SpaceX-მა წარმატებით გაუშვა თავისი უახლესი Starship-ის სატესტო ფრენა ორბიტაზე პარასკევს, თუმცა რაკეტის ბუსტერის აღდგენის მცდელობა, რომელიც გაშვების კოშკის მექანიკური მკლავების გამოყენებით უნდა განხორციელებულიყო, შეწყვიტა.
124-მეტრიანი (407 ფუტი) რაკეტა SpaceX-ის Starbase-ის გაშვების მოედნიდან, ბოკა ჩიკას, ტეხასში, ადგილობრივი დროით 16:45 საათზე (2245 GMT) აფრინდა. Starship შედგება Ship კოსმოსური ხომალდისა და Super Heavy ბუსტერისგან, ორივე ეტაპი თავიდანვე სრულად ხელახლა გამოყენებადია.
ეს უპილოტო მისია იყო კომპანიის პირველი მცდელობა, რომ რაკეტის ორივე ეტაპი დაებრუნებინა. Super Heavy ბუსტერი გაშვებიდან დაახლოებით ექვსი წუთისა და ოცდაათი წამში უნდა დაბრუნებულიყო გაშვების კოშკთან და იქ მექანიკური მკლავებით, რომელსაც „ჩოპსტიკები“ ეწოდება, დაეჭირათ. ამის ნაცვლად, ბუსტერმა ფრენის მარშრუტი შეცვალა და სპეციალურად განსაზღვრულ ზონაში, მექსიკის ყურეზე, გადაამისამართეს, სადაც ის აფეთქდა და ცეცხლში გაეხვა ოკეანის თავზე.
კონტროლირებადი დაშვების წარუმატებლობის მიზეზები ჯერ უცნობია. „ამ ეტაპზე არ ვიცით, რატომ ვერ შევძელით მისი დაბრუნება,“ — განაცხადა SpaceX-ის დენ ჰუოტმა.
SpaceX-ის წარმომადგენელმა გაშვების პირდაპირ ეთერში თქვა: „უსაფრთხოება ყოველთვის ნომერ პირველი პრიორიტეტია, და ჩვენ ჯერ კიდევ ვტესტავთ ისეთ რამეებს, რაც ამ აპარატებზე აქამდე არ გაგვიკეთებია, ამიტომ ვანიჭებთ უპირატესობას თითოეული მანევრის უსაფრთხოდ შესრულებას.“
Ship, რაკეტის ზედა ეტაპი, ორბიტაზე გავიდა და დაიწყო 26 სატელიტის გაშვება SpaceX-ის Starlink ქსელისთვის, რომელიც კოსმოსიდან მაღალსიჩქარიან ინტერნეტს უზრუნველყოფს. ის უნდა შეასრულოს დედამიწის 14 ორბიტა და გაშვების კოშკთან დაბრუნდეს გაშვებიდან დაახლოებით 22,5 საათის შემდეგ.
SpaceX-მა განაცხადა, რომ Ship-ის დაჭერის მცდელობის შესახებ გადაწყვეტილებას მიიღებს მას შემდეგ, რაც დეტალურად შეაფასებს აპარატის მდგომარეობას კოსმოსში. გადაწყვეტილება სავარაუდოდ შაბათს, ადგილობრივი დროით 15:15 საათზე (2115 GMT) გახდება ცნობილი. თუ პრობლემები გამოვლინდება, ფრენის რამდენიმე ეტაპზე ხომალდი შეიძლება ოკეანეში ჩასვლაზე გადაამისამართონ.
Ship არასოდეს დაუჭერია გაშვების კოშკს. Starship-ის ყველა 14 წინა მისიის ზედა ეტაპი საბოლოოდ ოკეანეში აღმოჩნდა — ან დაგეგმილად, ან წარუმატებლობის გამო. SpaceX-მა კი Super Heavy ბუსტერი სამ სატესტო ფრენაზე წარმატებით დაიჭირა.
