ერთჯერადი ელექტროსიგარეტების შეზღუდვაზე გამართული კონსულტაციისას ბრიტანეთის ხელისუფლებამ 90 ათასზე მეტი ავტომატური პასუხი გამოავლინა და გამორიცხა. შემთხვევა აჩვენებს, როგორ შეიძლება ორგანიზებულმა კამპანიამ მოქალაქეთა მასობრივი მონაწილეობის შთაბეჭდილება შექმნას.
ბრიტანეთის 2023 წლის საჯარო კონსულტაციაში, რომელიც თამბაქოს მოხმარების შემცირებასა და ახალგაზრდებში ელექტროსიგარეტების გავრცელების შეზღუდვას ეხებოდა, მიღებული პასუხების დაახლოებით სამი მეოთხედი ბოტებმა გაგზავნეს. ჯანდაცვისა და სოციალური ზრუნვის დეპარტამენტმა (DHSC) 118 756 პასუხიდან 90 835 ავტომატურად გაგზავნილად და თაღლითურად მიიჩნია. ეს პასუხები საბოლოო ანალიზიდან ამოიღეს. GOV.UK
მონაცემები მთავრობის ოფიციალურ ანგარიშშიცაა ასახული. 2026 წლის 27 ოქტომბერს ჟურნალ Tobacco Control-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ კი შემთხვევა საჯარო პოლიტიკის პროცესში ავტომატიზებული ჩარევის პრობლემის ჭრილში გააანალიზა. მკვლევრებმა საჯარო ანგარიშები და ინფორმაციის თავისუფლების მოთხოვნებით მიღებული მონაცემები გამოიყენეს. phys.org
ავტომატური პასუხები თითქმის მთლიანად ერთჯერადი ელექტროსიგარეტების შეზღუდვის წინააღმდეგ იყო მიმართული. სამინისტროს განმარტებით, საეჭვო ჩანაწერები ხშირად მეორდებოდა, მცირე რაოდენობის IP მისამართებიდან მაღალი სიხშირით იგზავნებოდა და კითხვარის ჩვეულებრივ შევსების თანმიმდევრობას არ შეესაბამებოდა. GOV.UK
გაფილტვრის შემდეგ სურათი განსხვავებული აღმოჩნდა: ოფიციალური ანგარიშის მიხედვით, ერთჯერადი ელექტროსიგარეტების გაყიდვისა და მიწოდების შეზღუდვის შესახებ კონკრეტულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა 79,6% შეზღუდვებს ემხრობოდა. ეს კონსულტაციის მონაწილეთა პასუხებია და მთელი ბრიტანეთის მოსახლეობის წარმომადგენლობით გამოკითხვად ვერ ჩაითვლება.
რა ვიცით AI-ის მონაწილეობაზე
შემთხვევას მედია და კვლევის გამომცემლის, BMJ-ის, განცხადება „AI ბოტების“ ჩარევად აღწერენ. თუმცა აქ განსხვავება მნიშვნელოვანია: ავტომატური პროგრამით პასუხის გაგზავნის დადგენა თავისთავად არ ადასტურებს, რომ პასუხის შესაქმნელად გენერაციული ხელოვნური ინტელექტი გამოიყენეს. phys.org
ოფიციალური ანგარიშით დადასტურებულია მასობრივი ავტომატური გაგზავნა. კვლევის შესახებ BMJ-ის ცნობაში კი აღნიშნულია, რომ ავტორებს სამინისტროს გამოვლენის მეთოდების დამოუკიდებლად გადამოწმების შესაძლებლობა არ ჰქონდათ, რადგან შესაბამისი ინფორმაცია საჯარო არ იყო. GOV.UK
დაუდგენელია კამპანიის ორგანიზატორიც. მკვლევრები პასუხების მასშტაბსა და ერთგვაროვან მიმართულებას კოორდინირებული კამპანიის ნიშნად მიიჩნევენ, თუმცა არსებული მონაცემებით მისი წყაროს, განზრახვის ან კომერციული დამფინანსებლის დადგენა შეუძლებელია. შესაბამისად, კონკრეტული კომპანიისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი არ არსებობს.
ავტორთა შეფასებით, ეს, როგორც ჩანს, ფორმალურ საჯარო ჯანდაცვის კონსულტაციაში მასშტაბური ავტომატიზებული ჩარევის პირველი დოკუმენტირებული შემთხვევაა
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის
ბრიტანეთის შემთხვევიდან საქართველოსთვისაც მნიშვნელოვანი კითხვა ჩნდება: როგორ ამოწმებენ საჯარო უწყებები, რომ ონლაინკონსულტაციაში მიღებული ათასობით პასუხი რეალურ მონაწილეობას ასახავს?
ეს საქართველოს კონკრეტულ პროცესში ჩარევის მტკიცებულება არ არის. თუმცა შემთხვევა აჩვენებს მექანიზმს, რომლითაც ერთ ორგანიზებულ ჯგუფს შეუძლია მრავალრიცხოვანი საზოგადოებრივი მხარდაჭერის ან წინააღმდეგობის შთაბეჭდილება შექმნას.
AINews-ის შეფასებით, ასეთ პირობებში საჯარო კონსულტაციის სანდოობას მხოლოდ პასუხების რაოდენობა ვერ განსაზღვრავს. საჭიროა გასაგები წესები ავტომატური აქტივობის გამოსავლენად და გამჭვირვალე განმარტება, რამდენი პასუხი გამოირიცხა და რატომ. ამავე დროს, შემოწმებამ რეალური მოქალაქეების მონაწილეობა ზედმეტად არ უნდა გაართულოს.
ბრიტანეთში ავტომატური პასუხები გამოავლინეს და გადაწყვეტილების მიღებისას არ გაითვალისწინეს. გამოწვევა სხვა საჯარო პროცესებისთვისაც აქტუალურია: ტექნოლოგიური შესაძლებლობების ზრდასთან ერთად, მოქალაქეთა მონაწილეობის არხებს მათი ნამდვილობის შემოწმების უნარიც სჭირდება.
