ახალი თაობის, თითქოს „უსაფრთხო“ პლასტიზატორებთან შეხება დაბალ დაბადების წონასა და ნაყოფის განვითარების გართულებებთან არის დაკავშირებული, რაც შემდგომში სერიოზულ ჯანმრთელობის პრობლემებს შეიძლება გამოიწვიოს — ამის შესახებ ახალი, რეცენზირებული კვლევა იუწყება.
მას შემდეგ, რაც ბოლო ათწლეულებში გავრცელებული ფტალატების პლასტიზატორების ჯანმრთელობის რისკები აშკარა გახდა, ინდუსტრიამ დაიწყო ახალი ქიმიური ნივთიერების, სახელად დინჩის (Dinch), გამოყენება, რომელსაც „მაღალი უსაფრთხოების“, არატოქსიკური ალტერნატივის სტატუსი მიენიჭა. დინჩი ფართოდ გამოიყენება რბილი პლასტმასის საკვების შეფუთვაში აშშ-სა და ევროკავშირში, ასევე გვხვდება ბავშვების სათამაშოებში, სამედიცინო მოწყობილობებში, ზოგიერთ ტექსტილში, იატაკის საფარში და სხვა სამომხმარებლო პროდუქციაში.
თუმცა, როგორც ჩანს, დინჩი ისეთი უსაფრთხო არ არის, როგორც ინდუსტრია ამტკიცებდა — ამის შესახებ მიუთითებს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ლანგონის ჯანმრთელობის ცენტრის ანალიზი, რომელიც აშშ-ს ფედერალური ჯანმრთელობის მონაცემებს ეფუძნება. დინჩის ჯანმრთელობის რისკებზე კვლევები ნაკლებად არსებობს, თუმცა არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ ეს ქიმიკატები ჰორმონების დისრუპტორებია და ბავშვების განვითარებაზე შეიძლება გავლენა მოახდინონ.
ახალი სტატია პირველად აკავშირებს დინჩს დაბალ დაბადების წონასა და დაბადების სიგრძესთან. ნაყოფის ზრდის პრობლემები ზრდის გულის დაავადებების, სწავლის სირთულეების, სიმსუქნისა და სხვა საკითხების რისკს, რომლებიც შეიძლება მოზარდობაშიც და ზრდასრულ ასაკშიც გაგრძელდეს, წერენ ავტორები.
„ქიმიური ნივთიერებები სათანადოდ უნდა შემოწმდეს უსაფრთხოებაზე, სანამ ისინი ფართოდ გავრცელდება და საზოგადოებაში ადამიანების უნებლიე შეხების წყაროდ იქცევა,“ — განაცხადა ლეონარდო ტრასანდემ, NYU-ს კვლევის წამყვანმა ავტორმა.
ქიმიკატის ოფიციალური სახელწოდებაა 1,2-ციკლოჰექსანის დიკარბოქსილის მჟავის დიისონონილის ეთერი. იგი გამოიყენება პლასტმასის უფრო მოქნილი და გამძლე გასაკეთებლად და გვხვდება სამზარეულოს ჩვეულებრივ პროდუქტებში, მაგალითად, საკვების შესაფუთ ფოლგასა და პლასტმასის ღვინის საცობებში.
მკვლევრებმა შეისწავლეს 6,600-ზე მეტი ორსულობის მონაცემები, რომლებიც შეგროვდა აშშ-ს ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის ბავშვების ჯანმრთელობაზე გარემოს გავლენის (Echo) პროგრამის ფარგლებში. ქალების 70%-მდე შემთხვევაში დინჩი შარდში აღმოჩნდა, ხოლო მაღალი დონეები ზრდიდა იმის რისკს, რომ ბავშვი „ორსულობის ასაკისთვის მცირე“ კატეგორიაში მოხვდებოდა — ანუ იმავე ორსულობის ეტაპზე დაბადებულ ბავშვებს შორის მე-10 პერცენტილზე დაბლა.
დინჩთან შეხების ყოველი ათმაგი ზრდა ახალშობილის დაბადების წონას 27 გრამით ამცირებდა. საშუალო ახალშობილი დაახლოებით 3,400 გრამს (დაახლოებით 7.5 ფუნტს) იწონის. კვლევამ აჩვენა, რომ ჰისპანელი დედები ან დაბალი განათლების მქონე ქალები უფრო ხშირად აჩენდნენ დინჩით დაზიანებულ ბავშვებს.
