ელექტრიფიკაციის რბოლა წლევანდელი გაეროს კლიმატის სამიტის ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა: ელექტროენერგიის მოხმარების ზრდა – განსაკუთრებით სუფთა წყაროებიდან – მსოფლიოს მასშტაბით ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.

სამიტის თანაორგანიზატორები ახლა ცდილობენ, ქვეყნები დაარწმუნონ, რომ 2035 წლისთვის ენერგიის მთლიანი მოხმარების 35% ელექტროენერგიაზე გადაიყვანონ. ამჟამად გლობალური მაჩვენებელი 23%-ს შეადგენს, თუმცა ზოგი ქვეყანა უკვე მნიშვნელოვნად უსწრებს სხვებს. ანტალიაში, თურქეთში, სადაც 100 000 დელეგატი, მოლაპარაკე და მსოფლიო ლიდერი დეტალებზე მსჯელობს, Guardian-მა ნორვეგიაში, რუანდასა და ჩინეთში მცხოვრებ სამ ადამიანს ესაუბრა, რათა გაეგო, როგორია ცხოვრება მეტად ელექტრიფიცირებულ ქვეყნებში.

ნორვეგია ელექტრიფიკაციის 100%-იანი მიზნის მიღწევაში მსოფლიო ლიდერია. სექტემბერში გაყიდული ახალი ავტომობილების 98.81% ელექტრო იყო, ხოლო ქვეყნის ელექტროენერგიის 90% ჰიდროენერგიაზე მოდის. თუმცა ენერგიის მზარდი მოთხოვნის ფონზე, მათ შორის ახალი მონაცემთა ცენტრების გამო, ხელისუფლება აფრთხილებს, რომ ქვეყანას მალე ენერგიის დეფიციტი და ფასების ზრდა ემუქრება.

უნი ბერგე, 47 წლის, ოსლოში ცხოვრობს მეუღლესა და ორ თინეიჯერ შვილთან ერთად და ნორვეგიის ელექტრომობილების ასოციაციის კომუნიკაციების ხელმძღვანელია. ის აღწერს, როგორია ელექტროენერგიის როლი მის ყოველდღიურობაში:

„ელექტროენერგიას ვიყენებ ჩემს სამსაძინებლიან ბინაში და გვაქვს ცენტრალური გათბობა [როდესაც სითბო ცენტრალური წყაროდან ადგილობრივ ქსელში ნაწილდება და არა ინდივიდუალური ქვაბებით თბება სახლები და შენობები]. ელექტროენერგიისთვის ნორვეგიის ცენტრალურ ქსელზე ვართ მიერთებული, რომელიც ძირითადად ჰიდროენერგიაზე მუშაობს.

„ენერგოეფექტურ ბინაში ვცხოვრობთ, ამიტომ ჩვენი ელექტროენერგიის გადასახადი შედარებით დაბალია. ოქტომბერში ბინის ელექტროენერგიაზე 730 ნორვეგიული კრონა [57 ფუნტი სტერლინგი] დავხარჯეთ, სექტემბერში კი 500 კრონა.

„სამსახურში ავტობუსით მივდივარ. ოსლოში თითქმის ყველა ავტობუსი სრულად ელექტროა. ასევე მყავს ელექტრომობილი, მაგრამ ქალაქის ცენტრში მანქანით სიარული არ არის შესაძლებელი, რადგან ბევრი შეზღუდვაა დაწესებული. ჩემს ქუჩაზე ავტობუსი ყოველ ხუთ წუთში ერთხელ მოდის, ამიტომ წინასწარ დაგეგმვა არ მჭირდება – უბრალოდ გავდივარ და ავტობუსი მოდის.

„ელექტრომობილს ძირითადად შაბათ-კვირას ვიყენებ. ხშირად ბავშვებთან ერთად სპორტულ აქტივობებზე მივდივარ – ისინი 18 და 15 წლისები არიან. ასევე ხელბურთის გუნდის მწვრთნელი ვარ, ამიტომ ხშირად მატჩებსა და ტურნირებზე მივდივარ.

„მანქანას ვტენით ჩვენს ავტოფარეხში დამონტაჟებული დამტენი ყუთით, სადაც, როგორც ოსლოს ბინების უმეტეს ავტოფარეხში, კოლექტიური დამტენი სისტემა გვაქვს. თეორიულად, თუ ყველა ერთდროულად ჩართავს დამტენს, დატენვა შენელდება, მაგრამ პრაქტიკაში ასე არ ხდება.

„ელექტრომობილს დიდი ბატარეა აქვს, ამიტომ ორ-სამ კვირაში ერთხელ ვტენ. რა თქმა უნდა, ელექტროენერგიასა და სისტემურ გადასახადს ვიხდით, მაგრამ ეს ბევრად იაფია, ვიდრე ბენზინი ან დიზელი.

