პატიოს ჯეტით რეცხვისას ხომ არ გადატყდა აქლემის – და თქვენი – ზურგი? ეს შესაძლებელია, თუმცა სპეციალისტები ამბობენ, რომ ზურგის ტკივილის რეალური მიზეზები შეიძლება გაგაოცოთ – და პრობლემა გაცილებით უფრო მასშტაბურია, ვიდრე ბევრს ჰგონია. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) იუწყება, რომ წელის ტკივილი მსოფლიოში ინვალიდობის წამყვანი მიზეზია, ხოლო შემთხვევების რაოდენობა 2050 წლისთვის 800 მილიონს გადააჭარბებს, ძირითადად მოსახლეობის ზრდისა და დაბერების გამო. აქ კლინიკოსები მოულოდნელ მიზეზებსა და მათი თავიდან აცილების გზებს გვაცნობენ.
„ძალიან ხშირია შემთხვევა, როცა ადამიანი დილით ზურგის ტკივილით იღვიძებს, მიუხედავად იმისა, რომ არანაირი ტრავმა არ მიუღია,“ ამბობს ჰანა უიტკომბი, ოსტეოპათი და ნატუროპათი. თუმცა, უმეტეს შემთხვევაში, თქვენი მატრასის სიმტკიცე ან სირბილე არ იქნება დამნაშავე.
„ხშირად ადამიანები ყურადღებას არ აქცევენ იმას, რაც წინა დღეს გააკეთეს. უჩვეულოდ აქტიურმა დღემ შეიძლება მეორე დილით კუნთები და სახსრები მტკივნეული გახადოს, მაგრამ საპირისპიროც მართალია – მაგიდასთან ჯდომა ან უბრალოდ ნაკლებად აქტიურობა,“ ამბობს ის. „ასე რომ, თუ დილით ზურგი გტკივათ, მხოლოდ იმ რვა საათს ნუ დააბრალებთ, რაც საწოლში გაატარეთ – გაიხსენეთ წინა 16 საათიც.“
მინდი კერნსი, კუნთ-სახსრების ფიზიოთერაპევტი და კლინიკური მკვლევარი, სეზონურ ტენდენციას ხედავს. „ზაფხულში პაციენტები ამბობენ: ‘ზურგი ბევრად მეტად მტკივა’, და მე ვეკითხები: ‘აბა, რა გააკეთეთ?’“ ზოგიერთმა შეიძლება ორი კვირა ოთხ სხვადასხვა სასტუმროში გაატარა, ოთხი სხვადასხვა საწოლით. სხვები, ამბობს ის, „იხსენებენ, რომ რამდენიმე დღის წინ ხუთი საათი პატიოს რეცხავდნენ და ვერ მიხვდნენ, რომ სწორედ ეს გახდა ტკივილის გამწვავების მიზეზი.“
ორივე უკიდურესობა – ზედმეტად აქტიურობა ან ზედმეტად უმოძრაობა – შეიძლება ზურგის ტკივილის მიზეზი გახდეს. ენტონი ბუში, ფიზიოთერაპევტი და წიგნის „The Back Fix“ ავტორი, ამბობს, რომ ოფისის თანამშრომლები დღეში 12 საათს სხედან, თუ სამუშაოს, მგზავრობას და საღამოს Netflix-საც ჩავთვლით, „რაც ორჯერ მეტია იმაზე, რაც ზურგის ტკივილს იწვევს.“ საპირისპირო შემთხვევაში, განმეორებითი დატვირთვა, მაგალითად, მენგრევებისთვის ან ტანმოვარჯიშეებისთვის, შეიძლება ზურგისთვის ზედმეტი იყოს. ბუშის გამოცდილებით, ზურგის ტკივილის შემთხვევების ნახევარს რამდენიმე მიზეზი აქვს, რაც ნიშნავს, რომ უმჯობესია მთლიან სურათს შევხედოთ და არა მხოლოდ ერთ გამომწვევ ფაქტორს.
თუ ბავშვობაში გეუბნებოდნენ, რომ სწორად უნდა გეჯდეთ, ეს რჩევა შეიძლება არც ისე კარგი ყოფილიყო. ბუში ამტკიცებს, რომ მკაცრად დაჭერილი, თუმცა „სწორი“ პოზა თავად შეიძლება ზურგის ტკივილის მიზეზი გახდეს, განსაკუთრებით თუ ეს თქვენი ბუნებრივი დასვენების პოზა არ არის. ლონდონში მოღვაწე ოსტეოპათი ანიშა ჯოში, რომლის პაციენტებს შორის არიან რიტა ორა და ნიკ გრიმშოუ, მაინც აფრთხილებს, რომ ზედმეტად მოდუნებული პოზა არ არის სასურველი, მაგრამ ამბობს, რომ „ძალიან გამართული, ფიქსირებული პოზა“ გარკვეულ კუნთებში დაძაბულობას ქმნის, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საათობით ერთ პოზაში ზიხართ შესვენების გარეშე.