ადრე ჩატარებულმა ცხოველებზე და ადამიანის უჯრედებზე კვლევებმა აჩვენა, რომ დინჩის ნარჩენები შეიძლება ჩაერიონ ორსული ქალის ჰორმონებში, რომლებიც ნაყოფის განვითარებას მართავენ, და შეიძლება გამოიწვიონ ანთება, რაც გავლენას ახდენს იმაზე, როგორ მიეწოდება ბავშვს საკვები ნივთიერებები და ჟანგბადი, წერენ NYU-ს ავტორები.
სტატია კიდევ ერთხელ აჩვენებს ინდუსტრიის კლასიკურ მაგალითს, როდესაც ერთი საშიში ქიმიკატი იცვლება ისეთით, რომელსაც მსგავსი ჯანმრთელობის ეფექტები აქვს. ეს თავიდან იწყებს რეგულირების და კვლევის პროცესს, მიუხედავად იმისა, რომ ახალი ქიმიკატი ძალიან მსგავსია სტრუქტურით ან იგივე ჯანმრთელობის რისკები აქვს.
მას შემდეგ, რაც აშშ-სა და ევროკავშირის რეგულატორებმა 2000-იან წლებში დაიწყეს მოქმედება ტოქსიკური ფტალატების, მაგალითად DEHP-ის წინააღმდეგ, ინდუსტრიამ დინჩის გამოყენება გააძლიერა. გერმანული ქიმიური გიგანტი BASF დინჩის ერთ-ერთი მთავარი მწარმოებელია, ხოლო მსოფლიო წარმოების საერთო მოცულობა 2002 წელს 25,000 ტონიდან 2024 წელს 400,000 ტონამდე გაიზარდა.
ამ პროცესს „სანანებელი ჩანაცვლება“ ეწოდება და საკმაოდ გავრცელებულია. მაგალითად, ბევრი ქიმიური კომპანია და პროდუქციის მწარმოებელი ყველაზე საშიშ Pfas „სამუდამო ქიმიკატებს“, მაგალითად Pfoa-ს, GenX ნაერთებით ცვლიდა. თუმცა მრავალწლიანი კვლევის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ეს უკანასკნელები უფრო ტოქსიკურია.
შვეიცარიაში დაფუძნებული Food Packaging Forum-ის მკვლევრები აცხადებენ, რომ დინჩზე და მის გარშემო არსებული ჯანმრთელობის ინფორმაციის ნაკლებობაზე შეშფოთებულნი არიან. არსებობს მტკიცებულება, რომ დინჩი საკვების შეფუთვიდან საკვებში გადადის, ხოლო ევროკავშირის მოსახლეობაში მისი დონეები ბოლო ათწლეულებში იზრდება. Food Packaging Forum ამჟამად ატარებს DINCH-ზე ჯანმრთელობის კვლევას.
NYU-ს აღმოჩენები „სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს სანანებელი ჩანაცვლების საკითხზე,“ — ამბობს ტრასანდე.
„ეს შედეგები ხაზს უსვამს ქიმიკატების უფრო მკაცრი კონტროლის აუცილებლობას საკვების შეფუთვაში და სხვა საყოფაცხოვრებო პროდუქტებში — საჭიროა მათი ტესტირება ბაზარზე გამოშვებამდე, და არა მას შემდეგ, რაც ჯანმრთელობის პრობლემებთან კავშირში აღმოჩნდებიან,“ — აღნიშნა ტრასანდემ, დასძინა, რომ გაეროს პლასტმასის ხელშეკრულების მოლაპარაკებები უკეთესი პოლიტიკის ჩამოყალიბების შესაძლებლობაა.
ქალებს შეუძლიათ დაიცვან საკუთარი თავი და შვილები, თუ მაქსიმალურად შეიძენენ პლასტმასისგან თავისუფალ პროდუქტებს, მათ შორის ტანსაცმელსა და სათამაშოებს. მაღაზიაში ეძებეთ საკვები, რომელიც მინის შეფუთვაშია, ხოლო სამზარეულოში გამოიყენეთ მინის ან ხის ჭურჭელი და ხელსაწყოები.
