მსოფლიომ უკან მოიტოვა ქვანახშირის, ნავთობისა და გაზის ეპოქა და ახლა მტკიცედ შევიდა „ელექტროენერგიის ეპოქაში“, — აცხადებს მსოფლიოს წამყვანი ენერგეტიკის ეკონომისტი.
ფათიჰ ბიროლი, საერთაშორისო ენერგეტიკის სააგენტოს (IEA) აღმასრულებელი დირექტორი, ამბობს, რომ მომდევნო ათწლეულში გლობალურ ეკონომიკაში ორჯერ მეტი ელექტროენერგიის გამომუშავება დაემატება, ვიდრე წინა ათწლეულში, რადგან ქვეყნები ცდილობენ ენერგომომარაგების უსაფრთხოების უზრუნველყოფას ნავთობისა და გაზის ფასების მერყეობისა და მიწოდების შოკების, მაგალითად, ირანის ომის ფონზე.
ტრანსპორტის ელექტრიფიკაცია უპრეცედენტო ტემპით მიმდინარეობს: ჩინეთის გამოკლებით, ბოლო ცხრა თვეში ელექტრომობილების გაყიდვები 60%-ით გაიზარდა, — აღნიშნავს IEA. ელექტროენერგიის გამომუშავებას ასევე ზრდის AI მონაცემთა ცენტრების გაფართოება და კონდიცირების სისტემების სწრაფი ზრდა, რაც ბიროლის თქმით, გამოწვეულია გლობალური ტემპერატურის მატების ფონზე გახშირებული და გაძლიერებული სიცხის ტალღებით.
„ჩვენ კვლავ გამოვიყენებთ ნავთობსა და გაზს, მაგრამ ენერგიის დომინანტურ წყაროდ ელექტროენერგია იქცევა,“ — განუცხადა ბიროლმა Guardian-ს ინტერვიუში, რომელიც თურქეთში, გაეროს კლიმატის სამიტზე (Cop31) ჩატარდა. „ერთი განსაცვიფრებელი რიცხვია ის, რომ ბოლო 10 წელიწადში მსოფლიომ დაამატა დაახლოებით 5 000 გიგავატი ელექტროენერგია. და ჩვენ ველით, საკმაოდ კონსერვატიულადაც კი, რომ მომდევნო 10 წელიწადში ეს მაჩვენებელი იქნება დაახლოებით 12 000 გიგავატი — ორჯერ მეტი, ვიდრე წინა ათწლეულში.“
185 ქვეყნის მთავრობები ამ და მომავალ კვირას ანტალიაში იკრიბებიან ყოველწლიურ მოლაპარაკებებზე, სადაც ერთ-ერთ მთავარ თემად განიხილება ელექტრიფიკაციაზე გადასვლა ნავთობისა და გაზის ნაცვლად. დღის წესრიგშია რეზოლუცია, რომლის მიხედვითაც 2035 წლისთვის მსოფლიო ენერგიის საბოლოო მოხმარების 35% ელექტროენერგიაზე უნდა მოდიოდეს. თუ ეს მიღებული იქნება, შესაძლოა, ეს გახდეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გზა ეკონომიკების დეკარბონიზაციის მისაღწევად საუკუნის შუა პერიოდში.
ამჟამად ელექტროენერგია აკმაყოფილებს ენერგიის საჭიროებების დაახლოებით მეოთხედს, მაშინ როცა მსოფლიო ენერგიის საბოლოო მოხმარების სამი მეოთხედი კვლავ ნავთობსა და გაზზე მოდის — ძირითადად ტრანსპორტის, გათბობისა და მრეწველობისთვის. ბიროლის თქმით, გლობალური ელექტროენერგიის წარმოება სულ უფრო მეტად განახლებადი წყაროებიდან ხდება და ეს პროცესი მომდევნო ათწლეულებში კიდევ უფრო დაჩქარდება.
ექსპერტების თქმით, რაც უფრო მეტს ვაწარმოებთ სუფთა ენერგიით, მით უკეთესია, რადგან ნავთობისა და გაზის არაეფექტიანობის გამო, ენერგიის უმეტესი ნაწილი სითბოდ იკარგება, ხოლო ამ აქტივობების ელექტრიფიკაციისას მხოლოდ ენერგიის ნახევრის ჩანაცვლებაა საჭირო.