„ოფისშიც ცენტრალური გათბობა გვაქვს, რაც ოსლოში დიდ შენობებში საკმაოდ გავრცელებულია, ხოლო განათებისა და კომპიუტერებისთვის ელექტროენერგიას ვიყენებთ. ლანჩს ოფისის შიდა კაფეტერიაში ამზადებენ ელექტროენერგიით. სამსახურში Microsoft Copilot-ს ვიყენებ, რაც ძალიან სასარგებლო ინსტრუმენტია, თუმცა, რა თქმა უნდა, დიდი კითხვებია – თუ ყველა უფრო მეტ ხელოვნურ ინტელექტს გამოიყენებს, ენერგიის მოთხოვნა ძალიან გაიზრდება.

„სახლში რომ ვბრუნდები, ელექტროენერგიას ვიყენებ სადილის მოსამზადებლად, ტელევიზორის საყურებლად და კინოში წასასვლელად. ბავშვობაში, ნორვეგიის დასავლეთ სანაპიროზე პატარა სოფელში, გათბობისთვის ხესაც ვიყენებდით, მაგრამ ელექტროენერგია ნორვეგიელების ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია უკვე დიდი ხანია.

„რაც შეიცვალა, არის ის, რომ ტრანსპორტის სექტორიც სულ უფრო მეტად ელექტროენერგიაზე გადადის: მსუბუქი ავტომობილები, ავტობუსები და ასევე ბორანები. ეს საკმაოდ სწრაფად მოხდა. მძიმე სატვირთოებიც სულ უფრო მეტად ელექტრო ხდება, რაც, რა თქმა უნდა, მთლიან სისტემასა და საზოგადოებას ცვლის.

„შეიძლება უკრაინის ომისა და უფრო ექსტრემალური ამინდის გამო, ხალხი უფრო აცნობიერებს, რომ ელექტროენერგიაზე ძლიერ არიან დამოკიდებული, ამიტომ ბოლო წლებში აქტიური დისკუსიაა, როგორ მოვემზადოთ კრიზისისთვის. წარსულში, ელექტროენერგიის გათიშვისას, ზოგიერთმა ადამიანმა საკუთარი ელექტრომობილი ბატარეად გამოიყენა სხვადასხვა ელექტრო მოწყობილობისთვის.

„ასევე დიდი დებატია ელექტროენერგიის ფასებზე. ნორვეგიაში თითქმის 100% განახლებადი ელექტროენერგია გვაქვს, მაგრამ მაინც ევროპის ქსელზე ვართ მიერთებული. ამიტომ გაზის ფასები ჩვენს ელექტროენერგიის ფასებზეც ახდენს გავლენას. მშრალ ზამთრებში ფასები იზრდება, რადგან თოვლის ნაკლებობისას ჰიდროელექტროსადგურებს ნაკლები წყალი მიეწოდება. მონაცემთა ცენტრების რაოდენობის ზრდაც მომხმარებლებს აინტერესებთ – როგორი იქნება ეს განვითარება და რამდენ ენერგიას მოიხმარს.“

მოიყვება მირანდა ბრაიანტი

ექვსი წლის წინ რუანდის მთავრობამ ელექტრომობილობის პოპულარიზაცია აქტიურად დაიწყო – ელექტროველოსიპედებსა და მანქანებზე რამდენიმე გადასახადი გააუქმა და დამტენი სადგურების ბიზნესისთვის წახალისების პროგრამები შემოიღო.

მთავრობამ ასევე აკრძალა კიგალში, დედაქალაქსა და რუანდის უდიდეს ქალაქში, ახალი შიდაწვის ძრავიანი მოტოციკლების რეგისტრაცია და სატრანსპორტო პარკის განახლებაში უპირატესობა ელექტრომობილებს მიანიჭა.

კლავერ ჰაბაგუსენგა ელექტრომოტოციკლის ტაქსის მძღოლია, რომელიც კიგალში ცხოვრობს. ის თავის ტიპურ დღეს გვიზიარებს:

„ჩემი დღე დილის 5 საათზე იწყება და გვიან საღამოს მთავრდება. პირველი საქმეა მოტოციკლის გაწმენდა, საბურავების წნევის შემოწმება, მუხრუჭების მდგომარეობის დათვალიერება, ბატარეის ჯანმრთელობის გადამოწმება. ვისწავლე, რომ რუანდის გზებზე მოძრაობა მკაცრ დისციპლინას მოითხოვს, რადგან მოძრაობის წესების დარღვევაზე დიდი ჯარიმებია.

