ირანში ომის შემდეგ ნავთობისა და გაზის ფასების მკვეთრმა ზრდამ ადამიანებს უბიძგა, ფოსილურ საწვავზე დამოკიდებულების გადახედვისკენ, რის შედეგადაც წელს კლიმატისთვის საზიანო ნახშირორჟანგის ემისიები შემცირდა.
მეცნიერების ყოვლისმომცველი შეფასების მიხედვით, რომელიც წლის მონაცემებს ეყრდნობა, ნავთობის, გაზისა და ქვანახშირის წვის შედეგად გამოყოფილი ნახშირორჟანგის რაოდენობა 2026 წლისთვის პრაქტიკულად არ შეიცვლება. მხოლოდ ნავთობის წვისგან ემისიები 2%-ით შემცირდება, რადგან მძღოლები საწვავზე ეკონომიას აკეთებენ და ელექტრომობილებზე გადადიან.
ეს დასკვნები სამშაბათ დილით თურქეთის ანტალიაში გამართულ Cop31-ის კლიმატის მოლაპარაკებებზე წარადგინეს და აჩვენებს როგორც ირანის ომის გავლენას, ასევე მზისა და ქარის ენერგიის, როგორც იაფი განახლებადი ენერგიის, გლობალურ ზრდას.
თუმცა, როგორც ანგარიშის ავტორები და სხვა ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, გლობალურ გარდატეხაზე საუბარი ნაადრევია. ფოსილური საწვავიდან ემისიების შემცირება 2026 წელს მხოლოდ 0.4% იქნება გასულ წელთან შედარებით.
ამასთან, წლევანდელი მცირე კლება შესაძლოა დროებითი აღმოჩნდეს, რადგან მას სრულად ანაზღაურებს ტყეების გაჩეხვისა და მიწის დანიშნულების ცვლილების შედეგად გაზრდილი ემისიები, რაც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მასშტაბური ხანძრებისა და ველური მიწების სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გადაკეთებას მოჰყვა.
ფოსილური საწვავიდან ემისიების შენელებული ზრდის ამ მყიფე ტენდენციას მრავალი ფაქტორი შეიძლება დააზიანოს, მათ შორის ინდოეთში ქვანახშირის წარმოების გაძლიერება, ნავთობის ფასების შემცირება და აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ენთუზიაზმი ფოსილური საწვავის მიმართ. ანგარიშის ავტორების თქმით, წლიური ემისიების სტაბილურად შესამცირებლად გაცილებით მეტი ინვესტიცია იქნება საჭირო განახლებად ენერგიასა და დაბალნახშირბადიან ტექნოლოგიებში, როგორიცაა ელექტრომობილები.
გლენ პიტერსმა, ნორვეგიის საერთაშორისო კლიმატის კვლევის ცენტრის (Cicero) კვლევის პროფესორმა, განაცხადა: „ერთ წელიწადში ემისიების კლება პიკს არ ნიშნავს, თუ მას სტრუქტურული ცვლილება არ განაპირობებს. მზის, ქარის, ბატარეებისა და ელექტრომობილების დაჩქარებული დანერგვა ათეულობით ქვეყანაში ამცირებს ემისიებს და ბევრ სხვაში ზრდის ტემპს ანელებს, მაგრამ ეს ცვლილებები საკმარისი არ არის გლობალური ემისიების პიკის დასამკვიდრებლად.“
გლობალური ნახშირბადის ბიუჯეტის მიხედვით, რომელიც მსოფლიოს ათეულობით უნივერსიტეტისა და სამეცნიერო ინსტიტუტის მეცნიერებმა შეადგინეს და ჟურნალ Earth System Science Data-ში გამოქვეყნდა, წელს ატმოსფეროში დაახლოებით 38.2 მილიარდი ტონა CO2 გამოყოფა მოხდება.
ენერგიაზე მოთხოვნა მსოფლიოში კვლავ იზრდება, რადგან უფრო მეტ ადამიანს ეძლევა წვდომა ელექტროენერგიაზე და სიღარიბიდან გამოდის, თუმცა ამ ზრდის ორი მესამედი მზისა და ქარის ენერგიის წარმოების ზრდითა და ელექტრომობილების გავრცელებით იფარება.
მეორე მხრივ, წელს გაიზარდა ემისიები ტყეების გაჩეხვისა და მიწის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გადაკეთების შედეგადაც, რის გამოც წლიური საერთო ნახშირბადის ემისიები მცირედით გაიზარდა: გასული წლის 42.8 მილიარდი ტონიდან 2026 წლისთვის მოსალოდნელ 43.3 მილიარდ ტონამდე.
