
მოზამბიკის ოპოზიციის ლიდერი ვენანსიუ მონდლანი სასამართლოს წინაშე წარსდგა ბრალდებებით, რომლებიც ტერორიზმის წაქეზებასა და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობისკენ მოწოდებას მოიცავს – ეს ბრალდებები უკავშირდება 2024 წლის სადავო არჩევნების შემდეგ მომხდარ სისხლიან პროტესტებს.
მონდლანი ბრალდებებს უარყოფს, ხოლო მისი პარტია სასამართლო პროცესს პოლიტიკურად მოტივირებულად აფასებს.
მონდლანის უზენაეს სასამართლოში გამოცხადებამდე უსაფრთხოების ზომები გამკაცრებული იყო – ხელისუფლება მისი მხარდამჭერების ახალი საპროტესტო ტალღის შიშით მოქმედებდა.
პოლიციამ მოქალაქეებს მოუწოდა, პროცესს მშვიდად დააკვირდნენ და თავი შეიკავონ ქმედებებისგან, რომლებიც საზოგადოებრივ წესრიგს საფრთხეს შეუქმნის.
მონდლანი უზენაეს სასამართლოში სამშაბათს დილაადრიან „სრული სიმშვიდით“ მივიდა და მას ათეულობით მხარდამჭერი დახვდა.
„როგორც ხედავთ, მშვიდად ვარ, ჩემი იურიდიული გუნდის მუშაობაში დარწმუნებული,“ – განუცხადა მან ჟურნალისტებს სასამართლოს შენობის წინ, სადაც პოლიციის დიდი ძალები იყო მობილიზებული.
ეს სასამართლო პროცესი ფართოდ განიხილება, როგორც მოზამბიკის პოლიტიკური სტაბილურობის მთავარი გამოცდა – თითქმის ორი წლის შემდეგ, რაც სადავო არჩევნებმა ქვეყანაში ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი პოლიტიკური არეულობა გამოიწვია.
„ეს პროცესი მოზამბიკისთვის ნამდვილი გამოცდაა. ეს არის მნიშვნელოვანი შესაძლებლობა, რომ ვაჩვენოთ – კანონის უზენაესობა ყველას თანაბრად ეხება,“ – ამბობს პოლიტოლოგი ლუიშ ნიაჩოტე.
მონდლანი, რომელმაც საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები გაასაჩივრა (ამ არჩევნებში მმართველი პარტია ფრელიმოს კანდიდატი დანიელ ჩაპო გამარჯვებულად გამოცხადდა), ხელისუფლებას მასშტაბურ საარჩევნო ფალსიფიკაციაში დასდო ბრალი და ქვეყნის მასშტაბით საპროტესტო აქციებისა და გაფიცვებისკენ მოუწოდა.
დემონსტრაციები რამდენიმე თვე გაგრძელდა, ხოლო უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა უსაფრთხოების ძალები მომიტინგეების წინააღმდეგ გადამეტებული ძალის გამოყენებაში დაადანაშაულეს.
Amnesty International-მა, ადგილობრივ სამოქალაქო ორგანიზაციებზე დაყრდნობით, განაცხადა, რომ არეულობის დროს 300-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა – ეს მოზამბიკის დამოუკიდებლობის შემდეგ ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე პოსტსაარჩევნო კრიზისი იყო.
მოზამბიკის პოლიციის ოფიციალური მონაცემებით, დაღუპულთა რიცხვი 96-ს შეადგენს, მათ შორის 17 პოლიციელია.
ევროკავშირის საარჩევნო დამკვირვებლებმაც დააფიქსირეს დარღვევები 2024 წლის ოქტომბრის არჩევნებში, რამაც შედეგების სანდოობაზე კითხვები გააჩინა.

პროკურატურა მონდლანს ადანაშაულებს დემონსტრაციების წახალისებაში, რომლებმაც საზოგადოებრივი სერვისები შეაფერხა, ქონებას ზიანი მიაყენა და საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას საფრთხე შეუქმნა.
ბრალდებები მოიცავს დანაშაულებრივი ქმედებების საჯარო განდიდებას, კოლექტიური დაუმორჩილებლობის წაქეზებას, დანაშაულის ჩადენისკენ საჯარო მოწოდებას და ტერორიზმთან დაკავშირებულ დანაშაულებს.
თუ ყველაზე მძიმე ბრალდებაში დამნაშავედ ცნეს, მონდლანს 24 წლამდე პატიმრობა ემუქრება.
მონდლანი ბრალდებებს უარყოფს და ამტკიცებს, რომ მისი მოწოდებები დემონსტრაციებისკენ მხოლოდ საარჩევნო გამჭვირვალობის მოთხოვნას ემსახურებოდა და არა ძალადობის წახალისებას.
სასამართლო პროცესის დაწყებამდე უზენაეს სასამართლოსა და მაპუტუს მთავარ ქუჩებზე პოლიციის დიდი ძალები პატრულირებდნენ.
ორშაბათს გავრცელებულ განცხადებაში მოზამბიკის პოლიციამ მოქალაქეებს მოუწოდა „შეინარჩუნონ ტოლერანტობა და მშვიდობიანი თანაცხოვრება“ და დაამატა, რომ გამოხატვის უფლება მხოლოდ კანონის ფარგლებში უნდა განხორციელდეს.
პოლიციამ ასევე პირობა დადო, რომ დაიცავს მოქალაქეებსა და ქონებას, იმოქმედებს პრევენციულად და პროპორციულად, კანონის უზენაესობის პრინციპის დაცვით.
სასამართლომ პროცესზე დასწრების უფლება მხოლოდ შერჩეულ მედიასაშუალებებს მისცა, რამაც ჟურნალისტებისა და მედიის თავისუფლების დამცველების კრიტიკა გამოიწვია.
სასამართლოს წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ შეზღუდვები დარბაზში ადგილების სიმცირითაა განპირობებული, თუმცა კრიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ეს გამჭვირვალობას აზიანებს ასეთ მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ საქმეში.
სასამართლო პროცესის პირდაპირი ტრანსლაცია ხელისუფლებამ აკრძალა არეულობის შიშით.
მოსალოდნელია, რომ საქმეს ხუთი მოსამართლე განიხილავს, ხოლო მოწმეებს როგორც ბრალდება, ისე დაცვის მხარე წარადგენს.
პოლიტიკური ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ ეს პროცესი შეიძლება კვლავ გაამწვავოს დაძაბულობა ქვეყანაში, რომელიც ჯერ კიდევ ცდილობს 2024 წლის არჩევნების შემდეგ ძალადობისა და ღრმა პოლიტიკური განხეთქილების დაძლევას.

მეტი სიახლე აფრიკის კონტინენტიდან იხილეთ BBCAfrica.com-ზე.
გამოგვყევით Twitter-ზე @BBCAfrica, Facebook-ზე BBC Africa ან Instagram-ზე bbcafrica.