„ბოლო ხუთ წელიწადში ვისწავლე საუზმის მომზადება ინდუქციური ქურით. ადრე ნახშირის ღუმელს ვიყენებდი, რაც საკვების მომზადებასა და მუშაობას მიგვიანებდა. გარდა ამისა, ნახშირის ღუმელი მთელ ოჯახს კვამლით აზიანებდა და საწვავზეც ბევრს ვხარჯავდი ყოველდღე.

„საუზმის შემდეგ იწყება ნამდვილი რუტინა. ჯერ უახლოეს ბატარეის შეცვლის სადგურში მივდივარ, თუ ბატარეა დამჯდარია. ჩემი სამუშაო გრაფიკი ყოველდღე იცვლება. ზოგიერთი მგზავრი მუდმივი კლიენტია. ორი თვის წინ კიგალის სამმა ოჯახმა დამიქირავა, რომ მათი სამი ბაღის ასაკის ბავშვი ყოველდღე სკოლაში და სკოლიდან უსაფრთხოდ მიმეყვანა.

„სამი წლის წინ ბენზინის მოტოციკლი მყავდა და ყოველ შაბათს ბენზინგასამართ სადგურზე მივდიოდი ზეთის შესაცვლელად, ჰაერის ფილტრის გასაწმენდად და სხვა ტექნიკური მომსახურებისთვის, რაც დაახლოებით 1.15 აშშ დოლარი [85 პენსი] ჯდებოდა. ელექტრომოტოციკლის ტარება მიყვარს, რადგან ავტომატურია და ხმაურიც არ აქვს. ყოველთვის ვურჩევ კოლეგებს, ვინც ბენზინის მოტოციკლს ატარებს, ელექტროზე გადავიდნენ.

„მამაკაცურად ვგრძნობ თავს, რომ ვმუშაობ და ვცხოვრობ ქვეყანაში, რომელსაც გარემოს დაცვა პრიორიტეტად აქვს და მიხარია, რომ გამოცდილებას კოლეგებს ვუზიარებ.

„ლანჩის დრო პიკის საათია, განსაკუთრებით დედაქალაქში. ერთი მთავარი პრობლემა გვაქვს – ბევრ ახალ ელექტრომოტოციკლის მძღოლს ჯერ კიდევ არ აქვს საკმარისი გამოცდილება, მაგრამ მაინც სულ ჩქარობენ.

„ხანდახან ლანჩს ვტოვებ, მაგრამ თუ დრო მაქვს, ნებისმიერ რესტორანში შევდივარ. ეს დროა, ვისაუბროთ ჩვენი ბიზნესის არაპროგნოზირებადობაზე, ყოველდღიურად მზარდ ცხოვრების ხარჯებზე და მაღალ ინფლაციაზე, რაც უმრავლესობას გვაწუხებს.

„ჩემი ყოველდღიური სამუშაო უფრო დატვირთული გახდა, რადგან მგზავრების რაოდენობა გაიზარდა – ელექტრომოტოციკლი მათთვის უფრო იაფია, ვიდრე ბენზინის.

„დღეს თითოეული კილომეტრი ბევრად ნაკლებად მიჯდება, ვიდრე ბენზინის მოტოციკლის მძღოლს საწვავში უხდება, რაც ყოველდღიურ ენერგო ხარჯებს და ნახშირბადის ემისიებს მნიშვნელოვნად ამცირებს.

„ელექტრომოტოციკლის წლიური გზის ლიცენზია 2.03 დოლარი ღირს, ბენზინის მოტოციკლისთვის კი 6.77 დოლარია. ეს ნიშნავს, რომ კლიენტებს კარგ ფასებს ვთავაზობ და მათაც მოსწონთ ჩვენი მოტოციკლები, რადგან მარტივად შეიძლება მათი ტრეკინგი.

„დღეში სამჯერ ვსტუმრობ ბატარეის შეცვლის სადგურს და თითოეული შეცვლა 1.69 დოლარი მიჯდება. ყოველთვის მახსოვს, რომ ბენზინის მოტოციკლით დღეში 3 ლიტრ საწვავს ვხარჯავდი და 6.09 დოლარს ვიღებდი მოგებად, დღეს კი ელექტრომოტოციკლით დღეში 11.50 დოლარს ვშოულობ.

„კვირა დღეს ოჯახთან ერთად ვისვენებ. ჩემთვის მთავარია, რომ გვაქვს სუფთა მოტოციკლები, რომლებიც იაფიც ღირს და უკეთ მუშაობს, ვიდრე ის ბენზინის, რომელზეც ადრე ვიყავი დამოკიდებული.

„დღეს ნაკლებს ვხარჯავ. ესაა მთავარი ჩემთვის და ჩემი ოჯახისთვის.“

მოიყვება იგნატიუს სუნა

სუპერმარკეტების წინ დამტენ სადგურებში შეერთებული სკუტერების რიგებიდან დაწყებული, მთავარ ქუჩებზე მოძრავი ელექტროავტობუსების არმიით დამთავრებული, ელექტრომობილებმა ჩინეთის გზები საოცარი სისწრაფით დაიპყრეს.