„პოზა ყველაზე სასარგებლოა მაშინ, როცა ის მოდუნებული და ადაპტირებადია, და არა მაშინ, როცა ძალით ან ერთ ‘სწორ’ პოზაში საათობით გიჭირავთ,“ ამბობს ჯოში. მოხრილი ზურგი აუცილებელი ცუდი არ არის, თუ დღის განმავლობაში მოძრაობას იცვლით.
ბუში კიდევ უფრო შორს მიდის და ამბობს, რომ პოზის შესახებ მითები გადადის აწევაზეც. მისი თქმით, მოხრილი ზურგით აწევა, და არა ტრადიციული სწორი ზურგით და მოხრილი მუხლებით, ისეთივე საშიში არ არის, როგორც გვგონია. „საპირისპიროდ იმისა, რაც გსმენიათ, მოხრილი ზურგით და გაწვდილი ფეხებით აწევა საუკეთესოა.“ მიუხედავად იმისა, რომ კვლევებმა ვერ დაადასტურეს, რომ რომელიმე აწევის ტექნიკა ზურგის ტკივილს უშლის ხელს, შეიძლება ითქვას, რომ გონივრულად აწევა და ძალის გაზრდა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ერთი „სწორი“ პოზა.
ტკივილი ტვინშია, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ის წარმოსახვითია. სინამდვილეში, სტრესი – განსაკუთრებით ხანგრძლივი სტრესი – შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ასევე ემოციური გამომწვევი ზურგის ტკივილისთვის, ამბობს კენტის ოსტეოპათი ემა ჰეივარდი. მისი თქმით, სტრესი ზურგის შემაერთებელ ქსოვილში შეკუმშვას იწვევს, რაც დროთა განმავლობაში შეიძლება ფიბროზული, ანუ „წებოვანი და დაჭერილი“ გახდეს, რის შედეგადაც სხეული ნაკლებად ეფექტურად მოძრაობს და მცირე დაჭიმულობაც კი მწვავე ტკივილის ეპიზოდს იწვევს. „ჩემ კლინიკაში ძალიან იშვიათად ვხედავ წელის ტკივილს, როცა პაციენტს ამავე დროს მნიშვნელოვანი ცხოვრებისეული სტრესი არ ჰქონია. სტრესი, ფაქტობრივად, ტკივილის ‘ხმის სიმაღლეს’ ზრდის,“ ამბობს ის.
ბუში ასევე მიიჩნევს, რომ მენტალიტეტი დიდ როლს თამაშობს ქრონიკული ტკივილის მართვაში. „ჩვენ უფრო კარგად შეგვიძლია ვივარაუდოთ, ვის ექნება ქრონიკული ტკივილი ფსიქომეტრიული ტესტირებით, ვიდრე MRI-ით,“ ამბობს ის. ეს მის პაციენტების ფიზიკური და მენტალური მდგომარეობის მრავალფაქტორიან შეფასებას უწყობს ხელს ზურგის ტკივილის მკურნალობისას.
MRI შეიძლება პასუხების მიღების გზად მოგეჩვენოთ, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში აღმოჩენები არ შეესაბამება განცდილ ტკივილის ხარისხს, ამბობს ბუში. დისკის გამობერილობა და სახსრების ცვეთა შეიძლება იმ ადამიანებშიც გამოჩნდეს, ვისაც საერთოდ არ აქვს ტკივილი.
ბუში აღწერს კვლევას, სადაც ზურგის ტკივილის მქონე ორი ჯგუფის MRI-მა დისკის გამობერილობა, ბზარები და სახსრების ცვეთა აჩვენა – რაც მათი ასაკისთვის ნორმალური დაბერების ნიშნებია. ერთ ჯგუფს უთხრეს, რომ ეს ნორმის ფარგლებშია. მეორე ჯგუფს არანაირი განმარტება არ მისცეს. „ტკივილი იმ ჯგუფში გაიზარდა, რომელსაც ‘ზურგზე ხელი’ არ დაუდეს,“ ამბობს ბუში და ამატებს, რომ მათი თავდაჯერებულობა და ფსიქოლოგიური თუ ფიზიკური მაჩვენებლები დაეცა.
ნილ ო’კონელი, ფიზიოთერაპევტი, რომელმაც 2016 წლის კლინიკური რეკომენდაცია შეიმუშავა წელის ტკივილისთვის National Institute for Health and Care Excellence (NICE)-ში, თანხმდება, რომ სკანირებაზე აღმოჩენილი ცვლილებები ძირითადად დაბერების ბუნებრივ პროცესს ასახავს. „ისინი სახეზე ნაოჭებივითაა,“ ამბობს ის, რის გამოც საერთაშორისო კლინიკური რეკომენდაციები ამბობენ, რომ გამოსახულებები არ უნდა გამოიყენებოდეს ზურგის ტკივილის rutiniulად დიაგნოსტირებისთვის.
ბუში სურს, რომ ზურგის ტკივილის მქონე ადამიანებმა „დავიწყებული ვარ“ მენტალიტეტს წინააღმდეგობა გაუწიონ. „ზურგის ტკივილი ადამიანის ცხოვრების ტალღოვანი გზის ნაწილია და განკურნების სიჩქარეს ვერ დააჩქარებთ,“ ამბობს ის.
