გათბობა, რომელიც ბრიტანეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ატლანტიკის ზღვებს ეხება, შესაძლოა 2050 წლისთვის საზღვაო საკვების ჯაჭვების დესტაბილიზაციას, ოკეანის ჯანმრთელობის შესუსტებას და საკვების უსაფრთხოების საფრთხეს გამოიწვევს, — ნათქვამია ოთხწლიანი კვლევის შედეგებში.
მეცნიერებმა, რომლებმაც კლიმატის ცვლილების გავლენა ოთხ ძირითად საზღვაო ორგანიზმთა ჯგუფზე შეისწავლეს, რომლებიც ოკეანის ეკოსისტემების შენარჩუნებისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, განაცხადეს, რომ მათი შედეგები ეწინააღმდეგება გავრცელებულ მოსაზრებას, თითქოს საშუალო განედებზე, როგორიცაა ბრიტანეთი, საზღვაო ბიომრავალფეროვნება მთლიანად გაიზრდება.
მათივე პროგნოზები კი ხაზს უსვამს მტაცებელი-საწირის დისბალანსს, რომელიც „ფუნდამენტურად შეცვლის საზღვაო ეკოსისტემებს“ მოულოდნელი გზებით.
ბრიტანეთის კუნძულების გარშემო მდებარე ზღვები, განსაკუთრებით სამხრეთ ჩრდილოეთის ზღვა, „საზღვაო კლიმატის ცხელი წერტილებად“ არის მიჩნეული — 20-დან ერთ-ერთია მსოფლიოში, სადაც ბოლო 50 წლის განმავლობაში ყველაზე სწრაფად მოხდა გათბობა.
ახალი პროგნოზები, 2100 წლისთვის 3°C (5.4°F) გათბობის სცენარის გათვალისწინებით, აჩვენებს, რომ თევზებისა და ზღვის ფსკერის უხერხემლოების მრავალფეროვნება შესაძლოა შუა საუკუნეში გაიზარდოს, თუმცა საკვების ჯაჭვში ქვედა დონეზე მყოფი პლანქტონის ძირითადი ჯგუფები, სავარაუდოდ, შემცირდება. ამ დისბალანსმა, კვლევის ავტორების თქმით, შეიძლება საზღვაო საკვების ჯაჭვების დარღვევა და ოკეანის ეკოსისტემების ჯანმრთელობისა და მდგრადობის შესუსტება გამოიწვიოს.
„რაც გაგვაკვირვა, ის იყო, რომ გათბობა ბიომრავალფეროვნებას მთლიანად არ ზრდის ან ამცირებს,“ — ამბობს ელენა კოუზე, საზღვაო ეკოლოგი ბრიტანეთის გარემოს, თევზჭერისა და აკვაკულტურის მეცნიერების ცენტრში (Cefas) და კვლევის თანაავტორი.
„ზედა საკვების ჯაჭვში მყოფი ზოგიერთი ჯგუფი, მაგალითად თევზები, შეიძლება ჩრდილო-აღმოსავლეთ ატლანტიკის ზოგიერთ ნაწილში ახალი სახეობები მიიღონ, მაგრამ პლანქტონის ძირითადი ჯგუფები, რომლებიც საზღვაო ეკოსისტემების საფუძველია, სავარაუდოდ, სახეობებს დაკარგავენ,“ — დასძენს კოუზე.
კვლევა, რომელსაც Cefas ხელმძღვანელობდა და რომელიც ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნდა, საერთაშორისო გუნდმა ჩაატარა — მათ შორის იყვნენ აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტი, საზღვაო ბიოლოგიის ასოციაცია, ნორვეგიის არქტიკული უნივერსიტეტი (UiT), ნიდერლანდების სამეფო საზღვაო კვლევების ინსტიტუტი და დანიიის ტექნიკური უნივერსიტეტი.
