
1961 წლის ზაფხულში ოთხმა იტალიელმა პირენეები გადაკვეთა და ფაშისტურ ესპანეთში შევიდა. სასაზღვრო გუშაგებისთვის უცნობი იყო, რომ მათი მანქანა სავსე იყო მიკროფილმებით, მაგნიტოფონით და მწერალ-მუსიკოს სერჯიო ლიბეროვიჩის ჯიბეში მოთავსებული ასანთის კოლოფით – თითოეული ასანთის ღერი შუაზე იყო გაყოფილი, ზედ მინიატურულად იყო ამოტვიფრული ესპანელი ანტიფაშისტების მისამართები და შემდეგ ისევ შეწებებული, თმის სიგრძის ბზარი მალავდა საიდუმლოებებს, რომელთა აღმოჩენის შემთხვევაში ციხე ან უარესი ელოდათ.
ლიბეროვიჩთან ერთად, მიკელე ლუჩანო სტრანიერო, ემილიო იონა და მარგერიტა გალანტე გარონე იყვნენ მემარცხენე კოლექტივის, სახელად Cantacronache-ს წევრები. კოლექტივი 1958 წელს ჩამოყალიბდა და მის თანამშრობლებს შორის იტალო კალვინო და უმბერტო ეკოც იყვნენ. ისინი იტალიური პოპ-მუსიკის ზედაპირულობით იყვნენ აღშფოთებულნი და კულტურის ბრეხტიანული რეალიზმით განახლება სურდათ. იმ დროს იტალია მკვეთრად იყო გაყოფილი მემარცხენე და მემარჯვენე ბანაკებად, ხოლო მათი მოგზაურობა დააფინანსა იტალიური კომუნისტური პარტიისთან დაკავშირებულმა ლეიბლმა Italia Canta-მ. მისი მიზანი იყო ფარულად ჩაეწერათ ანტი-ფრანკოს მიწისქვეშეთის წინააღმდეგობის სიმღერები. ეს ყველა მონაწილისთვის სახიფათო საქმე იყო, განსაკუთრებით კი Cantacronache-ს კონტაქტებისთვის.
მთელი თვის განმავლობაში Cantacronache-მ მუშებისგან, ინტელექტუალებისგან, მუსიკოსებისა და პოეტებისგან ათეულობით ანტიფაშისტური სიმღერა შეაგროვა. ზოგი მათგანი გლოვისებური იყო და ფაშიზმის ქვეშ ცხოვრების სირთულეებს აღწერდა; სხვები ფრანკოს ბასტარდს უწოდებდნენ. ყველა მათგანი აჩვენებდა წინააღმდეგობის მასშტაბურ ტალღას, რომელიც დიქტატორს უხერხულობას უქმნიდა და 1962 წელს სიმღერების კრებულის, „Canti della Nuova Resistenza Spagnola“-ს (ახალი ესპანური წინააღმდეგობის სიმღერები) გამოქვეყნებამ საერთაშორისო სკანდალი გამოიწვია.
თუმცა Cantacronache-ს საქმიანობა დავიწყებას მიეცა, სანამ მასზე აკადემიკოსებმა არქივებში შემთხვევით არ მიაგნეს. ახლა კი, რეჟისორი პაბლო ხილ რიტუერტო, რომელმაც სიმღერების კრებული შემთხვევით აღმოაჩინა ბარსელონას ერთ-ერთ მაღაზიაში, ჯგუფის 1961 წლის მოგზაურობას დოკუმენტურ ფილმში „La Marsellesa de los Borrachos“ (მთვრალების მარსელიოზა) ხელახლა გადის, რომლის პრემიერაც ამ თვეში დიდ ბრიტანეთში გაიმართება. „გავიგე, რომ არსებობდა აუდიოარქივი და ძებნა არ შევწყვიტე, სანამ ის ტურინში არ ვიპოვე, სადაც 60 წლის განმავლობაში გამოუქვეყნებელი იყო,“ ამბობს რიტუერტო.
ფილმში რიტუერტო იმ ადამიანებს ხვდება, ვინც იმ ფარულ მოგზაურობაში მონაწილეობდა. ბარსელონაში ასუნსიონ კარანდელი, კატალონიელი პოეტისა და მწერლის, ხოსე აგუსტინ გოიტისოლოს ქვრივი, პირველად უსმენს ჩანაწერს, სადაც მისი მეუღლე მღერის. „როცა ხმას ცნობს, მისი მზერა იცვლება,“ ამბობს რიტუერტო. „ეს მომენტი ჩვენთან დარჩა.“ ყოფილი მეშახტეები ასტურიაში იკრიბებიან, ერთმანეთს ხელს ხვევენ და მღერიან „Santa Bárbara Bendita“-ს, 1962 წლის მეშახტეთა გაფიცვის ჰიმნს. თანამედროვე მუსიკოსები, მათ შორის ნაჩო ვეგასი, თავიანთ ინტერპრეტაციებს სთავაზობენ, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ბევრი სიმღერა ძველი ხალხური სტანდარტების ადაპტაცია იყო – მაგალითად, ძაღლისთვის მიძღვნილი ელეგიის „El Tururururú“-ს გარდაქმნა სიმღერად, რომელიც ფრანკოს დასასრულს წინასწარმეტყველებდა.
