მსოფლიოში მილიონობით ადამიანის არასწორი დიაგნოზის თავიდან აცილება შეიძლება, თუ სიმსუქნის დასადგენად სხეულის მასის ინდექსის (BMI) ალტერნატიულ მეთოდს გამოვიყენებთ — აცხადებენ ექიმები, რომლებმაც დაადგინეს, რომ ეს ახალი მიდგომა ჯანმრთელებსა და მავნე ზედმეტი ცხიმის მქონე პირებს შორის განსხვავებას უფრო ზუსტად ავლენს.
სამედიცინო ექსპერტები დიდი ხანია მიიჩნევენ, რომ BMI სიმსუქნის განსაზღვრისთვის უხეში ინსტრუმენტია, რის გამოც არსებობს საფრთხე, რომ ზედმეტი ცხიმის მქონე ბევრი ადამიანი გამორჩება, ხოლო ჯანმრთელები — არასწორად მიიღებენ სიმსუქნის დიაგნოზს.
ახალი მიდგომა, რომელიც BMI-ს სხეულის სხვა ზომებსა და ორგანოების ფუნქციის ტესტებს აერთიანებს, მიუთითებს, რომ BMI-ს გამოყენებით სიმსუქნე 5-9% ზრდასრულში გამორჩება, ხოლო 3%-მდე შემთხვევაში პირიქით, არასწორად ისმება დიაგნოზი.
„ეს არასწორი კლასიფიკაცია შეიძლება ათობით მილიონ ადამიანს შეეხოს, ასე რომ, BMI-ს უზუსტობა მასშტაბური პრობლემაა როგორც ინდივიდუალურად, ისე გლობალურად,“ — ამბობს ფრანსისკო რუბინო, მეტაბოლური და ბარიატრიული ქირურგიის პროფესორი ლონდონის კინგს კოლეჯიდან.
BMI გამოითვლება წონის (კილოგრამებში) გაყოფით სიმაღლეზე (მეტრებში) კვადრატში. მსოფლიოში დაახლოებით 1.6 მილიარდი ადამიანი ითვლება ჭარბწონიანად, რაც ნიშნავს, რომ მათი BMI 25-დან 29.9-მდეა, ხოლო თითქმის მილიარდი ადამიანი, ვისაც BMI 30 ან მეტი აქვს, სიმსუქნედ ითვლება. დიდ ბრიტანეთში ზრდასრულთა ორი მესამედი და აშშ-ში 70%-ზე მეტი ზრდასრული BMI-ს მიხედვით ჭარბწონიანი ან მსუქანია.
რუბინომ და მისმა კოლეგებმა გაერთიანებული სამეფოს, აშშ-ის, ჩინეთისა და ესპანეთის 800,000-ზე მეტი ადამიანის სამედიცინო ჩანაწერები გამოიყენეს, რათა შეემოწმებინათ სიმსუქნის დიაგნოსტირების ახალი მიდგომა, რომელიც მან და სხვა მსოფლიო ექსპერტებმა გასულ წელს Lancet-ის კომისიის ანგარიშში წარმოადგინეს. მათ ჩანაწერების მიხედვით ადამიანების ჯანმრთელობას 15 წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ.
ახალი განსაზღვრებით, BMI 40-ზე მეტი ავტომატურად სიმსუქნედ ითვლება, თუმცა უფრო დაბალი BMI-ს შემთხვევაში ექიმები ზედმეტი ცხიმის დასადგენად წელის გარშემოწერილობას ამოწმებენ.
BMI 30-ზე მეტი და ამავე დროს გაზრდილი წელის გარშემოწერილობა ან წელისა და სიმაღლის თანაფარდობა — სიმსუქნედ ითვლება, ისევე როგორც BMI 25-29.9-ის ფარგლებში, თუ წელის გარშემოწერილობა და წელისა და სიმაღლის თანაფარდობა მაღალია. უმეტეს ქვეყნებში გაზრდილი წელის გარშემოწერილობა მამაკაცებისთვის 102 სმ-ზე (40 ინჩზე) მეტი, ხოლო ქალებისთვის — 88 სმ-ზე მეტი ითვლება, ხოლო წელისა და სიმაღლის მაღალი თანაფარდობის ზღვარი დაახლოებით 0.57-ია.
დიაგნოზის მეორე ეტაპზე ექიმები არჩევენ კლინიკურ სიმსუქნეს — როცა ზედმეტი ცხიმი უკვე აზიანებს ორგანოების ფუნქციას, და პრეკლინიკურ სიმსუქნეს — როცა ზედმეტი ცხიმი ჯანმრთელობის რისკია, მაგრამ ჯერ პრობლემები არ გამოუწვევია.
ახალი განსაზღვრების მიხედვით, სიმსუქნის მაჩვენებელი მთლიანობაში მხოლოდ მცირედით გაიზარდა, ხოლო კლინიკური სიმსუქნის მქონე ადამიანების მხოლოდ მეოთხედიდან მესამედამდე, ანუ მოსახლეობის 5-10%-ს, ჰქონდა სიკვდილის მნიშვნელოვნად გაზრდილი რისკი.
ეს მიდგომა ექიმებს საშუალებას აძლევს, ერთი და იმავე BMI-ს მქონე ჯანმრთელ და ავადმყოფ ადამიანებს შორის განსხვავება გაავლონ. მაგალითად, სამი ადამიანი, ვისაც BMI 32 აქვს, ყველა სიმსუქნედ ჩაითვლებოდა, მაგრამ დიაგნოზი სრულიად განსხვავებული იქნებოდა: ერთს შეიძლება ზედმეტი ცხიმი საერთოდ არ ჰქონდეს და ჯანმრთელი იყოს, მეორეს — ზედმეტი ცხიმი ჰქონდეს, მაგრამ ორგანოების ფუნქცია არ იყოს დარღვეული და პრეკლინიკური სიმსუქნე ჰქონდეს, ხოლო მესამეს — ზედმეტი ცხიმი და ორგანოების ფუნქციის დარღვევა, ანუ კლინიკური სიმსუქნე.
Nature-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში მეცნიერები აღწერენ, როგორ აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთი მაღალი BMI-ს მქონე ადამიანი ახალი განსაზღვრებით სიმსუქნედ არ ითვლებოდა და რეალურად, ჯანმრთელებად მიჩნეულებზე ნაკლები სიკვდილიანობის რისკი ჰქონდათ. დამაიმედებელია, რომ პრეკლინიკური სიმსუქნის მქონე ადამიანების 80-90%-მა მომდევნო 10 წლის განმავლობაში კლინიკურ სიმსუქნემდე, ანუ აქტიურ დაავადებამდე, არ მიაღწია.
ახალი მიდგომა დიაგნოსტირების პროცესს ექიმებისთვის ართულებს, თუმცა რუბინოს თქმით, სიმსუქნე ინდივიდუალურად უნდა დიაგნოსტირდეს, რათა პაციენტმა საუკეთესო სამედიცინო მომსახურება მიიღოს — იქნება ეს ცხოვრების წესის შეცვლის რეკომენდაცია, GLP-1 ჯგუფის წონის დამაკლებელი მედიკამენტები თუ ქირურგიული ჩარევა.
„ასე შეგვიძლია ოპტიმალურად შევარჩიოთ ჩარევები და რესურსები უფრო უსაფრთხოდ და ეფექტიანად გამოვიყენოთ,“ — ამბობს რუბინო. „თუ მკითხავთ, უნდა დაინერგოს თუ არა ეს კლინიკურ პრაქტიკაში, ჩემი პასუხია — აბსოლუტურად, დიახ.“
