ვაშინგტონი – უკრაინა იმედოვნებს, რომ დროებითი ცეცხლის შეწყვეტა, რომელმაც შესაძლებელი გახადა ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდება და მშვიდობიანი მოსახლეობის ევაკუაცია რუსეთის მიერ ოკუპირებული ოლეშკიდან, შეიძლება გახდეს მოდელი უფრო ფართო დეესკალაციის მცდელობებისთვის, განაცხადეს უკრაინის მაღალი თანამდებობის პირებმა.
უკრაინის მაღალი თანამდებობის პირებმა, რომლებიც 6 ნოემბერს ვაშინგტონში, უკრაინის საელჩოში გამართულ პრესკონფერენციაზე საუბრობდნენ, ოპერაცია აღწერეს როგორც პრაქტიკული ტესტი იმ მექანიზმებისა, რომლებიც მომავალში შეიძლება დაეხმაროს უფრო ფართო ზავის მონიტორინგს.
უკრაინის ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენმა დმიტრო ლუბინეცმა და პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის საპარლამენტო ფრაქციის ხელმძღვანელმა დავით არახამიამ განაცხადეს, რომ ექვსდღიანმა ჰუმანიტარულმა ინიციატივამ აჩვენა, რომ მიმდინარე ომის პირობებშიც კი, შესაძლებელია მხარეებმა შეთანხმდნენ და განახორციელონ ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა საერთაშორისო ჩართულობით.
ოპერაცია, რომელსაც ხელი შეუწყო აშშ-ის პირველმა ლედიმ მელანია ტრამპმა, გულისხმობდა დროებით ბრძოლების შეწყვეტას ოლეშკის გარშემო, უკრაინის ოკუპირებულ ხერსონის რეგიონში, რამაც შესაძლებელი გახადა გზების განაღმვა, ჰუმანიტარული ტვირთის მიტანა მოსახლეობისთვის და იმ მოქალაქეების ევაკუაცია, ვისაც ტერიტორიის დატოვება სურდა.
„ჩვენ ავირჩიეთ ჰუმანურობა ომის ნაცვლად,“ – განაცხადა მელანია ტრამპმა 5 ნოემბერს თეთრ სახლში გამართულ ღონისძიებაზე, რომელიც ინიციატივას მიეძღვნა.
ლუბინეცის თქმით, ცეცხლის შეწყვეტა, რომელიც დაიწყო კიევის დროით 27 ოქტომბერს, დილის 3 საათზე და დასრულდა 1 ნოემბრის გვიან საღამოს, იყო ყველაზე ხანგრძლივი მსგავსი შეთანხმება მას შემდეგ, რაც რუსეთმა 2022 წლის თებერვალში სრულმასშტაბიანი შეჭრა დაიწყო.
მან ოპერაცია შეაფასა როგორც გარღვევა არა მხოლოდ ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდების გამო, არამედ იმიტომაც, რომ შეიქმნა ახალი მექანიზმი ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მოლაპარაკებების, მონიტორინგისა და გადამოწმებისათვის.
ლუბინეცის თქმით, ოპერაცია რამდენიმე ეტაპად განხორციელდა. ცეცხლის შეწყვეტის ძალაში შესვლის შემდეგ, რუსმა სამხედროებმა დაიწყეს ოლეშკისკენ მიმავალი გზების განაღმვა, რაც 29 ოქტომბრამდე გაგრძელდა. შემდეგ კი ადგილზე მიიტანეს ჰუმანიტარული ტვირთი, მათ შორის საკვები, მედიკამენტები, სასმელი წყალი და სპეციალიზებული საავადმყოფოს აღჭურვილობა.
ლუბინეცი და მისი რუსი კოლეგა იანა ლანტრატოვა, თავიანთ გუნდებთან და ჟურნალისტებთან ერთად უკრაინიდან, აშშ-დან და რუსეთიდან, შემდგომში შევიდნენ ოკუპირებულ ქალაქში, რათა დაეკვირვებინათ დახმარების განაწილებას და დახმარებოდნენ ევაკუაციის მსურველებს.
