გაეროს ბირთვული ენერგიის ზედამხედველმა განაცხადა, რომ „ზრდილობით შეშფოთებულია“ ირანში მდებარე ბირთვულ ობიექტთან დაკავშირებით, რომლის ინსპექტირების უფლებაც მას არ მიეცა.

ირანმა საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს (IAEA) აცნობა, რომ ისფაჰანში ურანის გამდიდრების ქარხნის გახსნას გეგმავდა, ერთი დღით ადრე, ვიდრე ისრაელმა გასული წლის ივნისში ირანის ბირთვულ ობიექტებზე თავდასხმები დაიწყო. იმავე თვის ბოლოს აშშ-ც შეუერთდა ამ დარტყმებს.

სააგენტოების მიერ ნახულ ანგარიშში IAEA აცხადებს, რომ არ აქვს ინფორმაცია ზუსტი მდებარეობის შესახებ და არც იმის შესახებ, შეიცავს თუ არა ეს ობიექტი ბირთვულ მასალას.

ბოლო ომის დაწყების შემდეგ, ირანმა შეზღუდა IAEA-ის ინსპექტორების წვდომა თავის ბირთვულ ობიექტებზე, რაც სააგენტოს საშუალებას არ აძლევს გადაამოწმოს ირანის გამდიდრებული ურანის მარაგი.

2015 წლის ბირთვული შეთანხმების მიხედვით, ირანი დათანხმდა, რომ გამდიდრებული ურანის მარაგი 300 კილოგრამამდე შეეზღუდა და გამდიდრების დონე 3.67%-ს არ გადააჭარბებდა. მოგვიანებით, ირანმა ორივე ეს ლიმიტი გადაჭარბა.

2025 წლის ივნისის დარტყმებამდე, ირანს დაახლოებით 441 კილოგრამი 60%-მდე გამდიდრებული ურანი ჰქონდა დაგროვებული, რაც თითქმის იარაღის ხარისხს უტოლდება.

ისფაჰანის ბირთვული კომპლექსი აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმების შედეგად სერიოზულად დაზიანდა, განსაკუთრებით ზედა მიწის ნაწილები. მიწისქვეშა ობიექტების მდგომარეობა უცნობია.

IAEA მიიჩნევს, რომ ირანის მაღალგამდიდრებული ურანის დიდი ნაწილი სწორედ იქ ინახებოდა.

„სააგენტოს ინფორმაციის ნაკლებობა [ირანის] ბირთვულ მასალაზე და ობიექტებზე წვდომის არქონა, რათა ეს გადაამოწმოს, სერიოზული გავრცელების საფრთხეა... და ეს საკითხი უმაღლესი სისწრაფით უნდა მოგვარდეს,“ — ნათქვამია ბოლო ანგარიშში.

ირანმა ისფაჰანის საწვავის გამდიდრების ქარხნის (IFEP) გახსნის გეგმები 2025 წლის 12 ივნისს გამოაცხადა, მალევე მას შემდეგ, რაც IAEA-მ მიიღო რეზოლუცია, სადაც ირანს ბირთვული უსაფრთხოების ვალდებულებების შეუსრულებლობაში დასდო ბრალი.

თავდაპირველად, ირანი დათანხმდა ინსპექტორების ობიექტზე დაშვებას, თუმცა ინსპექცია გაუქმდა მას შემდეგ, რაც ისრაელმა მეორე დღეს თავდასხმები დაიწყო.

IAEA-ის ბოლო მოწოდებები თითქმის ერთი წლის შემდეგ ხდება, რაც სააგენტომ ირანს მსგავსი თხოვნა გაუგზავნა. მაშინ სააგენტომ განაცხადა, რომ მხოლოდ იმ 13 ბირთვული ობიექტიდან რამდენიმე შეამოწმა, რომლებიც „დაუზიანებელი“ იყო თავდასხმებისგან, ხოლო დაზიანებულ შვიდ ობიექტზე ინსპექცია არ ჩატარებულა.

აშშ და ისრაელი აცხადებენ, რომ ირანის ბირთვულ ობიექტებზე თავდასხმები ბირთვული იარაღის შექმნის თავიდან ასაცილებლად განახორციელეს — რასაც ირანი მუდმივად უარყოფს. თეირანი ამბობს, რომ მისი ბირთვული პროგრამა მხოლოდ მშვიდობიანი, სამოქალაქო მიზნებისთვისაა.