მთავრობას დაქვემდებარებულ ქალაქს, რომლის მოსახლეობა 600 ათასიდან მილიონამდეა შეფასებული.
ამის შემდეგ, იემენის მესამე უდიდესი ქალაქი მსოფლიოსგან მოწყვეტილია და მისი მოსახლეობის ხმა თითქმის არ ისმის. ჩვენ შევძელით ქალაქში მყოფი შვიდი ადამიანის მოძიება, რომლებმაც ალყის ანატომია დეტალურად დაგვიხატეს.
მათ ჰუსიტების მარწუხების შესახებ დეტალური ინფორმაცია მოგვაწოდეს. ქალაქში მხოლოდ მინიმალური რაოდენობის საკვები შედის. ძირითადი პროდუქტების – ბრინჯის, შაქრისა და ზეთის – ფასები გაორმაგდა ან სამმაგად გაიზარდა. აუცილებელი მარაგები, როგორიცაა მედიკამენტები, წყალი და საწვავი, იწურება.

ქალაქის ქუჩებში, სადაც ადრე მანქანების ხმაური და ადამიანების საუბარი ისმოდა, ახლა სიჩუმეა. სკოლები დახურულია, რესტორნები – დაკეტილი. ტანჯვას ტანჯვა ემატება. ნაგვის გროვები ქალაქშია ჩარჩენილი, ადამიანებთან ერთად. როცა მცხოვრებლები მის დაწვას ცდილობენ, ტოქსიკური კვამლი წარმოიქმნება. ჰუსიტებისთვის ახლა ჰაერიც კი იარაღად იქცა.
გორაკებზე განლაგებული მეამბოხე მებრძოლები და სნაიპერები ქვემოთ ქალაქს ომს უცხადებენ.
დაღუპულთა რაოდენობის შეფასებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ალყის საკითხების ოფისში, რომელიც ადგილობრივი მთავრობის სტრუქტურაა, ამბობენ, რომ აგვისტოს შემდეგ ჰუსიტების თავდასხმებს 148 მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა.
თაიზში ჩვენ მიერ დაკავშირებული ზოგიერთი ადამიანი ანონიმურად დარჩენას ამჯობინებს უსაფრთხოების შიშით. ბევრს ქალაქში ტელეფონით საუბარიც კი ეშინია, რადგან ჰუსიტები მთავარ მობილურ ოპერატორებს აკონტროლებენ.
„ხანდახან მგონია, რომ ქალაქი უზარმაზარ ციხედ იქცა,“ – ამბობს აშვაქი, მასწავლებელი და სამი შვილის დედა, რომელმაც მხოლოდ თავისი სახელი გაგვიმხილა. მას ძველი თაიზი ენატრება.
„ეს სიცოცხლით სავსე ქალაქი იყო,“ – ამბობს ის. „ადამიანებს ცხოვრება უყვარდათ, ბევრს შრომობდნენ, ერთმანეთს სტუმრობდნენ და მომავლის იმედი ჰქონდათ, მიუხედავად ყველა სირთულისა. ახლა თითქმის აღარ გავდივართ გარეთ. [ჰუსიტების] დაბომბვა ნებისმიერ დროს შეიძლება დაიწყოს, ხოლო ფრონტის ხაზთან სნაიპერების ცეცხლი ყველაზე მოკლე გზასაც კი სახიფათოს ხდის.“
ის შვილს და ორ უფროს ქალიშვილს სახლში ტოვებს.
„ყოველდღე, ყოველ საათს და, გულწრფელად რომ ვთქვა, ყოველ წუთს მათზე ვნერვიულობ,“ – ამბობს ის.

