რედაქტორის შენიშვნა: ეს სტატია თარგმნილია ორიგინალი VOA დარის სტატიის მიხედვით.
ავღანეთის აღმოსავლეთ ხოსტის პროვინციაში თალიბანმა გაანადგურა 650 მუსიკალური ინსტრუმენტი და მუსიკასთან დაკავშირებული ნივთი, რომლებიც თვეების განმავლობაში მიმდინარე მუსიკალური ინსტრუმენტების წინააღმდეგ მიმართული რეიდებისას იქნა ჩამორთმეული. ეს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ჯგუფის მიერ მუსიკის აკრძალვის ქვეყნის მასშტაბით მკაცრ აღსრულებას.
მუსტაღფირ გურბაზის მიერ X-ზე გამოქვეყნებული განცხადების მიხედვით, რომელიც საკუთარ თავს თალიბანის სპიკერად ასახელებს ხოსტში, სათნოებისა და ბოროტების აღკვეთის დეპარტამენტის წარმომადგენლებმა დაწვეს ის ნივთები, რომლებიც პროვინციაში ჩატარებული ოპერაციებისას იქნა ამოღებული.
მუსიკის აკრძალვა ავღანეთის კულტურულ ცხოვრებას ცვლის
მას შემდეგ, რაც თალიბანი 2021 წლის აგვისტოში ხელისუფლებაში დაბრუნდა, მათ აკრძალეს მუსიკის უმეტესობა, მხოლოდ გარკვეული სახის რელიგიური ვოკალური გალობის ნებართვა დატოვეს. აკრძალვას სათნოებისა და ბოროტების აღკვეთის სამინისტრო ამკაცრებს.
„მუსიკა ისლამში აკრძალულია,“ განუცხადა სამინისტროს სპიკერმა საიფ ულ ისლამ ხაიბერმა Associated Press-ს და აღნიშნა, რომ მუსიკა „არამორალურ ქცევას უწყობს ხელს და ადამიანებს რელიგიური ვალდებულებებისგან აშორებს“, თუმცა ბევრ ისლამურ სწავლულს ამ საკითხზე განსხვავებული მოსაზრება აქვს.
ამ შეზღუდვებმა მკვეთრად შეცვალა ავღანეთის კულტურული ლანდშაფტი. ოდესღაც მუსიკით სავსე უბნები, მათ შორის ქაბულის ისტორიული ქუჩა-ე-ხარაბათის რაიონი, ახლა სასურსათო მაღაზიებით, ტანსაცმლის გამყიდველებითა და საყოფაცხოვრებო საქონლის ბიზნესებითაა შეცვლილი.
თალიბანის ხელში ხელისუფლების გადასვლის შემდეგ ბევრი მუსიკოსი ავღანეთიდან გაიქცა, სხვები კი დამალვაში გადავიდნენ ან ინსტრუმენტები საზღვარგარეთ გააპარეს, რათა მათი კონფისკაცია ან განადგურება აეცილებინათ.
ხოსტში განადგურება თალიბანის მუსიკის წინააღმდეგ მიმართული მასშტაბური კამპანიის პირველი შემთხვევა არ არის. 2024 წელს ჯგუფის მორალის ორგანოებმა განაცხადეს, რომ ქვეყნის მასშტაბით 21,000-ზე მეტი მუსიკალური ინსტრუმენტი ამოიღეს და გაანადგურეს, რასაც კულტურული ორგანიზაციები და მუსიკოსები ავღანეთის ხელოვნებისა და კულტურული მემკვიდრეობისთვის მძიმე დარტყმად აფასებენ.
2024 წელს, ავღანეთის ეროვნული მუსიკის ინსტიტუტის (ANIM) დამფუძნებელმა და დირექტორმა, დოქტორ აჰმად სარმასტმა, ეს კამპანია ქვეყნის კულტურული იდენტობის წინააღმდეგ მიმართულ თავდასხმად შეაფასა.
„თალიბანის ქმედებები არა მხოლოდ მუსიკალური ინსტრუმენტების წინააღმდეგაა მიმართული, არამედ ეს არის თავისუფლების, შემოქმედებისა და ავღანეთის მდიდარი კულტურული მემკვიდრეობის სულის წინააღმდეგ შეტევა,“ — განაცხადა სარმასტმა ორიოდე წლის წინ გავრცელებულ განცხადებაში. „მათ სცადეს ერის ხმის ჩახშობა, მაგრამ მუსიკას ავღანელი ხალხის გულიდან და გონებიდან ვერავინ ამოშლის.“
ANIM-ი, რომელიც თალიბანის ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ ქაბულიდან ლისაბონში გადავიდა, კვლავ აგრძელებს ავღანელი დევნილი მუსიკოსების მხარდაჭერას და ქვეყნის მუსიკალური ტრადიციების შენარჩუნებას.
მუსიკოსები ფარულად აგრძელებენ საქმიანობას
აკრძალვის მიუხედავად, ზოგიერთი ავღანელი მუსიკოსი ფარულად მაინც აგრძელებს შემოქმედებას.
Associated Press-ის ბოლო რეპორტაჟში ერთმა რუბაბის შემსრულებელმა, რომელმაც ანონიმურად ისაუბრა, თქვა, რომ ფარულად მაინც უკრავს.
„სანამ ცოცხალი ვარ, დაკვრას გავაგრძელებ,“ — ამბობს ის. „შეიძლება ფარულად მომიწიოს, მაგრამ რუბაბის დადუმებას არ დავუშვებ.“ ეს ლუტის მსგავსი ინსტრუმენტი ავღანეთის ეროვნულ ინსტრუმენტად ითვლება.
მუსიკოსის თქმით, აკრძალვამ მისი საარსებო წყარო გაანადგურა. თალიბანის ხელში ხელისუფლების გადასვლამდე ის მუსიკას ასწავლიდა და ტრადიციული ინსტრუმენტების მაღაზიას მართავდა. დღეს კი დღიური მუშაკია და ადრე მიღებულ შემოსავლის მხოლოდ მცირე ნაწილს იღებს.
ის ასევე შეშფოთებულია, რომ ავღანეთის საუკუნოვანი მუსიკალური ტრადიციები გაქრობის საფრთხის წინაშეა, თუ ახალგაზრდა თაობებს სწავლა და შესრულება არ შეეძლებათ.
კულტურული მემკვიდრეობა საფრთხის ქვეშ
ბევრი ავღანელი მუსიკოსისთვის მუსიკა მხოლოდ გართობა არ არის. ეს ოჯახური ტრადიციაა, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა.
ანონიმურმა რუბაბის შემსრულებელმა თქვა, რომ დაკვრა მამამისისგან ისწავლა და მიუხედავად რისკებისა, აპირებს უფროსი ვაჟისთვისაც ასწავლოს, რადგან მუსიკას ავღანეთის კულტურული იდენტობის განუყოფელ ნაწილად მიიჩნევს.
დამკვირვებლები ამბობენ, რომ თალიბანის მიერ მუსიკალური ინსტრუმენტების განადგურება ნათლად აჩვენებს დაძაბულობას ჯგუფის რელიგიურ პოლიტიკასა და იმ ავღანელების მცდელობებს შორის, რომლებიც ქვეყნის ხელოვნებისა და კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებას ცდილობენ.
მუსიკის აკრძალვის აღსრულების გაგრძელების ფონზე, ავღანელი მუსიკოსები რთული არჩევანის წინაშე დგანან: ან უარი თქვან პროფესიაზე, ან ქვეყანა დატოვონ, ან ფარულად გააგრძელონ საქმიანობა, რითაც დაპატიმრებისა და დასჯის რისკს იღებენ.