„როდესაც ტემპერატურა იზრდება, ეკვატორთან მყოფი ყველა სახეობა ჩრდილოეთით და სამხრეთით გადაინაცვლებს,“ — ამბობს კოუზე. „ბრიტანეთი საშუალო განედებზეა. ამიტომ ველოდით, რომ მრავალფეროვნება გაიზრდებოდა, რადგან სამხრეთიდან უფრო მრავალფეროვანი სახეობები შემოვიდოდა, ვიდრე ჩრდილოეთით დაკარგული სახეობები.“
Cefas-ის წინა კვლევები, რომლებიც ძირითად თევზის სახეობებს ეხებოდა, მიუთითებდა, რომ ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის წყლებში გათბობა კლიმატის „გამარჯვებულებს“ — ანჩოვებს, ზღვის ბასს და სარდინებს — გააჩენს. თუმცა ასეთი პირობები ნაკლებად ხელსაყრელია კლიმატის „დამარცხებულებისთვის“, მათ შორის ატლანტიკური კოდის, ჰადოკისა და კოლისთვის.
ამჟამინდელმა კვლევამ, რომელიც ბრიტანეთის წყლებსა და ფართო ჩრდილო-აღმოსავლეთ ატლანტიკს (ირლანდია და საფრანგეთი) მოიცავდა, აჩვენა, რომ შუა საუკუნეში თევზებისა და ზღვის ფსკერის უხერხემლოების მრავალფეროვნება დაახლოებით 12%-ით გაიზრდება, ხოლო ფიტოპლანქტონისა და ზოოპლანქტონის მრავალფეროვნება 2050 წლისთვის დაახლოებით 3% და 7%-ით შემცირდება.
„თუ მტაცებლების მრავალფეროვნება იზრდება, ხოლო საწირის მრავალფეროვნება მცირდება, ეს საკვების ჯაჭვის დარღვევის პოტენციალს ქმნის,“ — ამბობს ლილი გრიგი, საზღვაო ეკოლოგი Cefas-დან და კვლევის თანაავტორი. „ჩვენი შედეგები აჩვენებს, რომ კლიმატის ცვლილება საზღვაო ბიომრავალფეროვნებას საკვების ჯაჭვში არათანაბრად გადაანაწილებს და ზოგი ჯგუფის ზრდა არ ნიშნავს, რომ ეკოსისტემა მთლიანად უფრო მდგრადი ხდება.“
კვლევამ, რომელმაც დაადგინა, სად იცვლება ბიომრავალფეროვნება ყველაზე სწრაფად და რომელი ეკოსისტემის ნაწილი ყველაზე მეტად არის რისკის ქვეშ, შესაძლოა „ადრეული გაფრთხილების სისტემა“ შექმნას ეკოსისტემის შესაძლო ცვლილებისთვის, — აცხადებენ მეცნიერები. ეს სამუშაო უკვე წარდგენილია მთავრობის საზღვაო დაცული ტერიტორიების მიმოხილვაზე, რომელიც თევზჭერის მართვის ზომებს განიხილავს.
„პოლიტიკოსებს მანდატი აქვთ, შეინარჩუნონ ან გაზარდონ ბიომრავალფეროვნება,“ — ამბობს კოუზე. „ჩვენ ვცდილობთ ვუთხრათ, რომ კლიმატის ცვლილება უკვე ცვლის ბიომრავალფეროვნებას და ეს უნდა გაითვალისწინონ, სანამ სხვა მართვის გეგმებს შეიმუშავებენ.“
მეცნიერებმა მრავალწლიანი მონაცემთა ბაზები და თანამედროვე მანქანური სწავლების ტექნოლოგიები გამოიყენეს, რათა დაადგინონ ბიომრავალფეროვნებისა და გარემოს ცვლილების ურთიერთკავშირი, რაც მათ საშუალებას აძლევს, კლიმატის გავლენით გამოწვეული ბიომრავალფეროვნების ცვლილება 2100 წლამდე იწინასწარმეტყველონ.