მოსახლეობას სამი არჩევანი ჰქონდა: დარჩენილიყვნენ ოლეშკიში და მიეღოთ ჰუმანიტარული დახმარება, გადასულიყვნენ უკრაინის კონტროლირებად ტერიტორიაზე ან გამგზავრებულიყვნენ რუსეთში ან რუსეთის კონტროლირებად ტერიტორიაზე.
„ყველა, ვინც ოლეშკიდან უკრაინაში ევაკუაცია ისურვა, ახლა უკვე უკრაინაშია,“ – განაცხადა ლუბინეცმა.
მან აღნიშნა, რომ პირადად აკონტროლებდა ევაკუაციის პროცესს და ესაუბრებოდა მოსახლეობას, რათა დარწმუნებულიყო, რომ მათი გადაწყვეტილებები ნებაყოფლობითი იყო.
ზოგი დარჩა, მიუხედავად ელექტროენერგიისა და გათბობის არარსებობისა, სხვები კი თავდაპირველად იმიტომ არ წავიდნენ, რომ ეჭვობდნენ ჰუმანიტარული მისიის წარმატებაში.
ლუბინეცის თქმით, მას შემდეგ მის ოფისში დამატებითი მოთხოვნებიც შევიდა ევაკუაციის მსურველებისგან და გამოთქვა იმედი, რომ კიდევ ერთი ოპერაციის ორგანიზება იქნება შესაძლებელი.
არახამიამ განაცხადა, რომ უკრაინული დელეგაცია განიხილავს მსგავსი მიდგომის გავრცელებას სხვა რთულ რეგიონებზეც, თუმცა შესაძლო ლოკაციები არ დაასახელა, რადგან მათი საჯაროდ დასახელება შეიძლება მოლაპარაკებებს საფრთხეს უქმნიდეს.
მისი თქმით, ჰუმანიტარული მიმართულება ორი პრიორიტეტის გარშემო იქნება კონცენტრირებული: იმ ადამიანების დაბრუნება, ვისი საქმეებიც ჯერ კიდევ მოუგვარებელია, მათ შორის ოჯახებისგან დაშორებული მშვიდობიანი მოქალაქეები, და ოლეშკის ოპერაციის გამეორება სხვა ოკუპირებულ ან რთულად მისადგომ ტერიტორიებზე.
მან აღნიშნა, რომ მხარეები ასევე განიხილავენ ჰუმანიტარული მოლაპარაკებების გამოყოფას ფართო პოლიტიკური პროცესისგან, რათა სამშვიდობო შეთანხმებაზე უთანხმოებამ არ შეაფერხოს მშვიდობიანი მოსახლეობის დახმარების მცდელობები.
არახამიას თქმით, ოლეშკის ინიციატივამ, ჰუმანიტარულ შედეგებთან ერთად, რეალურ პირობებში გამოსცადა ზავის მონიტორინგის მექანიზმები, რომლებიც ადრე შემუშავდა უკრაინის, რუსეთისა და აშშ-ის მონაწილეობით გამართული სამმხრივი მოლაპარაკებების დროს.
ამ დისკუსიებმა შექმნა დეტალური დოკუმენტი, სადაც აღწერილია, როგორ შეიძლება მონიტორინგი გაუწიონ ცეცხლის შეწყვეტას, თუ უფრო ფართო სამშვიდობო შეთანხმება იქნება მიღწეული.
ოლეშკის ოპერაციამ მხარეებს საშუალება მისცა, მცირე მასშტაბით გამოეცადათ ეს პრინციპები, მათ შორის დრონების გამოყენება ტერიტორიის დასაკვირვებლად და შესაძლო დარღვევების დასადასტურებლად.
„ერთი რამაა თეორიული ვარჯიში, მეორე კი – პრაქტიკაში ნახო, როგორ მუშაობს ეს მცირე მასშტაბზე,“ – აღნიშნა არახამიამ.
ლუბინეცმა თქვა, რომ ოპერაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო, რადგან ის იყო პირველი უკრაინელი ოფიციალური პირი 2022 წლის შემდეგ, ვინც ოფიციალური ჰუმანიტარული მისიის ფარგლებში შევიდა რუსეთის მიერ ოკუპირებულ უკრაინის ტერიტორიაზე.