ომი თაიზისთვის ახალი არ არის. ეს სტრატეგიული ქალაქი ადენისკენ – საერთაშორისო დონეზე აღიარებული მთავრობის დროებითი რეზიდენციისკენ – და სამხრეთ იემენისკენ გასასვლელია.
ირანის მხარდაჭერით მოქმედმა ჰუსიტმა მეამბოხეებმა 2015 წელს თაიზის გარეუბნებს მიაღწიეს, გზები გადაკეტეს და ქალაქი სამ მხრიდან ალყაში მოაქციეს. ერთი წლით ადრე მათ იემენის დედაქალაქი სანა დაიკავეს.
ათ წელზე მეტი გავიდა, მაგრამ სუსტი და გახლეჩილი მთავრობა ვერ ახერხებს დედაქალაქისა და ჩრდილო-დასავლეთ იემენის დაბრუნებას, მიუხედავად საუდის არაბეთის მხარდაჭერისა და მისი ავიაიერიშებისა.
ბოლო თვეებში კონფლიქტი ოთხწლიანი პაუზის შემდეგ კვლავ გამწვავდა და გაფართოვდა. ჰუსიტებმა სწრაფი შეტევით მთავრობისგან ტერიტორიები დაიბრუნეს და საუდის არაბეთს რაკეტებითა და დრონებით დაარტყეს.
გრძელვადიანმა სამოქალაქო ომმა რეგიონული სტაბილურობისთვის საფრთხე შექმნა.
თაიზში კი ეს საფრთხე გადარჩენას ემუქრება.

სასწრაფო დახმარების ექიმი, რომელსაც იასერს ვუწოდებთ, ამის მოწმეა.
ბოლო დროს მის საავადმყოფოში ომის შედეგად დაჭრილებს შორის ოთხი ბავშვი იყო, რომლებიც ჰუსიტი სნაიპერებმა ესროლეს. ისინი, როგორც წესი, თავში და გულმკერდში უმიზნებენ, გვიყვება იასერი. ოთხიდან ორი ბავშვი გარდაიცვალა.
მისთვის, როგორც მამისთვის, ყველაზე რთული დაჭრილი ბავშვების მკურნალობაა. „უნდა ავიღო პასუხისმგებლობა, თავი მოვიწესრიგო და ოჯახებს გვერდში დავუდგე,“ – ამბობს ის. „ძალიან რთული მდგომარეობაა, სიტყვებითაც კი ვერ გადმოვცემ, როცა მამა badly დაჭრილ შვილს უყურებს.“
დაჭრილთა უმეტესობა დაბომბვის მსხვერპლია. საავადმყოფომდე მისვლა ხშირად ნამდვილი გამოცდაა. ზოგ ოჯახს გარეუბნებიდან საათობით ფეხით სიარული უწევს.
ისინი დაღლილები მოდიან, ისევე როგორც ექიმები, რომლებიც მათ მკურნალობენ და ყველაფერთან ბრძოლა უწევთ, ამბობს იასერი. თუნდაც ქირურგიული ინსტრუმენტების სტერილიზაციის სითხე უკვე იწურება.
გვეუბნება, რომ საავადმყოფო თითქმის ცარიელია და მუშაობას მაქსიმუმ კიდევ ორი კვირა შეძლებს – „ალბათ“.

თუ სასწრაფო დახმარების განყოფილებები გადატვირთულია, სასაფლაოებიც სავსეა.
„დასაფლავებების პროცესი, რომლებიც სასაფლაოებისკენ მიემართება, თაიზის ყოველდღიურობის მთავარ სურათად იქცა,“ – ამბობს თაიზის გუბერნატორი ნაბილ შამსანი.
მისი თქმით, მხოლოდ ბომბები და ტყვიები არ კლავს.
„თაიზის მოსახლეობა იღუპება მარაგების დეფიციტის, საკვების ნაკლებობისა და შემოსავლის დაკარგვის გამო,“ – ამბობს ის. „ყოველდღე, ჩვენ ათობით თაიზელს ვასაფლავებთ.“
ამ მონაცემების დამოუკიდებლად გადამოწმება ჩვენ ვერ შევძელით.
ის კვლავ ქალაქშია, ალყაში. „ჩემს ხალხთან ერთად ვცხოვრობ,“ – ამბობს ის.
ვიდეოზარით დაღლილი ჩანს, მაგრამ დეტალურად აღწერს ქალაქის ჟანგბადის გარეშე დარჩენის ქრონიკას – პირდაპირი მნიშვნელობით.
გვეუბნება, რომ საავადმყოფოებმა შესაძლებლობის 70% დაკარგეს, 120 სამედიცინო ცენტრი დაიხურა. ვრცელდება დაავადებები, ახალშობილთა სიკვდილიანობა გაიზარდა, კვების დეფიციტი მძვინვარებს. ასობით თირკმლის პაციენტი ვერ იღებს დიალიზს, რადგან საავადმყოფოში მისვლა ან საწვავის დეფიციტი ხელს უშლის.
ჰუსიტების ლიდერმა, აბდულ მალიქ ალ-ჰუსიმ, უარყო, რომ თაიზი ალყაშია. გასულ თვეში მან განაცხადა, რომ საკვების, მედიკამენტებისა და ჰუმანიტარული დახმარების მარშრუტები ღიაა.
ამას უარყოფენ მთავრობა, თაიზის მცხოვრებლები, ჰუმანიტარული ორგანიზაციები და გაერო.

