A
I
NEWS
აშშ-ის ნიუ-იორკში დოკუმენტური ფილმი რობერტ კრისტგაუს უნიკალურ მუსიკალურ კრიტიკასა და კარიერას ასახავს
The Guardian • 3 საათის წინ
აშშ-ის ნიუ-იორკში დოკუმენტური ფილმი რობერტ კრისტგაუს უნიკალურ მუსიკალურ კრიტიკასა და კარიერას ასახავს

ნიუ-იორკის ისტ ვილიჯის ერთ ბინაში კედლებზე გამწკრივებული დისკების, ალბომების, კასეტებისა და წიგნების რიგები ჭრიალებენ და ღრღნიან, თაროები კი ოთახებსა და დერეფნებში ისე იკავებენ ადგილს, რომ ბინის ინტერიერი მაროკოს მედინის ყველაზე ჩახლართულ უბნებს ან ისეთ სოროს წააგავს, სადაც არც ერთი თავმოყვარე კურდღელი არ იცხოვრებდა. ამ უწესრიგობაში, კომპიუტერის კლავიატურაზე მოხრილი კაცი ზის და სიტყვებს აკრეფს, რათა აზრი მისცეს იმ ყველა ხმას, რასაც ეს ფიზიკური მედია ინახავს.

მოგესალმებით რობერტ კრისტგაუს ბუნაგში — თვითგამოცხადებულ „ამერიკული როკ-კრიტიკოსების დეკანს“, როგორც ამას ახალი დოკუმენტური ფილმი, პროვოკაციული სათაურით „უკანასკნელი კრიტიკოსი“ გვიჩვენებს. „ბობი ალბათ უფრო მეტ მუსიკას მოუსმენია და უფრო მეტი სიტყვა დაუწერია მუსიკაზე, ვიდრე დედამიწაზე ვინმეს, და ამას 80-იან წლებში კვლავაც აგრძელებს,“ — ამბობს ფილმის რეჟისორი მეტი უიშნოუ. „ეს კარიერა უპრეცედენტოა და ვეღარასდროს გამეორდება.“

კრისტგაუს კარიერა განსაკუთრებით წინ წაიწია, როცა მან თითქმის 60 წლის წინ შექმნა ბრენდი სახელად The Consumer Guide — ყოველთვიური რუბრიკა, სადაც ალბომებს ასოებით აფასებს, ისეთივე სერიოზულობითა და თვითშეფასებით, როგორც ოლიმპიადის ჟიური. შეფასებები მერყეობს A+ (ეს ნიუ-იორკ დოლზის ენერგიულ, პრიმიტივისტურ დებიუტს ერგო) დან E-მდე, რომელსაც კრისტგაუ ასე ახასიათებს: „ხშირად მოჰყავთ არგუმენტად, რომ ღმერთი არ არსებობს.“ (Guns N’ Roses-ის 1988 წლის GNR Lies სწორედ ამ კატეგორიაში მოხვდა). როგორც ერთ-ერთი პირველი სერიოზული როკ-კრიტიკოსი ისტორიაში, კრისტგაუმ თავისი ბრენდი Village Voice-ში შექმნა, სადაც 1960-იანი წლების ბოლოსიდან 2006 წლამდე, იშვიათი შესვენებებით, მთავარი მუსიკალური კრიტიკოსი და რედაქტორი იყო. ახალი მენეჯმენტის მიერ გათავისუფლების შემდეგ, რუბრიკა სხვადასხვა გამოცემაში გადაიტანა. ამჟამად კი Substack-ზე განაგრძობს, რომელიც, მისი ახლობლების თქმით, იმ იშვიათ საინფორმაციო ბიულეტენთაგანია, რომელიც ღირსეულ ანაზღაურებას იძლევა.