დელეგაციამ ასევე გამოსცადა დრონებით დაკვირვება და პირდაპირი კომუნიკაცია უკრაინელი და რუსი სამხედრო წარმომადგენლების შორის შეთანხმების შესრულების მონიტორინგისთვის. არახამიამ აღნიშნა, რომ ამ გამოცდილებამ აჩვენა, როგორ შეიძლება ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის გადამოწმება მხოლოდ სამხედრო დაზვერვის ურთიერთგამომრიცხავი მტკიცებების ნაცვლად.
უკრაინული დელეგაცია გეგმავს ოლეშკის გამოცდილების გამოყენებას აბუ-დაბიში დაგეგმილ მოლაპარაკებების შემდეგ რაუნდში, რომელიც მომავალ კვირას გაიმართება. არახამიამ ასევე აღნიშნა, რომ კიევი მომავალში მონიტორინგის მექანიზმებში ევროპელი წარმომადგენლების ჩართვას უჭერს მხარს, რადგან ევროპას უნდა ჰქონდეს ცენტრალური როლი ომისშემდგომი უსაფრთხოების არქიტექტურაში.
უკრაინის წარმომადგენლებმა ასევე ისაუბრეს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის შეხვედრაზე რუს დიპლომატ კირილ დმიტრიევთან თეთრ სახლში 5 ნოემბერს, რომელიც უკრაინული დელეგაციის მონაწილეობით შეხვედრის გარეშე გაიმართა.
არახამიამ განაცხადა, რომ უკრაინულ მხარეს არ ჰქონია მოლოდინი და არც მოუთხოვია შეხვედრა ტრამპთან ოლეშკის მისიის ფარგლებში და დმიტრიევთან შეხვედრას განიხილავს როგორც ცალკე დიპლომატიურ მიმართულებას.
მან აღნიშნა, რომ არ სჯერა, თითქოს ეს შეხვედრა უშუალოდ უკრაინას ეხებოდა და დაამატა, რომ კიევი რეგულარულ კონტაქტშია აშშ-ისა და ევროპის ეროვნული უსაფრთხოების წარმომადგენლებთან.
როდესაც ჰკითხეს, ნიშნავს თუ არა ეს შეხვედრა უკრაინის შესახებ მოლაპარაკებებს უკრაინის გარეშე, არახამიამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ ეს პრინციპი ძალაში რჩება.
მან თქვა, რომ ვაშინგტონი, როგორც წესი, ინფორმირებს კიევს, როდესაც ევროპელ ან რუს წარმომადგენლებთან საუბარი უკრაინულ საკითხებს ეხება.
არახამიამ აღნიშნა, რომ აშშ-ის მოლაპარაკეები ჯარედ კუშნერი და სტივ ვიტკოფი ცდილობენ დიპლომატიური დიალოგის გაფართოებას ყველაზე რთული ტერიტორიული საკითხების მიღმა დონბასში და უფრო ფართო ევროპული უსაფრთხოების სისტემისკენ.
მისი თქმით, იდეა არის, რომ რუსეთს შესთავაზონ კომპრომისების განხილვა უფრო ფართო ჩარჩოში, თუმცა გააფრთხილა, რომ ჯერ კიდევ გაურკვეველია, რამდენად იქნება ეს მიდგომა წარმატებული.
როდესაც საუბარი შეეხო როგორც უკრაინელი, ასევე რუსი ბავშვების დაბრუნების საკითხს, ლუბინეცმა აღნიშნა, რომ უკრაინას არასოდეს შეუფერხებია რუსეთის მოქალაქეების, მათ შორის ბავშვების, უკრაინის ტერიტორიის დატოვება.
მან თქვა, რომ კიევი მიესალმება მელანია ტრამპის დახმარებას უკრაინელი ბავშვების რუსეთიდან დაბრუნებაში, თუმცა ეჭვქვეშ დააყენა იმ ტერმინოლოგიის გამოყენება, თითქოს უკრაინელი და რუსი ბავშვები თანაბარ პირობებში ბრუნდებიან.