შამსანის თქმით, ქალაქისთვის ბრძოლაში მხოლოდ ტერიტორია არ წყდება.
ის ამბობს, რომ ჰუსიტები – რომლებიც ძირითადად შიიტური ისლამის ერთ-ერთ მიმდინარეობას მისდევენ – ცდილობენ შეცვალონ ამ უმეტესად სუნიტური ქალაქის ხასიათი, რომელიც დიდი ხანია განათლების ცენტრად და წინააღმდეგობის ბასტიონად ითვლება.
„ყველამ იცის, რომ თაიზი კულტურის ცენტრია, ქალაქი, რომელსაც თავისუფლება, პოლიტიკური პლურალიზმი და სამოქალაქო ცხოვრების ყველა ფორმა ახასიათებს,“ – ამბობს ის. მისივე თქმით, ჰუსიტები კი პირიქით, ცდილობენ თავიანთი მკაცრი რელიგიური დოქტრინა დააწესონ და ქალაქი „ბნელ საუკუნეებში დააბრუნონ“.
რაც არ უნდა იყოს ზეწოლა ქალაქზე და მის მოსახლეობაზე, გუბერნატორი დარწმუნებულია, რომ ჰუსიტები ვერასდროს გაიმარჯვებენ.
ვკითხე, რამდენ ხანს გაუძლებს ქალაქი.
„სანამ მოსახლეობა არ ამოწყდება,“ – მიპასუხა.

თაიზში ბევრი ადამიანი წინააღმდეგობას უწევს.
ისინი თავიანთ ქალაქს იცავენ ნათესავებთან, მეგობრებთან, მეზობლებთან და მთავრობასთან დაკავშირებული ხუთი ბრიგადის მებრძოლებთან ერთად, რომლებსაც მარტო არ შეუძლიათ ფრონტის ხაზის შენარჩუნება.
მძიმე იარაღი და საკმარისი ძალები არ აქვთ გაფართოებული ფრონტისთვის.
მოხალისეებისთვის სასწავლო ბანაკები გაიხსნა, მაგრამ გაკვეთილები ზოგჯერ მხოლოდ ერთი-ორი დღე გრძელდება, სანამ ბრძოლაში გაგზავნიან.
აქრამი (ნამდვილი სახელი არ არის) უკვე ვეტერანია. 31 წლისაა და მალე მამა გახდება.
როცა თაიზი პირველად სრულად ალყაში მოექცა 2015 წელს, სწავლას თავი დაანება და იარაღი აიღო. იმ ბრძოლაში ჰუსიტებმა მისი რაიონი ქალაქის გარეუბანში დაიკავეს და აქრამი იძულებული გახდა, სახლი დაეტოვებინა. მას შემდეგ ძველი სახლი აღარ უნახავს.
გასულ თვეში, როცა თაიზი კვლავ სრულად მოწყვიტეს, ჩინური კალაშნიკოვის ასლი იყიდა, დაახლოებით 1,200 დოლარი (910 ფუნტი სტერლინგი) გადაიხადა. ადრე ეს იარაღი ორჯერ იაფი ღირდა.
გვეუბნება, რომ ეს ბრძოლა 2015 წლისგან განსხვავდება.
„ამჯერად ჰუსიტებს ახალი ტექნოლოგია და ახალი რაკეტები აქვთ,“ – ამბობს ის. „მათ შეუძლიათ დრონებით საჰაერო ომი აწარმოონ. გვეშინია ჩვენი ოჯახების, მშვიდობიანი მოსახლეობის და საკუთარი სიცოცხლის.“
უკვე ოთხი მეგობარი დაკარგა გასულ თვეში – ყველა ცოლიან-შვილიანი.
მაგრამ აქრამი და ბევრი სხვა თაიზის დაცვას თავიანთ მოვალეობად მიიჩნევენ. ამბობს, რომ „თაიზის ყველა შვილი“ იბრძოლებს ჰუსიტების და მათი ექსტრემიზმის წინააღმდეგ.
ამ შეიარაღებულ ჯგუფს ამჟამად აშშ უცხოურ ტერორისტულ ორგანიზაციად მიიჩნევს (თუმცა ამ საკითხზე პოზიცია რამდენჯერმე შეიცვალა), მაგრამ არა დიდი ბრიტანეთი ან ევროკავშირი.
„ამბობენ, ღმერთმა მისცა უფლება, იემენში ყველას მართონ. ჩვენ ამას არ ვიღებთ,“ – ამბობს აქრამი. „თავისუფლებაში ვცხოვრობთ. ვერ დავნებდებით, ვერ დავტოვებთ ქალაქს. თაიზის გარეშე სუნთქვაც კი არ შეგვიძლია.“