ბიროლის თქმით, ქვეყნების უმეტესობა მხარს უჭერს ელექტრიფიკაციის მიზანს. ის მჭიდროდ თანამშრომლობს თურქეთისა და ავსტრალიის მთავრობებთან, რომლებიც წელს სამიტს ერთობლივად თავმჯდომარეობენ. „ეს იქნება ერთმნიშვნელოვანი სიგნალი ბაზრებისთვის და ინვესტორებისთვის, რომ მთავრობები ენერგეტიკის მომავალს ელექტროენერგიაში ხედავენ,“ — ამბობს ბიროლი. „ეს კიდევ უფრო დააჩქარებს და გააიაფებს ელექტროენერგიის ეპოქის დადგომას. შესაძლოა, ეს გახდეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება, რომელიც ბოლო წლების განმავლობაში Cops-იდან გამოვიდა.“
თუმცა, ბიროლის თქმით, თუნდაც რეზოლუცია არ მიიღონ — რადგან ზოგი ქვეყანა, მათ შორის საუდის არაბეთი და რუსეთი, წინააღმდეგია და გადაწყვეტილებების მისაღებად კონსენსუსის აუცილებლობის გამო, მცირე რაოდენობის ქვეყნებს შეუძლიათ დანარჩენების დაბლოკვა — „განსაცვიფრებელი“ პროგრესი მაინც გაგრძელდება.
„ამის მიზეზი ელექტრიფიკაციის სამი მთავარი მამოძრავებელია: პირველი — AI და მონაცემთა ცენტრები; მეორე — ტრანსპორტის სექტორის ელექტრიფიკაცია; და მესამე, მოცულობის მიხედვით ყველაზე მნიშვნელოვანი — კონდიცირება. კონდიცირების სისტემები აფეთქებით იზრდება,“ — ამბობს ის.
აშშ-ში მოსახლეობის დაახლოებით 90%-ს აქვს წვდომა კონდიცირებაზე, ინდოეთში კი ეს მაჩვენებელი 20%-ზე ნაკლებია, ნიგერიაში კი — დაახლოებით 5%. „კლიმატის ცვლილების მზარდი ეფექტების ფონზე, და თუ მეტი ფული ექნებათ, [ხალხი] ყიდულობს კონდიციონერებს,“ — ამბობს ბიროლი. „ეს ყველაფერი უკვე ხდება და ელექტრიფიკაცია ცუდი არ არის. ეს კარგია ენერგეტიკული უსაფრთხოებისთვის, რადგან ეს არის თქვენი საკუთარი ელექტროენერგია [ქვეყანაში წარმოებული და არა იმპორტირებული, როგორც ხშირად ხდება ნავთობისა და გაზის შემთხვევაში], კარგია ქვეყნების კონკურენტუნარიანობისთვის და კარგია კლიმატის ცვლილებისთვის.“
მან დაამატა: „გლობალური ენერგიის მოთხოვნა ძლიერად იზრდება, მაგრამ გლობალური ელექტროენერგიის მოთხოვნა სამჯერ უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე მთლიანად ენერგიის მოთხოვნა. და ამის შეჩერება შეუძლებელია. ერთადერთი საკითხია, გავხადოთ ელექტროენერგია ხელმისაწვდომი მოსახლეობისთვის.“
ბიროლმა დიდი ბრიტანეთის მაღალი ელექტროენერგიის ფასები პირდაპირ გაზს დააბრალა. „ამაზე დიდ ბრიტანეთში ყოველთვის მიდის დებატები, მაგრამ სინამდვილეში, ერთადერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი, რატომაც დიდი ბრიტანეთის ელექტროენერგიის ფასები მაღალია, იმპორტირებულ გაზზე დამოკიდებულებაა. გაზის ფასები გაიზარდა, შესაბამისად გაიზარდა ელექტროენერგიის ფასებიც, წერტილი. და გამოსავალი არ არის მეტი გაზის იმპორტი, არამედ მეტი [განახლებადი] ელექტროენერგიის წარმოება ქვეყნის შიგნით,“ — განაცხადა მან.
ტრანსფორმაცია სწრაფად მიმდინარეობს. „ხუთი წლის წინ, გაყიდული მანქანების მხოლოდ 5% იყო ელექტრო. წელს კი ველით, რომ გაყიდული მანქანების დაახლოებით მესამედი იქნება ელექტრო, და ელექტრო სატვირთოებიც მოდის. ეს ნავთობის მნიშვნელოვან რაოდენობას ჩაანაცვლებს,“ — ამბობს ბიროლი.
„თუ ელექტრიფიკაციის ვალდებულება [Cop31-დან] გამოვა და ქვეყნები გადაწყვეტენ, რომ მსოფლიოს ენერგეტიკული მომავალი ელექტროენერგიაშია, ეს აუცილებლად გამოიწვევს უფრო უსაფრთხო, ხელმისაწვდომ და საცხოვრებლად უკეთეს პლანეტას.“