ესპანელ დისიდენტებს ბევრი რამ ჰქონდათ საპროტესტო. მას შემდეგ, რაც ფრანკოს გადატრიალებამ 1939 წელს რესპუბლიკა დაამარცხა, ათასობით ადამიანი გაუჩინარდა; ქალები ექსტრემალური პატრიარქალური ძალადობისა და კონტროლის მსხვერპლნი გახდნენ; პოლიტპატიმრები გადატვირთულ ბანაკებში მძიმე შრომას ასრულებდნენ; სამოქალაქო მოსახლეობა მკაცრ რაციებსა და შიმშილს განიცდიდა. კატალონიური, ბასკური და გალიციური ენები საჯარო ცხოვრებიდან აიკრძალა. 1960-იან წლებში ესპანეთი მოდერნიზაციას იწყებდა, მაგრამ სახელმწიფო რეპრესიები ე.წ. ეკონომიკური სასწაულის ფონზე გრძელდებოდა.
ფრანკო თვლიდა, რომ მუსიკა მნიშვნელოვანი იყო ძლიერი ეროვნული იდენტობის ჩამოსაყალიბებლად. ხალხური და პოპ-სიმღერები ფართოდ ჟღერდა, თუ მათი შინაარსი აპოლიტიკური იყო ან ფრანკოს ხაზს ემთხვეოდა. „დიქტატურის წინააღმდეგობის გამოხატვა ან რესპუბლიკის აღნიშვნა ცენზურასა და რეპრესიას იწვევდა,“ ამბობს მარკო ანტონიო დე ლა ოსა მარტინესი, კასტილია-ლა მანჩას უნივერსიტეტის პროფესორი. ამიტომ, როდესაც Cantacronache-მ მადრიდში ახალგაზრდა ჩიჩო სანჩეს ფერლოსიო გაიცნო, რომელმაც მოგვიანებით დაწერა „Gallo Rojo, Gallo Negro“ – საპროტესტო ჰიმნი, რომელიც მთელ ევროპასა და ლათინურ ამერიკაში გავრცელდა – მისი სიცოცხლე რეალურ საფრთხეში იყო. „ასობით ადამიანს შევხვდით, რომლებმაც 20 წელი ულმობელი დიქტატურის ქვეშ იცხოვრეს, მაგრამ წინააღმდეგობა გაუწიეს და არ დანებდნენ, წლების ციხის რისკის ფასადაც კი – ეს ყველაზე ამაღელვებელი გამოცდილება იყო ჩემს ცხოვრებაში,“ ამბობს Cantacronache-ს იონა, რომელიც ახლა 98 წლისაა.
Cantacronache-ს სურდა ეპასუხა იმდროინდელი კულტურისთვის, ამბობს კიარ ფერარი, წიგნის „Politica e Protesta in Musica“ (პოლიტიკა და პროტესტი მუსიკაში) ავტორი, და მიაჩნდა, რომ მუსიკა იდეების გავრცელების ძლიერი სოციალური და პოლიტიკური იარაღი იყო. ეს იმპულსი სწორად გამოდგა.

მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ მათ საპროტესტო სიმღერების ალბომი ჩაწერეს, რომლის გარეკანიც პიკასოს ეკუთვნოდა – მაგრამ მხოლოდ „Canti della Nuova Resistenza Spagnola“-ს გამოქვეყნების შემდეგ დაიწყო ფრანკომ ზეწოლა იტალიასა და ვატიკანზე. სიმღერების კრებულმა მძაფრი უკურეაქცია გამოიწვია, მათ შორის ხმაურიანი სასამართლო პროცესი ტურინში. წიგნები ამოიღეს, ხოლო ნეოფაშისტებმა Cantacronache-ს გამომცემლობა Einaudi ააფეთქეს. ფრანკოს რეჟიმი იმდენად დაიბნა, რომ ყველა ეგზემპლარის განადგურებას შეეცადა. საპასუხოდ ფაშისტურმა ესპანეთმა საკუთარი ბროშურა გამოსცა, რომლის სახელიც ფილმს ეწოდა, და სიმღერების კრებული ტავერნის მთვრალთა ბოდვად გამოაცხადა, თითქოს ესპანელი ხალხის რეალურ განწყობას არ ასახავდა.
კოლექტივს ტურინში სიბილწის კანონით წაუყენეს ბრალი, რადგან კრებულში შევიდა სატირული კოპლა, სადაც ფერადოვანი ლექსიკა იყო გამოყენებული იესო ქრისტეს ფალოსზე. იონა, რომელიც იურისტია, კოლექტივის საქმიანობას ეთნომუსიკოლოგიად იცავდა; საბოლოოდ ისინი იტალიის უზენაესმა სასამართლომ გაამართლა. „სასამართლო პროცესმა ჩვენი კულტურული ინიციატივები უფრო ხილული და წარმატებული გახადა,“ ამბობს იონა.
ეჭვგარეშეა, რომ სიმღერების კრებულმა ანტიფრანკისტული მუსიკა ესპანეთის საზღვრებს გარეთაც გაავრცელა. სასამართლო პროცესის დასრულების შემდეგ Einaudi-მ წიგნი თავისუფლად ხელმისაწვდომი გახადა. ქავერები გაჩნდა ურუგვაიში და ჩილეში, სადაც ვიქტორ ხარამ და როლანდო ალარკონმა შეასრულეს „La Hierba de los Caminos“ და „Nubes y Esperanza“. მექსიკელმა ოსკარ ჩავესმა ესპანეთის სამოქალაქო ომის სიმღერებს ალბომი მიუძღვნა, ხოლო შვედეთში, საფრანგეთსა და გერმანიაში ხალხურმა მომღერლებმა თავიანთი ვერსიები ჩაწერეს. „ეს კრებული საპროტესტო მოძრაობების სიმღერების წიგნად იქცა,“ ამბობს ფერარი. „Cantacronache-ს კვლევა დღემდე უნიკალური წყაროა იმის გასაგებად, თუ როგორ შეიძლება სიმღერა კოლექტიური ბრძოლისა და სოლიდარობის ძალად იქცეს.“


