ფატე ჟანგი, შანხაიში დაფუძნებული საინფორმაციო პორტალის CnEVPost-ის დამფუძნებელი, თავის ტიპურ დღეს აღწერს:

„ჩვეულებრივ, დილის 6:30-ზე ვიღვიძებ, რომ დღისთვის მოვემზადო. საუზმის შემდეგ იწყება ბავშვების სკოლაში წაყვანის დრო.

„ოჯახში სამი ელექტროსკუტერი გვაქვს – ვესპას მსგავსი ორბორბლიანი ტრანსპორტი, რომელიც ყოველდღიურ საქმეებზე სარბენად იდეალურია. ერთით მე ვატარებ ჩემს ექვსი წლის ქალიშვილს სკოლაში, რომელიც ორი ბლოკის მოშორებითაა. მამაჩემი, რომელიც ჩვენთან ცხოვრობს, მეორე სკუტერით ჩემი ცხრა წლის ვაჟს სკოლაში მიაცილებს, რომელიც დაახლოებით 4 კმ-შია. ჩემი ცოლი მესამე სკუტერით უახლოეს მეტროსადგურამდე მიდის, რომ იქიდან სამსახურში წავიდეს.

„სახლში დაბრუნების შემდეგ ვიწყებ მუშაობას. ჩემი საქმე ძირითადად ჩინური ელექტრომობილების კომპანიებზე ახალი ამბების წერაა ჩემი ვებგვერდისთვის, რომელიც 2020 წელს დავაარსე. სწორედ მაშინ ვიყიდე ელექტრომობილი ძველი დიზელის მანქანის ნაცვლად, რადგან მივხვდი, რომ ელექტროენერგიით მანქანის დატენვა ბევრად იაფი დამიჯდებოდა. გარდა ამისა, შანხაიში ნომრის აღება – რაც შიდაწვის ძრავიან მანქანაზე დაახლოებით 90 000 იუანი [10 000 ფუნტი სტერლინგი] ჯდება – ელექტრომობილზე უფასოა მთავრობის წახალისების პოლიტიკის წყალობით. თვეში საშუალოდ 200 იუანს [22 ფუნტი] ვხარჯავ მანქანის დატენვაზე. დიზელის მანქანა რომ ამეყვანა, ეს თანხა დაახლოებით 400 იუანით მეტი იქნებოდა.

„მამაჩემი შუადღის სკოლაში წაყვანა-მოყვანას თავად იღებს თავის თავზე, რომ მე მუშაობაზე ვიყო კონცენტრირებული. ამის შემდეგ ყოველთვის ზრუნავს, რომ თავისი სკუტერი მეორე დღისთვის დამუხტული იყოს – ჩვენს საცხოვრებელ კორპუსში საერთო ველოსიპედების ავტოფარეხში დამტენ სადგურში აერთებს. ერთი სკუტერის სრულად დატენვა ჩვეულებრივ 0.6 იუანი [7 პენსი] ღირს, რაც 20 კმ-ს ჰყოფნის.

„შაბათ-კვირას, როგორც წესი, ცოლთან ერთად ჩვენს ქალიშვილს შუადღისას ცურვის გაკვეთილზე მივიყვანთ, შემდეგ კი მას და მის ძმას სავაჭრო ცენტრში ან პარკში სასიამოვნო საღამოს ვუწყობთ. შანხაიში დღეს თითქმის ყველა ოჯახს ჰყავს ელექტრომობილი და კომერციულ უბნებში პარკინგებზე უამრავი დამტენი სვეტია. უბრალოდ QR-კოდს ასკანერებ და დატენვა იწყება.

„წელიწადში რამდენჯერმე მთელ ოჯახს ცენტრალურ ჩინეთში, ჩვენს სოფელში მივყავარ. ერთი გზა დაახლოებით 800 კმ-ს მოიცავს და 12 საათი გრძელდება, მათ შორის რამდენიმე გაჩერება დასატენად და დასასვენებლად. პირველად რომ 2020 წელს ელექტრომობილით ჩავედი, სოფელში არც ერთი დამტენი სვეტი არ იყო, ახლა კი სახლიდან 3 კმ-ში მინიმუმ სამი დამტენია. ოქტომბერში ჩემს სოფელთან ახლოს მთავარ გზაზე ბევრი ელექტროსატვირთოც ვნახე – ეს იმედისმომცემი ნიშანია, რომ ჩინეთში სულ უფრო მეტი ტიპის ტრანსპორტი გადადის ელექტროზე.“

მოიყვება სიაოინგ იუ