
როდესაც დიეგომ მხედველობის ველში კაშკაშა ნათებები დაინახა და ფეხებში სისუსტე იგრძნო, ეგონა, რომ ზუსტად იცოდა, რა ხდებოდა. დედამისს ინსულტი ჰქონდა 60-იან წლებში და მიუხედავად იმისა, რომ დიეგო აქტიური იყო და (დედისგან განსხვავებით) არ ეწეოდა, ყოველთვის ელოდა, რომ იგივე დაემართებოდა. ამიტომ, დიდი შვება იყო, როცა ინსულტის სპეციალისტთან ვიზიტისა და ტვინის სკანირების შემდეგ უთხრეს, რომ ინსულტი საერთოდ არ ჰქონია. სამწუხაროდ, ეს შვება ხანმოკლე აღმოჩნდა. მხედველობის დარღვევები და სისუსტე რეალური და დამაბრკოლებელი იყო. თუ ეს ინსულტი არ იყო, მაშინ რა იყო?
ზოგიერთი დაავადება არ არის გამოწვეული არც დაავადებით და არც დაზიანებით, არამედ ჩნდება მაშინ, როდესაც სხეულის კოორდინირებული ფუნქციონირება ირღვევა. ამ შემთხვევების ნაწილში ადამიანის ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობა სიმპტომების მნიშვნელოვანი კომპონენტია. ინტუიციურად ეს იდუმალად ჟღერს. ჩვენ მიჩვეულები ვართ ფიზიკური სიმპტომების ფიზიკურ მიზეზებზე ფიქრს: ვირუსები, ანთება, სისხლდენა. როგორ შეიძლება ისეთი არამატერიალური რამ, როგორიცაა აზრი, რაიმე გავლენას ახდენდეს ისეთ ფიზიკურ რამეზე, როგორიცაა ფეხი? როგორ შეიძლება გონებამ გაგვავადმყოფოს?
ფროიდის ნამუშევრები დღემდე დომინირებს როგორც საზოგადოებრივ, ისე სამედიცინო წარმოსახვაში, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს მნიშვნელოვანი ასპექტები, რომლებშიც ის ცდებოდა. ფროიდი ამტკიცებდა, რომ საკმაოდ დრამატული ფიზიკური სიმპტომები შეიძლება წარმოიშვას რეპრესიით, როდესაც შემაწუხებელი გამოცდილების მოგონება ქვეცნობიერში იბიძგება და ტოვებს ერთგვარ თავისუფალ ემოციურ ენერგიას. ის გონებას პნევმატურ მოწყობილობას ადარებდა: ემოციები წარმოადგენდა ენერგიას და ამ ენერგიას სადღაც უნდა წასულიყო, რაც ხშირად ფიზიკური სიმპტომის განვითარებას იწვევდა.
დღეს ფსიქოლოგები ამ თეორიას უფრო სკეპტიკურად უყურებენ, თუმცა ფროიდიანული ფსიქოლოგიის გავლენა კვლავაც იგრძნობა ფსიქოსომატური დაავადებების შესახებ საუბრისას – მდგომარეობა, როდესაც დაზიანება ან დაავადება არ არსებობს, მაგრამ აშკარა დარღვევა მაინც არის. ტერმინები „კონვერსია“ და „სომატიზაცია“ პირდაპირ ფროიდისგან მოდის და დღემდე ხშირად გვხვდება ლიტერატურაში.
ამ ტერმინების გამოყენება მკაფიოდ გვახსენებს, რომ ახსნისას ჩვენი ენა შეიძლება შეცდომაში შეგვიყვანოს. მნიშვნელოვანია, რომ „კონვერსია“ და „სომატიზაცია“ ძლიერად მიანიშნებს აქტიურ, თუნდაც განზრახ პროცესზე; თითქოს ფსიქოსომატური დაავადების მქონე პაციენტი რაღაცას აკეთებს, რაც მის სიმპტომებს იწვევს. თითქოს ისინი გარდაქმნიან თავიანთ სტრესს პარალიზებად, ან სომატიზაციას უკეთებენ სევდას ტკივილად. ნუთუ ასეა სინამდვილეში?
ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის ასახსნელი იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ შეიძლება სხეულმა, დაზიანებისა და დაავადების არარსებობის პირობებში, ისეთი დრამატული სიმპტომი წარმოქმნას, როგორიცაა პარალიზე ან ეპილეფსიის მსგავსი ეპიზოდი. თუმცა უკვე ვიწყებთ იმის გაგებას, რა არის მნიშვნელოვანი ამ გამოცდილებების დაწყებისთვის.
პირველ რიგში, უნდა გვახსოვდეს, რომ ჩვენი სხეული ხშირად რეაგირებს მწვავე სტრესზე დრამატულად. ძლიერი ემოცია შეიძლება გამოიწვიოს ე.წ. ტონიკური უმოძრაობა, როდესაც ტვინის მოტორული უბნები იშლება და ნებაყოფლობითი მოძრაობა იშლება. უფრო ნაცნობი რეაქციებია კანკალი, მეტყველების დაკარგვა და დაბნეულობა, რაც ყველა ნევროლოგიურ სიმპტომებს წააგავს. ამ გამოცდილებების აღქმა მნიშვნელოვანია. ძლიერი ემოციის სწორად ამოცნობა მას უფრო მართვადს ხდის. თუ ვკანკალებ და ვაცნობიერებ, რომ მეშინია, შეიძლება საკუთარ თავს დრო მივცე, რომ შიში გაივლის და ნერვული სისტემა დამშვიდდება.