მეცნიერები აფრთხილებენ, რომ მსოფლიოს დარჩენილი „ნახშირბადის ბიუჯეტი“ — ანუ ის რაოდენობა ნახშირბადისა, რომლის ატმოსფეროში გამოყოფაც შეიძლება, სანამ გლობალური დათბობა სამუდამოდ გადააჭარბებს ინდუსტრიულამდელ პერიოდთან შედარებით 1.5°C-ს — დაახლოებით 150 მილიარდი ტონაა, რაც ამჟამინდელი ტემპით ოთხ წელზე ნაკლებს შეადგენს.
უკვე ორი წელიწადია, რაც ტემპერატურა 1.5°C-ს აჭარბებს, ხოლო ელ-ნინიოს პირობები ზღვასა და ჰაერს კიდევ უფრო ათბობს. გლობალურმა ემისიებმა უახლოეს მომავალში უნდა მიაღწიოს პიკს და შემდეგ სწრაფად შემცირდეს, თუ მსოფლიოს სურს, რომ ტემპერატურის „გადაჭარბება“ 1.5°C-ზე ზემოთ შეზღუდოს.
ჩინეთი, რომელიც სათბურის აირების უმსხვილესი გამონაბოლქვია მსოფლიოში, წელს სავარაუდოდ ნახშირბადის ემისიებს თითქმის 1%-ით შეამცირებს, ძირითადად ნავთობის მოხმარების 5%-იანი კლების გამო, რაც ირანის ომს მოჰყვა. პიტერსმა აღნიშნა: „ბოლო წლებია, ჩინეთში ემისიები სტაბილურია, მას შემდეგ, რაც წინა ათწლეულში მკვეთრად გაიზარდა. ბევრს აინტერესებს, მიაღწია თუ არა ჩინეთმა პიკს. ეს მხოლოდ ერთჯერადი შემთხვევაა და მომავალ წელს ჩინეთი ისევ გაიზრდება, თუ არა — ჯერ ადრეა დასკვნების გაკეთება.“
ინდოეთის ემისიები მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ძირითადად ქვანახშირის მოხმარების ზრდის გამო, მაშინ როცა ნავთობის მოხმარება მცირედით შემცირდა. აშშ-ში ემისიები წელს სავარაუდოდ 1.3%-ით შემცირდება, რადგან ქვანახშირის მოხმარება იკლებს, მიუხედავად ტრამპის მცდელობისა, ხელი შეუწყოს მის ზრდას.
კლიმატ ანალიტიქსის აღმასრულებელმა დირექტორმა ბილ ჰარმა, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, გააფრთხილა, რომ ანგარიშის შედეგები ზედმეტად ოპტიმისტურად არ უნდა შეფასდეს. „გლობალური ნახშირბადის ბიუჯეტის სურათი სტაგნაციას აჩვენებს და არა კლებას — 2026 წლისთვის მხოლოდ 0.4%-იანი კლებაა ნავარაუდევი, რაც სტატისტიკურად ნულთან ახლოსაა,“ — განაცხადა მან. „ჩვენ მივდივართ 1.5°C-ის მდგრად გადაჭარბებამდე დაახლოებით 2030 წლისთვის. გარდაუვალი გადაჭარბების პირობებში, გვაქვს უფლება, ველოდოთ, რომ ყველა ქვეყნის მთავრობა გადამწყვეტ ნაბიჯებს გადადგამს ფოსილური საწვავის CO2 ემისიების შესამცირებლად.“
Cop31-ზე, სადაც 90-ზე მეტი სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური და 190-ზე მეტი ქვეყნის მაღალი რანგის წარმომადგენელი იკრიბება ორკვირიანი კლიმატის მოლაპარაკებებისთვის, ასეთი გადამწყვეტი ნაბიჯების ნიშნები ჯერჯერობით ნაკლებად ჩანს.
ჰარმა აღნიშნა: „ვხედავთ, რომ კანადაში, აშშ-სა და ახალ ზელანდიაში მთავრობები კლიმატის პოლიტიკას რაც შეიძლება სწრაფად აუქმებენ, ხოლო ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ავსტრალია — Cop31-ის თანაპრეზიდენტი — კვლავაც მასშტაბურ ქვანახშირისა და გაზის პროექტებს ახორციელებენ, რაც ფოსილური საწვავის CO2 ემისიებს რეკორდულ დონეზე ინარჩუნებს. ჯერჯერობით მცირეა იმის ნიშნები, რომ თურქეთისა და ავსტრალიის ხელმძღვანელობა [Cop31-ზე] აპირებს გააძლიეროს [სამი წლის წინ აღებული ვალდებულება ფოსილური საწვავიდან გადასვლის შესახებ] უფრო ძლიერი ქმედებებით.“