ზურგის ტკივილისთვის გარკვეულწილად მშობლებსაც შეგიძლიათ დააბრალოთ, ამბობს კერნსი, და ეს მხოლოდ გენების გამო არ არის. „თუ თითოეულ პაციენტზე ერთი ფუნტი მქონდეს, როცა ამბობენ: ‘ოჰ, დედას ჰქონდა ზურგის ტკივილი, მამას ჰქონდა ზურგის ტკივილი, დეიდასაც აქვს ზურგის ტკივილი,’“ ამბობს ის, თუმცა ეს იშვიათად არის ოჯახური დაავადება. ისეთი მდგომარეობები, როგორიცაა ოსტეოპოროზი ან რევმატოიდული ართრიტი, შეიძლება ოჯახში გადაეცეს, მაგრამ უბრალო მექანიკური წელის ტკივილი ხშირად უბრალოდ „ცუდი იღბალია“, ამატებს ის, და ეს 80%-ზე მეტს შეგვეხება.
კერნსი მიიჩნევს, რომ ზოგი ტკივილი შეიძლება მემკვიდრეობით შიშს მივაწეროთ: „თუ ბავშვობაში მშობელი ხშირად ამბობდა: ‘ოჰ, ისევ მტკივა ზურგი. ოჰ, ზურგი, ზურგი, ზურგი,’ გარკვეულწილად ეს სწავლებული ქცევაა და ყოველ ჯერზე, როცა ზურგი გეტკინებათ, გეშინიათ.“ ეს ტკივილის უარყოფა არ არის, ხაზს უსვამს ის, არამედ უფრო იმის თქმა, რომ „დაჭიმულობა“ არ არის დაზიანების ნიშანი.
კარგი ამბავი, ამბობს ოსტეოპათი ალისონ დიურანტი, ისაა, რომ „ჩვენ ადაპტირებადები ვართ. თუ ტკივილს სწორად გავიგებთ და მას სხვანაირად შევხედავთ, შეგვიძლია ნერვული სისტემის დამცავი რეაქცია შევამციროთ და მოძრაობის ფუნქცია და თავდაჯერებულობა გავაუმჯობესოთ,“ ამბობს ის. ეს შეიძლება ნიშნავდეს დამცავი დაჭიმულობის დაძლევას მტკივნეული ან თავიდან აცილებული მოძრაობისას, სუნთქვასთან მუშაობას ან კლინიკოსთან ტკივილის გამწვავების მართვის განხილვას.
ზურგის ტკივილი, რომელსაც აშკარა მიზეზი არ აქვს, შეიძლება სხვა პრობლემის სიმპტომი იყოს. პაციენტები ხშირად მოდიან ზურგის ტკივილით, რომელიც მექანიკურად არ გამოიყურება, ამბობს კერნსი, რაც underlying პრობლემაზე მიუთითებს, მაგალითად, ენდომეტრიოზზე.
ენდომეტრიოზი, რომლის დროსაც საშვილოსნოს ლაინინგის მსგავსი ქსოვილი სხეულის სხვა ადგილებში იზრდება, ყველაზე ხშირად მენჯსა და მუცელში გვხვდება, სადაც ნერვულ ფესვებზე ზეწოლა შეიძლება წელის ტკივილს ჰგავდეს. „ენდომეტრიოზი ძალიან გავრცელებულია, მაგრამ ხშირად არასწორად დიაგნოსტირდება,“ ამბობს კერნსი. „ის შეიძლება მოიცავდეს ნაწლავს და მენჯის და ხერხემლის დამაკავშირებელ ლიგამენტებს, მოძრაობას ზღუდავს და ტკივილს იწვევს.“
ფიზიკური გამოკვლევისას ეს მექანიკური ზურგის ტკივილივით არ გამოვლინდება. „აქ ჩნდება ჩემი კლინიკური ეჭვი,“ ამბობს კერნსი. თუ 99%-ით არ არის დარწმუნებული მექანიკურ მიზეზში, პაციენტს შემდგომი კვლევისთვის მიმართავს. „Endometriosis UK-თან თანამშრომლობით, ვიკვლევთ ენდომეტრიოზთან ასოცირებულ ზურგის ტკივილს ეროვნული გამოკითხვით,“ ამბობს კერნსი, რომელიც იმედოვნებს, რომ ეს კვლევა გააფართოებს გაგებას, თუ როგორ ურთიერთქმედებენ ეს მდგომარეობები.
ყველა ექსპერტი თანხმდება, რომ სხეული უფრო გამძლეა, ვიდრე გვგონია. „უნდა დარწმუნდეთ, რომ ტკივილის ფონზე არ ზღუდავთ თქვენს ცხოვრებას, არამედ უსმენთ მას და ცოტათი წინაც წახვალთ,“ ამბობს ბუში.
ჩვენი ჩონჩხი გამძლეა და შექმნილია იმ დატვირთვისთვის, რასაც ვუყენებთ. ასე რომ, თუ პატიოს ისევ რეცხვის დრო მოვა ორ წელიწადში და ზურგი შეგეწინააღმდეგებათ, ნუ პანიკობთ და ეცადეთ მოძრაობა გააგრძელოთ.