თუმცა თაიზში ყოფნა სუნთქვის შეკვრას ჰგავს, სადაც ღამითაც კი დასვენება შეუძლებელია.
„ყოველ ღამე გვაქვს დაბომბვა და სროლა,“ – ამბობს ფოტოგრაფი აჰმად ალ-ბაშა. „მგონია, ჰუსიტებს ღამით ბრძოლა ურჩევნიათ. ალბათ არ უნდათ, რომ ჩვენ და ჩვენს შვილებს მშვიდად გვეძინოს.“
თაიზის მოსახლეობა თავს მიტოვებულად გრძნობს, გვეუბნება ის, როგორც საკუთარი მთავრობის, ისე საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან. „გულგატეხილები და დამწუხრებულები ვართ,“ – ამბობს, „რადგან არ ვხედავთ, რომ ვინმე გვეხმარებოდეს.“
ბევრი თვლის, რომ ჰუსიტები თაიზს გარედან მარწუხებში გააჩერებენ და ქალაქზე მნიშვნელოვან კონტროლს მოახდენენ, შიგნით შესვლის გარეშე.
მაგრამ შეძლებენ თუ არა ქალაქში შეჭრას?
აჰმადს სჯერა, რომ საქმე აქამდე არ მივა, მაგრამ თუ ასე მოხდა, ყველაზე ცუდის ეშინია.
„შეიძლება თაიზი ყოველგვარი წინააღმდეგობისგან გაწმინდონ, ხალხი დახოცონ და ყველას გაუსწორდნენ, ვინც მათ წინააღმდეგია,“ – ამბობს ის.
ყველაზე მეტად შვილების გამო ნერვიულობს, რომლებიც ომის ხმაურისგან ვერ გარბიან.
ისევე როგორც მასწავლებელი აშვაქი, ცდილობს ყველაფერი სხვაგვარად აუხსნას.
„ვეუბნები, რომ წვეულებაა,“ – ამბობს, „და თუ ძალიან ხმაურიანია, ვამბობ, რომ დიდი წვეულებაა.“
თაიზი დაბომბვას, სროლას და მიტოვებულობის განცდას შიმშილის ზრდასთან ერთად იტანს, ხოლო აშვაქს საერთაშორისო საზოგადოებისთვის მშობლის თხოვნა აქვს:
„გთხოვთ, არ დაგვივიწყოთ თაიზი,“ – ამბობს ის. „ჩვენ ჩვეულებრივი ოჯახები ვართ. გვინდა, რომ ჩვენს შვილებს ისევე შეეძლოთ სწავლა, თამაში და ოცნება, როგორც მსოფლიოს სხვა ბავშვებს. ჩვენ მხოლოდ ციფრები არ ვართ საინფორმაციო ანგარიშებში.“
დამატებითი რეპორტაჟი: ვიეტსკე ბურემა და ალბარა მანსური


















