ინდონეზიაში ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ყველაზე მძაფრი ხანძრები „ელ-ნინიოს მიერ გამორთული წვიმების“ და „ფოსილური საწვავის მიერ გაზრდილი სიცხის“ შედეგია, — აცხადებენ მეცნიერები.

ტყეების პლანტაციებად გადაქცევასთან ერთად, ამან შექმნა პირობები ხანძრებისთვის, რომლებმაც წელს თითქმის 3 მილიონი ჰექტარი (7,4 მილიონი აკრი) — დიდი ლონდონის ზომაზე 19-ჯერ მეტი ფართობი — გაანადგურა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის დიდ ნაწილს სქელი, სუნთქვისშემკვრელი ნისლი დააფარა.

მსოფლიო ამინდის ატრიბუციის (World Weather Attribution) საერთაშორისო მეცნიერთა ჯგუფმა იავაზე, კალიმანტანსა და სუმატრაზე ხანძრების გამომწვევი სამი ძირითადი ფაქტორი გააანალიზა, რათა შეეფასებინათ, თითოეულმა მათგანმა როგორ იმოქმედა ხანძრების პიკურ სეზონზე აგვისტოდან ოქტომბრამდე.

მათ დაადგინეს, რომ გლობალურმა დათბობამ, რომელსაც ძირითადად ნავთობის, გაზისა და ქვანახშირის წვა იწვევს, ამ სამთვიან პერიოდში ტემპერატურა 1,6°C-ით გაზარდა, რამაც მიწა და მცენარეულობა გააშრო.

ამ ყველაფერს დაემატა ელ-ნინიო, რომელიც ყველა რეკორდის მოხსნის გზაზეა — მან ტემპერატურა კიდევ 0,3°C-ით გაზარდა და ნალექები დაახლოებით 50%-ით შეამცირა.

„ელ-ნინიომ წვიმები გამორთო, მაგრამ ფოსილურმა საწვავმა სიცხე კიდევ უფრო გაზარდა,“ — ამბობს ფრიდერიკე ოტო, კლიმატის მეცნიერების პროფესორი ლონდონის იმპერიულ კოლეჯში.

„ცნობილია, რომ გლობალური დათბობის გაგრძელების პირობებში, ელ-ნინიოს წლებში ხანძრისთვის ხელსაყრელი ამინდი სულ უფრო მძაფრი გახდება. თუ სწრაფად არ გადავიდეთ ფოსილური საწვავიდან და არ გავაძლიერებთ მიწის მართვის დაცვას, მომავალში კიდევ უფრო მძიმე ხანძრის სეზონებს ვიხილავთ.“

გარდა ამისა, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ცხელი და მშრალი ჰაერის პირობები კლიმატის ცვლილების გამო სამჯერ, ხოლო ელ-ნინიოს გამო ხუთჯერ უფრო სავარაუდო გახდა.

ათწლეულების განმავლობაში ხე-ტყის ჭრამ, აგროფორესტრიის გაფართოებამ და ტორფნარის დაშრობამაც ხელი შეუწყო ამ „დასანთები ყუთის“ შექმნას.

„ბოლო 30 წლის განმავლობაში ინდონეზიის ლანდშაფტები დრამატულად შეიცვალა: მასშტაბურმა სადრენაჟო მილებმა და ტყეების გაჩეხვამ შექმნა გარემო, რომელიც უკიდურესად მგრძნობიარეა ხანძრის მიმართ,“ — ამბობს პრამუდიან ფირდაუსი, მელბურნის უნივერსიტეტის მეტეოროლოგი და ინდონეზიის მეტეოროლოგიური სამსახურის თანამშრომელი.

ინდონეზიაში ხანძრები კვლავ გრძელდება, რადგან ელ-ნინიომ წვიმების სეზონი 20-30 დღით დააგვიანა, — იუწყება ქვეყნის მეტეოროლოგიის, კლიმატოლოგიისა და გეოფიზიკის სააგენტო (BMKG).

უახლესი ადგილობრივი ცნობებით, 2026 წელს ინდონეზიაში უკვე 2,88 მილიონი ჰექტარი დაიწვა. თუ ეს დადასტურდება, ეს საუკუნის რეკორდს გადააჭარბებს — 2015 წელს 2,6 მილიონი ჰექტარი დაიწვა, რამაც 333 მილიონი ტონა ნახშირბადის ემისია გამოიწვია.

მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ხანძრებმა და ჩვეულებრივზე უფრო მშრალმა პირობებმა 2027 წლისთვის CO2-ის პროგნოზირებული ემისიების უჩვეულოდ დიდ ზრდას შეუწყო ხელი, მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ისა და ისრაელის ირანზე თავდასხმების შედეგად ფოსილური საწვავის დაბინძურება მცირედით შემცირდა.

ამ ყველაფერს პოლიტიკური შედეგებიც მოჰყვა: ჯაკარტაში დემონსტრანტები მთავრობას მოუწოდებენ, ხანძრები ეროვნულ საგანგებო მდგომარეობად გამოაცხადოს.

ჯანმრთელობის ზიანის მასშტაბები ჯერ კიდევ ითვლება. ინდონეზიის ბევრ ქალაქს ტყის ხანძრების კვამლი ახრჩობს — ქვეყნის ჯანდაცვის სამინისტროს მონაცემებით, სულ მცირე 400 000 რესპირატორული ინფექცია დაფიქსირდა, მათ შორის 180 000 ბავშვში. ტოქსიკური ნისლი სინგაპურამდე, მალაიზიამდე და ფილიპინებამდეც კი გავრცელდა.

მაია ვალბერგი, წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის კლიმატის ცენტრის ტექნიკური მრჩეველი, ამბობს: „ინდონეზიაში მძაფრი ხანძრები ჯანმრთელობის პრობლემებს იწვევს მთელი რეგიონის მოსახლეობისთვის, განსაკუთრებით კი ბავშვებისთვის, ხანდაზმულებისთვის და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებისთვის, რომლებიც ყველაზე მოწყვლადები არიან...

ელ-ნინიოს პირობები — კლიმატის ცვლილების დამატებითი ეფექტის მიუხედავად — საკმაოდ პროგნოზირებადია, რაც გვაძლევს შესაძლებლობას, წინასწარ და პრევენციულად ვიმოქმედოთ, რათა მომავალ წლებში ასეთი მასშტაბის ზიანი ავიცილოთ.“