უიშნოუ ამბობს, რომ დოკუმენტურის გადაღების იდეა ბავშვობაში კრისტგაუს გავლენამ შთააგონა. „მის Consumer Guide-ების კრებულებს ვხსნიდი და ვფიქრობდი: რატომ არის Queen C-, ბილი ჯოელი B-, ხოლო ჯგუფი The Roches A+? ეს ტვინს მიბნევდა და მაიძულებდა მეფიქრა კომერციულისა და სანდოს, პოპულარულისა და სუბპოპულარულის დაპირისპირებაზე,“ — ამბობს ის. „როცა მეკითხებიან, რატომ არ მომწონს Yes ან ჯეიმს ტეილორი, ჩემი პასუხის 30% პირადია, 70% კი ისაა, რაც ბობმა დაწერა და ჩემზე გავლენა მოახდინა.“

როცა კრისტგაუს ფილმში მონაწილეობაზე მიმართა, უიშნოუ ამბობს, რომ თავიდან მისი დარწმუნება რთული იყო. „ყველაფერი, რაც ბობს მოსმენას, წერას ან რედაქტირებას აშორებს, თავდაპირველად აღიზიანებს,“ — ამბობს რეჟისორი. „მუსიკის მოსმენისას აშკარად უფრო კომფორტულად გრძნობს თავს, ვიდრე მაშინ, როცა მუსიკა გამორთულია.“

ეს ნაწილობრივ ხსნის იმასაც, რატომ არ მიუღია მონაწილეობა ფილმის პოპულარიზაციისთვის ინტერვიუებში, თუმცა რეჟისორის თქმით, კრისტგაუ ფილმით მოხიბლული და გაოცებულია. უიშნოუს მიერ კრისტგაუს დარწმუნების გზა კრიტიკოსის ხასიათის მნიშვნელოვან ნაწილს აჩვენებს და ფილმის გულიც სწორედ ესაა. დოკუმენტარის მთავარი ხაზები კრისტგაუსა და მისი მეუღლის, კრიტიკოსის, რომანისტისა და რედაქტორის — კაროლა დიბელის ურთიერთობას ეხება, რომელსაც რეჟისორი ბობის ესთეტიკურ პარტნიორს უწოდებს. „ის დამატებითი ტვინივით და რეაქციის მანქანასავითაა. გარკვეულ დონეზე, Consumer Guide ბობის სიყვარულის წერილებია კაროლასადმი.“

მათ ერთმანეთი 1960-იან წლებში, ისტ ვილიჯში, საერთო მეგობრის მეშვეობით გაიცნეს. დიბელი მთელი ღამე მესკალინს იღებდა და რამდენიმე წუთში უკვე ჟან-ლიუკ გოდარის 1968 წლის ფილმზე Sympathy for the Devil Rolling Stones-თან ერთად კამათობდნენ. დოკუმენტარში დიბელი ამბობს, რომ მაშინვე მიხვდა: „ეს ის ბიჭია, ვისთანაც კამათობ.“

როგორც ქუინსში გაზრდილი დამწყები ჟურნალისტი, კრისტგაუ კრიტიკოსობაზე არ ოცნებობდა. სპორტული ჟურნალისტობა უნდოდა და მისი პირველი გახმაურებული სტატია სულ სხვა თემას ეხებოდა — ახალგაზრდა ქალს, რომელიც მაკრობიოტიკურმა დიეტამ იმსხვერპლა. ამ სტატიამ არა მხოლოდ ჯილდოები მოიპოვა, არამედ „ახალი ჟურნალისტიკის“ ნიშანსვეტადაც იქცა. ამ წარმატებამ კრისტგაუს Esquire-ში სვეტი Secular Music მოუტანა, რაც ირონიულად „როკს“ ნიშნავდა — ჟანრს, რომელსაც მაშინ 30 წელს გადაცილებულები სერიოზულად არ აღიქვამდნენ. 1969 წელს, როცა Consumer Guide დაიწყო, სახელწოდება ერთგვარი ხუმრობა იყო. „მოხმარების იდეა ბოჰემურ კულტურაში ძალიან არაპოპულარული იყო,“ — ამბობს უიშნოუ. „ბობი ამ იდეას ეწინააღმდეგებოდა, მაგრამ ამავდროულად აჩვენებდა, რომ მუსიკალური ინდუსტრია ერთდროულად მაღალი ხელოვნება და დიდი ბიზნესი იყო.“