სრულად ხელახლა გამოყენებადი რაკეტული სისტემის შექმნა SpaceX-ის მიზნის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს — კოსმოსური ფრენების ღირებულების შემცირებას. 2015 წელს კომპანია გახდა პირველი, რომელმაც რაკეტის ნაწილი ვერტიკალურად დასვა Falcon 9 ბუსტერით. დღეს Falcon 9 რაკეტები წელიწადში 100-ზე მეტჯერ დაფრინავენ, და ქვედა ეტაპის ხელახლა გამოყენება მნიშვნელოვნად ამცირებს გაშვების ხარჯებს.
„სრული ხელახლა გამოყენებადობა შეიძლება ფუნდამენტურად შეცვალოს კოსმოსში წვდომის ეკონომიკა,“ — ამბობს პროფესორი მალკოლმ მაკდონალდი, სამეფო აერონავტიკის საზოგადოების პრეზიდენტი. „ერთი წარმატებული ფრენა ამ მოდელს ვერ დაამტკიცებს, მაგრამ შეიძლება მნიშვნელოვანი გარდამავალი ეტაპი იყოს: Starship-ის ფრენის დემონსტრირებიდან — Starship-ის ოპერირების დემონსტრირებამდე.“
ამჟამად SpaceX ძირითადად მცირე ზომის Falcon რაკეტებზეა დამოკიდებული, რომელთა მეორე ეტაპები ვერ აღდგება. ილონ მასკმა განაცხადა, რომ კომპანია Starship-ის გაშვებებს კვირაში ერთხელ განახორციელებს 2027 წლის დასაწყისიდან.
პროექტმა NASA-სგან მილიარდობით დოლარის დაფინანსება მიიღო, ხოლო SpaceX-მა მინიმუმ $15 მილიარდი საკუთარი სახსრებით ჩადო. მთავარი მიზანი — ასტრონავტების მთვარეზე დასმა 2028 წლისთვის, თუმცა ტექნიკური სირთულეები ამ გრაფიკს შეიძლება შეაფერხოს.
NASA-მ SpaceX-თან კონტრაქტი გააფორმა Ship-ის მთვარის ლენდერად კონფიგურაციისთვის მომავალი ეკიპაჟიანი მისიისთვის. Starship-ის პროგრესი პირდაპირ გავლენას ახდენს NASA-ს Artemis პროგრამაზე, მათ შორის Artemis III-ზე, რომელიც ამჟამად 2027 წლის ზაფხულისთვისაა დაგეგმილი. მისიის მიზანია ოთხი ასტრონავტის გაგზავნა NASA-ს Orion ხომალდით, რომელიც SpaceX-ისა და Blue Origin-ის მთვარის ლენდერებთან უნდა დაერთოს.
Blue Origin, რომელიც კონკურენტი მილიარდერის, ჯეფ ბეზოსის საკუთრებაა, კონტრაქტით New Glenn რაკეტასა და ლენდერს გამოიყენებს მთვარის მისიისთვის. წელს მისი რაკეტა აფეთქდა და გაშვების მოედანი ფლორიდაში გაანადგურა, რაც კომპანიას სერიოზული უკუსვლა მოუტანა. Blue Origin-მა განაცხადა, რომ ფრენებს წლის ბოლომდე განაახლებდა, თუმცა ახლა ეს ვადა 2027 წლის დასაწყისამდე გადაიწია.
SpaceX-ის პროგრესს ყურადღებით აკვირდება NASA და, კომპანიის საჯარო ლისტინგის შემდეგ, მისი აქციონერებიც. Starship-ის განვითარება უფრო ნელა მიმდინარეობს, ვიდრე SpaceX-მა დაგეგმა, ხოლო NASA-ს გრაფიკის შესრულებაზე ზეწოლა აქვს. NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ აიზაკმანმა თქვა, რომ აშშ მთვარეზე ჩინეთთან შეჯიბრშია; ჩინეთი გეგმავს, რომ თავისი ტაიკონავტები მთვარის ზედაპირზე 2030 წლისთვის დასვას.