მაგრამ როდესაც ეს შეგრძნებები დაავადების ნიშნად აღიქმება, ვიწყებთ შფოთვას, რაც გავლენას ახდენს იმაზე, როგორ ვგრძნობთ და ვაკვირდებით ჩვენს სხეულს. შიში აძლიერებს ტკივილს, ამიტომ ნებისმიერი შეგრძნება, რომ სხეულში დაზიანებაა (საშიში იდეა), საკმარისია ფიზიკური დისკომფორტის ან უჩვეულო შეგრძნებების აღქმის „ხმის აწევისთვის“. კანკალზე ყურადღების გამახვილება და მისი კონტროლის მცდელობა, როგორც წესი, ზრდის კანკალს; მოძრაობის სირთულეზე ყურადღების გამახვილება ზრდის იმის განცდას, რამდენად მძიმეა პრობლემა. რაც შეიძლება მცირედით დაიწყო, ძლიერდება.
ადამიანები განსხვავდებიან იმით, რამდენად ადვილად შეუძლიათ ემოციების ამოცნობა. ტერმინი „ალექსითიმია“ (რაც შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ემოციების გარეშე სიტყვები“) აღნიშნავს გრძნობების იარლიყის მიკვრისა და გარჩევის სირთულეს. ეს შეიძლება მერყეობდეს თითქმის სრულ ემოციურ „სიბრმავესა“ და უფრო უხეშ ემოციურ გამოცდილებას შორის, როდესაც განსხვავება მხოლოდ „კარგად“ და „ცუდად“ ყოფნას შორისაა. ფსიქოსომატური დაავადებების მქონე ადამიანებისთვის არ არის იშვიათი, რომ უჭირთ ემოციური მდგომარეობების ამოცნობა.
ეს შეიძლება მიუთითებდეს იმაზე, რომ ფსიქოსომატური დაავადებები ჩნდება არა იმის გამო, რასაც პაციენტი აკეთებს თავის ემოციებთან, არამედ იმის გამო, რაც ვერ შეძლო მათთან. როდესაც ვასახელებთ ჩვენს ემოციებს, როდესაც ვაძლევთ მათ გამოხატვის საშუალებას, ვაძლევთ საკუთარ თავს უფრო სრულად გავიგოთ, რას ვგრძნობთ და რა გვჭირდება. ფროიდის მოდელისგან მკაფიოდ განსხვავებით, საქმე არ არის იმაში, რომ ამ პაციენტებმა „გარდაქმნეს“ თავიანთი ემოციები სხვა რამედ. უბრალოდ, ისინი ყოველთვის არ აღიქვამენ მათ ემოციებად პირველ რიგში. ამის ნაცვლად, ისინი ინტერპრეტირდება როგორც სხეულში რაღაცის დარღვევა, რაც იწყებს შფოთიანი ყურადღების მანკიერ წრეს.
ეს სფერო ჯერ კიდევ გაურკვეველია კლინიკურ პრაქტიკაში. ემოცია არ არის მთელი სურათი, მაგრამ მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, რატომ უჩნდებათ ზოგიერთ ადამიანს აუხსნელი სიმპტომები. მაგალითად, ერთ-ერთი მიდგომა არა-ეპილეფსიური შეტევების (ძალიან შემაწუხებელი და დამბლოკავი გამოცდილება, რომელსაც ეპილეფსიური შეტევის ყველა ნიშანი აქვს, მაგრამ ტვინში არანაირი ელექტრული ანომალია არ აღინიშნება) შესახებ არის ის, რომ ისინი შეიძლება იწყებოდეს პანიკური შეტევის ფიზიოლოგიური ელემენტებით – კუნთოვანი დაძაბულობით და უნებლიე მოძრაობით – მაგრამ თანმხლები შიშის სუბიექტური განცდის გარეშე; „პანიკა პანიკის გარეშე“.
დიეგოს დაეხმარა იმის გააზრება, რომ მისი სიმპტომები შეიძლება ფესვიანდებოდეს შფოთვისა და ფიზიკური გადატვირთვის სხეულებრივ გამოხატვაში. ის იყო მიზანდასახული და პოზიტიური ადამიანი, რომელმაც შვილების ფინანსური უზრუნველყოფისთვის მეორე და მესამე სამსახური აიღო. მან გულმოდგინედ აირიდა იმის გაცნობიერება, რომ ეს შეიძლება მეტისმეტი ხდებოდა. მისმა სიმპტომებმა მისი საზღვრები აჩვენა.
ფსიქოსომატურ დაავადებას ზოგჯერ უგულებელყოფენ, თითქოს ეს „ყველაფერი გონებაშია“, მაგრამ ეს მიდგომა საკითხს თავდაყირა აყენებს. როდესაც ჩვენი ემოციები ფიზიკურ სიმპტომებთან არის გადახლართული, ისინი ძალიან რეალურია – სინამდვილეში „ყველაფერი სხეულშია“. ემოციების გააზრება და მათი საჭიროებების გათვალისწინება შეიძლება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს შვების პოვნაში.
ჰიუ გრინი არის კლინიკური ფსიქოლოგი, რომელიც მუშაობს ნეიროფსიქოლოგიაში
დამატებითი საკითხავი
The Body Keeps the Score – ბესელ ვან დერ კოლკი (Penguin, £14.99)
It’s All in Your Head – სუზან ო’სალივანი (Vintage, £12.99)
Into the Abyss – ენტონი დევიდი (Oneworld, £9.99).

