Guide-ისთვის შეფასების სისტემის გამოყენების იდეაც მის ახალგაზრდა მკითხველებს არ მოსწონდათ. კრისტგაუ ფილმში ასე პასუხობს: „თუ მათ ფასი დაადეს, მეც შეფასებას მივცემ.“

„ამერიკული როკ-კრიტიკოსების დეკანი“ თავდაპირველად მთვრალი ხუმრობა იყო წვეულებაზე, როცა ვიღაცამ ჰკითხა, ვინ იყო. ტერმინი დამკვიდრდა მისი აზრების სიცხადისა და ავტორიტეტის, ასევე მისი გულგრილი მანერისა და დაუნდობელი გულახდილობის გამო. ფილმში კრიტიკოსების მთელი პლეადა, რომლებიც კრისტგაუს რედაქტორობით მუშაობდნენ, ამ უკანასკნელს ადასტურებს. „ის პირდაპირი და უხეშია,“ — ამბობს ეკრანზე გარდაცვლილი კრიტიკოსი გრეგ ტეიტი. „შეგიძლია თავი ყველაზე სულელ ადამიანად გაგრძნობინოს — მაგრამ გადარჩები,“ — ამბობს ტრიშა რომანო, Village Voice-ის ზეპირი ისტორიის ავტორი.

მეც, როგორც წლების წინ კრისტგაუს მიერ რედაქტირებული ავტორი, ვადასტურებ, რომ ეს პროცესი რეალითი შოუს ელიმინაციისა და სტუდენტური ჰაზინგის ნაზავს ჰგავს. ამავდროულად, ფილმში მონაწილე კრიტიკოსები და მეც კრისტგაუს ერთ-ერთ ყველაზე გულუხვ და ყურადღებიან რედაქტორად მივიჩნევთ. მან ეს რეპუტაცია იმით დაიმსახურა, რომ საკუთარი აზრები მკაფიოდ გამოყოფდა ავტორის აზრებისგან. „როგორც რედაქტორი, ძალიან ნათლად ესმოდა, რომ მისი საქმე იყო დაეხმარებინა ავტორს, ეპოვა საკუთარი ხმის საუკეთესო ვერსია,“ — ამბობს უიშნოუ. „심지어 [ცნობილი კრიტიკოსი] ლესტერ ბენგსიც კი აღიარებდა, რომ ბობი შესანიშნავი რედაქტორი იყო. და ლესტერი ცნობილია, რომ არავის არ აძლევდა რედაქტირების უფლებას!“

ზოგიერთი არტისტი, ვისზეც კრისტგაუ ყველაზე მკაცრად წერდა, მაინც გარკვეულ პატივისცემას ინარჩუნებს მის მიმართ. 1980-იან წლებში Sonic Youth-ის თერსტონ მური იმდენად გაღიზიანდა კრისტგაუს შეფასებებით, რომ სიმღერა დაწერა სახელად I Killed Christgau with My Big Fucking Dick. მიუხედავად ამისა, უიშნოუ ამბობს: „თერსტონს ბობის ზოგიერთი რეცენზია ზეპირად ახსოვს. ისინი ერთმანეთის ფრენემია, რადგან ორივე ნიუ-იორკელია და ინტელექტუალი. იქ უცნაური სითბოა.“

მრავალრად უფრო ცივი იყო ლუ რიდის რეაქცია. 1978 წლის ცოცხალ ალბომში Take No Prisoners რიდი გაბრაზებით ამბობს: „შეგიძლია წარმოიდგინო, ერთი წელი მუშაობ და Village Voice-ის ვიღაც იდიოტისგან B+ იღებ?“ შემდეგ კი დასძენს: „რა აკეთებს რობერტ კრისტგაუ საწოლში? ფეხის თითებს ლოკავს?“