მიუხედავად ფრთხილი ოპტიმიზმისა ჰუმანიტარული ინიციატივისა და მოლაპარაკებების შემდეგი რაუნდის მიმართ, არახამიამ გააფრთხილა, რომ ფართო ომი ინტენსიფიცირდება და უკრაინას განსაკუთრებით რთული ზამთარი ელის.
მისი თქმით, რუსეთის მხრიდან ენერგოინფრასტრუქტურაზე განმეორებადი თავდასხმები საფრთხეს უქმნის არა მხოლოდ ელექტროენერგიის მიწოდებას, არამედ წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის სისტემებსაც, რაც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კრიზისის რისკს ზრდის.
მან დიპლომატიური ძალისხმევა სასწრაფოდ შეაფასა და აღნიშნა, რომ უკრაინა მზად არის აბუ-დაბიში მოლაპარაკებების დამატებითი რაუნდებისთვის, რათა მიაღწიოს დეესკალაციის რაიმე ფორმას.
არახამიამ ასევე უფრო ოპტიმისტურად შეაფასა უკრაინის შანსები აშშ-ის დამატებითი ფინანსური და სამხედრო დახმარების მისაღებად და თქვა, რომ მისი აზრით, ეს შანსები მინიმუმ ორჯერ გაიზარდა.
მან ეს შეფასება ნაწილობრივ იმით ახსნა, რომ ვაშინგტონში პოლიტიკური ბარიერები შემცირდა, თუმცა აღიარა, რომ საბოლოო შედეგი ჯერ კიდევ გაურკვეველია.
უკრაინულმა დელეგაციამ ასევე უარყო ვარაუდები, თითქოს ოლეშკის ცეცხლის შეწყვეტა რუსეთმა გამოიყენა მნიშვნელოვანი სამხედრო გადაადგილებების დასაფარად.
ლუბინეცმა განაცხადა, რომ იმ პერიოდში გადაღებულ ვიდეოებში ნანახი სამხედრო ტექნიკა იყო შეთანხმებული განაღმვის ოპერაციის ნაწილი და აღჭურვილი იყო წითელი ჯვრის სიმბოლიკითა და ყვითელი იდენტიფიკაციის ნიშნებით.
მან აღნიშნა, რომ უკრაინელი და რუსი წარმომადგენლები ცეცხლის შეწყვეტის განმავლობაში რეგულარულ კონტაქტში იყვნენ და საჯაროდ დაადასტურეს, რომ არცერთ მხარეს შეთანხმება არ დაურღვევია.
არახამიამ დაამატა, რომ შესაძლებელია მცირე მასშტაბის გადაადგილებები მართლაც მომხდარიყო, მაგრამ არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ამან მნიშვნელოვნად დააზიანა უკრაინული სამხედრო პოზიციები.
ლუბინეცმა გაიხსენა, როგორ მიიღო შეტყობინება ქალისგან, რომლის მძიმედ ავადმყოფი დედა ოლეშკიში იყო ჩარჩენილი.
ქალს უთხრეს, რომ დედას შესაძლოა მხოლოდ რამდენიმე კვირა ეცოცხლა. დედა კიევში ევაკუირდა, სადაც ახლა საავადმყოფოში მკურნალობს და 2022 წლის შემდეგ პირველად შეხვდა თავის ქალიშვილს, – თქვა ლუბინეცმა.
„ამ შეხვედრისთვის ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ,“ – აღნიშნა მან. „უნდა მოვილაპარაკოთ რუსულ მხარესთან. ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ, რომ ჩვენი ხალხი გადავარჩინოთ.“
არახამიამ აღიარა, რომ ბევრი უკრაინელი სკეპტიკურად უყურებს დიპლომატიურ ინიციატივებს მოსკოვთან, განსაკუთრებით მაშინ, როცა რუსეთის თავდასხმები ქვეყნის სხვა რეგიონებში გრძელდება.
თუმცა, მისი თქმით, თუნდაც ძალადობის მცირე შემცირება შეიძლება გახდეს საფუძველი უფრო მასშტაბური ცვლილებებისთვის.
ალექს რაუფოღლუ არის RFE/RL-ის უფროსი კორესპონდენტი ვაშინგტონში.