კრისტგაუმ ამ ალბომს C+ დაუწერა და ლუს მადლობა გადაუხადა „სახელის სწორად წარმოთქმისთვის“. უიშნოუ ფიქრობს, რომ კრისტგაუ ფარულად მოხიბლულია ასეთი ყურადღებით, თუმცა ყოველთვის ცდილობდა, სელებრითებთან დისტანცია შეენარჩუნებინა ობიექტურობისთვის. მიუხედავად ამისა, მისი ზოგიერთი ყველაზე მკაცრი რეცენზია ძალიან პირადული ან საზღვრის გადამკვეთიც კი შეიძლება იყოს. როცა კას ელიოტის 1973 წლის სოლო ალბომს Don’t Call Me Mama Anymore განიხილავდა, სათაურზე სკოლის ეზოს სტილში იხუმრა: „როგორ გინდა, მსუქანა დაგიძახო?“ „ეს ხაზი მაშინაც არ იყო სასაცილო და ახლაც არაა,“ — ამბობს უიშნოუ. „მაგრამ ვიტყოდი, რომ ბობის უარყოფითი რეცენზიების 99% უბრალოდ ძლიერად განცდილია. ეს უფრო ‘შეგიძლია უკეთესად’ დამოკიდებულებაა.“

კონტექსტიც მნიშვნელოვანია. 1960-იანი წლებიდან ინტერნეტის ეპოქამდე კრიტიკოსებს ხშირად კითხულობდნენ გასართობადაც და მათი გულახდილობისთვისაც, ისევე როგორც ერუდიციისთვის. აუდიტორია, ზოგადად, სიამოვნებით იღებდა ამ საქმეში სისხლის სპორტის ელემენტსაც. კრისტგაუ ყოველ ნოემბერს თავისი ცნობილი „Turkey Shoot“-ით ამაზე ხაზს უსვამდა. თუმცა 2005 წელს უარყოფითი რეცენზიების გამოქვეყნება შეწყვიტა, რადგან მისთვის სძულებული ალბომების განმეორებით მოსმენა „ძალიან დამღლელი გახდა,“ — ამბობს უიშნოუ. „დღეს ბობის უარყოფითი დამოკიდებულება იგრძნობა გამოტოვებით. თუ არ განიხილავს, შეგიძლიათ ჩათვალოთ, რომ არ მოსწონს.“

კრისტგაუს მეგობრები ამბობენ, რომ წლების განმავლობაში ის დამშვიდდა, რაშიც დიდი წვლილი შეიტანა მისმა და დიბელის როლმა, როგორც ნაშვილები ქალიშვილის, ნინას (ახლა 41 წლისაა) მშობლებმა. ნინამ მას მუსიკაც გააცნო, რომელსაც ადრე უარყოფდა, მათ შორის Queen, რომლის მაისურიც ფილმში აცვია. მიუხედავად ამისა, ზოგი ჟანრი კვლავაც აღიზიანებს და არ ესმის, მათ შორის პროგ-როკი, რომელსაც „სულელურ“ მცდელობად მიიჩნევს ევროპული მუსიკის ძველი იდეების როკთან შერწყმისა, და ჰევი მეტალი, რომელსაც თითქმის არც განიხილავს. Black Sabbath-ის მსოფლიო მნიშვნელობის 1970 წლის დებიუტზე დაწერა: „კონტრკულტურის ყველაზე ცუდი გამოვლინება პლასტმასის დისკზე. ამის მოხდენის შიში მას შემდეგ მქონდა, რაც პირველად ვნახე ნუმეროლოგიის სვეტი ანდერგრაუნდ გაზეთში.“

თუ ასეთი კრიტიკა მკითხველის გონებაში იწვება, მისი ქება-დიდებაც არანაკლებ დასამახსოვრებელია. 1980 წელს Prince-ის Dirty Mind-ის A შეფასებაში აღნიშნა ვარსკვლავის სექსუალური და არტისტული პოტენციალი უკვდავი ფრაზით: „მიკ ჯაგერმა თავისი პენისი უნდა ჩაალაგოს და სახლში წავიდეს.“

მაგრამ კრისტგაუს ცალკეულ ფრაზებზე კონცენტრირება არსებითს გამოგვაპარებს. უიშნოუსთვის მისი მოკლე, კონცენტრირებული რეცენზიების სტრუქტურა და სიზუსტე ნამდვილი გენიის ნიშანია. „მიუხედავად იმისა, რომ სივრცის შეზღუდვის გამო სიღრმეში ვერ მიდის, მის რეცენზიებში ახალი ჟურნალისტიკის, პოლიტიკისა და სემიოტიკის ელემენტებია, თანაც მუსიკის ხმაზე რეაგირებს — ეს ყველაფერი 150 სიტყვაში,“ — ამბობს უიშნოუ.

ამ მიდგომას „ინტელექტუალურად ათლეტურს“ უწოდებს. „ბობის წინადადებების მესამედი შეიძლება ვერ გაიგო,“ — ამბობს ის. „არის სიტყვები, რომლებიც არ იცი, მაგრამ ზოგჯერ ისეთ წინადადებას დაწერს, რომელიც საუკეთესოა, რაც კი ოდესმე დაწერილა.“

უიშნოუ აღიარებს, რომ შედეგი ზოგჯერ ძალიან მკვრივად წასაკითხია. წლების წინ ერთმა მკითხველმა Voice-ში წერილი მისწერა და სწორედ ამაში დაადანაშაულა. „ქალბატონო,“ — ბეჭდვით უპასუხა კრისტგაუმ, — „ჩემი წერა რეალობაზე ნაკლებად მკვრივი არ არის.“ როგორც ფილმში ჩანს, მისი პროფესიული ცხოვრება პირადი ურთიერთობისგან ცალსახად ვერ გამოიყოფა. ეს საჯარო დისკუსიის ნაწილადაც აქცია — დაწერა გრაფიკული დეტალებით წყვილის სექსუალურ ცხოვრებაზე და ატარებდა მაისურს მონოგამიის ძალის მხარდასაჭერად, რაც ბოჰემურ სამყაროში იშვიათი პოზიციაა.

ნამდვილი სენსაციაა ფილმში რენდი ნიუმენის ინტერვიუ, სადაც ის აღიარებს, რომ სიმღერა Lost Without You წყვილის ურთიერთობაზე დაწერა — ეს არც რეჟისორს და არც კრისტგაუს აქამდე არ იცოდნენ. უიშნოუ მის ხასიათში არსებულ დუალიზმს მჟავე კანფეტს ადარებს. „როცა ბობის იდეების სიმწარეს და, განსაკუთრებით, მის მკვეთრ ენას გადალახავ, აღმოაჩენ, რომ შიგნით წარმოუდგენლად ტკბილია,“ — ამბობს ის.

ამავდროულად, ფილმი წარმოგვიდგენს ადამიანს, რომელიც წარმოუდგენლად ერთგულია თავისი საქმის. 84 წლის ასაკშიც კი განაგრძობს რეცენზიების წერას და უიშნოუ დარწმუნებულია, რომ ამას გააგრძელებს, სანამ ფიზიკურად შეძლებს, რითაც უფრო ფართო ცვლილებასაც იწვევს. „როცა ბობი ამას შეწყვეტს, რაღაც უფრო დიდი დასრულდება, ვიდრე უბრალოდ Consumer Guide,“ — ამბობს ის. „ჩემთვის ეს პროფესიის დასასრულის ნიშანი იქნება.“

„შეიძლება ითქვას, რომ დღეს მუსიკალური კრიტიკოსი უფრო მეტია, ვიდრე ოდესმე — X-ზე, Instagram-ზე, TikTok-ზე,“ — აღიარებს ის. „მაგრამ ძალიან ცოტას უხდიან ამისთვის. ბობის კარიერა, როგორც პროფესიონალი კრიტიკოსისა, რაღაცის დასაწყისს, შუას და დასასრულს წარმოადგენს. ის მართლაც უნიკალურია.“

მსგავსი სიახლეები

ახალი ამბები
AI Shop
ეკონომიკა
პოლიტიკა
საქართველო
სპორტი
კულტურა
მეცნიერება

© 2026 AI News. ყველა უფლება დაცულია.