ახალი ზელანდია შესაძლოა რამდენიმე კვირის განმავლობაში ელოდოს, რომ გაირკვეს მომავალი მთავრობის ფორმა, რადგან დაძაბული არჩევნები არც მმართველ მემარჯვენე კოალიციას და არც ოპოზიციურ მემარცხენე ბლოკს გადამწყვეტი გამარჯვება არ მოუტანა.
წინასწარი შედეგებით, ცენტრისტულ-მემარჯვენე „ნაციონალურმა პარტიამ“, რომელსაც პრემიერ-მინისტრი კრისტოფერ ლუქსონი ხელმძღვანელობს, შეძლო საკმარისი მანდატების მოპოვება, რათა ტრადიციულ კოალიციურ პარტნიორებთან — ლიბერტარიანულ „აქტთან“ და პოპულისტურ „ახალი ზელანდია ფერსთთან“ ერთად შეექმნა მთავრობა.
თუმცა, ზოგიერთი მანდატი ძალიან მცირე სხვაობით მოიპოვეს და სპეციალური ხმები ჯერ არ არის დათვლილი, ამიტომ ეს წარმატება მყიფეა და არჩევნები იმდენად ახლოსაა, რომ საბოლოო შედეგები მხოლოდ 27 ნოემბერს გამოცხადდება.
სპეციალური ხმები მოიცავს საზღვარგარეთიდან გამოგზავნილ ბიულეტენებს და იმ ხმებს, რომლებიც ამომრჩევლის საარჩევნო ოლქის გარეთ არის მიცემული. 2023 წელს ასეთი 600,000 ხმა იყო, რაც საერთო რაოდენობის 21%-ს შეადგენს. ეს ხმები, როგორც წესი, მემარცხენე ბლოკს უპირატესობას ანიჭებს — 2023 წელს სპეციალური ხმების შედეგად „ტე პატი მაორიმ“ (მაორი პარტია) და „გრინებმა“ სამი მანდატი მოიპოვეს.
შაბათ საღამოს, როდესაც თითქმის 100% ჩვეულებრივი ხმები იყო დათვლილი, „ნაციონალურმა პარტიამ“ 42 მანდატი მიიღო, „აქტმა“ — 13, ხოლო „ახალი ზელანდია ფერსთმა“ — 12. საერთო 67 მანდატიანი უმრავლესობა ძალიან მცირეა, მემარცხენე ბლოკი კი მხოლოდ სამი მანდატით ჩამორჩება.
ლუქსონმა, ოკლენდში, Viaduct-ის ღონისძიებათა ცენტრში, პარტიის მხარდამჭერებით სავსე დარბაზში, შუაღამის წინ განაცხადა, რომ შედეგები „ძალიან ახლოსაა“ და სპეციალური ხმების დათვლა აუცილებელია, სანამ მოლაპარაკებები დაიწყება.
მან აღნიშნა, რომ „ნაციონალური პარტია“ კვლავ ყველაზე დიდი პარტიაა პარლამენტში და „აქვს გზა, რომ შექმნას მომავალი მთავრობა“. პარტიულ ხმებში „ნაციონალურმა პარტიამ“ „ლეიბორს“ 0.02%-ით აჯობა.
„ლეიბორი“, რომელსაც კრის ჰიპკინსი ხელმძღვანელობს, 35 მანდატს ფლობს, მისი ტრადიციული კოალიციური პარტნიორი „გრინები“ — 16-ს, ხოლო „ტე პატი მაორი“ — ხუთს. თუნდაც ცენტრისტული ახალი პარტია „ოპორტიუნიტის“ შვიდი მანდატი დაემატოს, მემარცხენე ბლოკს მაინც სამი მანდატი აკლია მთავრობის შესაქმნელად.
ველინგტონის ჩრდილოეთით, Upper Hutt-ში, Cosmopolitan Club-ში, ხმაურიან მხარდამჭერთა წინაშე, ჰიპკინსმა იხუმრა, რომ ახალმა ზელანდიამ თავისი სიტყვა თქვა, მაგრამ „შეიძლება ცოტა მეტი დრო დასჭირდეს, რომ გავიგოთ, რა თქვეს“.
„როგორც ახლაა, აშკარაა, რომ მომავალი მთავრობის ფორმა კიდევ ცოტა ხანს არ გვეცოდინება,“ — განაცხადა ჰიპკინსმა და დაჰპირდა, რომ თუ საბოლოო დათვლა „ლეიბორის“ სასარგებლოდ დასრულდება, პარტია „მაშინვე საქმეს შეუდგება“.
ორი მთავარი პარტიის კოლაფსი, ნელი ეკონომიკისა და მაღალი ინფლაციის ფონზე, რეკორდულ მხარდაჭერას აძლევს მცირე პარტიებს, მათ შორის „აქტს“, „ახალი ზელანდია ფერსთს“ და „გრინებს“. ამან ასევე პირველად შეიყვანა პარლამენტში „ოპორტიუნიტი“.
არჩევნებამდე ჩატარებული საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები „ოპორტიუნიტის“ პარტიას „კინგმეიქერის“ პოზიციაზე აყენებდა. ამ ეტაპზე მემარჯვენე ბლოკს მისი დახმარება არ სჭირდება, მაგრამ თუ სპეციალურმა ხმებმა ლანდშაფტი შეცვალა, მისი პროგნოზირებული როლი შეიძლება რეალობად იქცეს.
ამჟამად პარტია 5.9%-ზეა და გადალახა პარლამენტში შესასვლელი ბარიერი, რაც ისტორიულია. მას შემდეგ, რაც ახალმა ზელანდიამ 1996 წელს შერეული წევრების პროპორციული (MMP) საარჩევნო სისტემა მიიღო, არც ერთ ახალ პარტიას არ მიუღწევია ამ ბარიერისთვის — ყველა სხვა მცირე პარტია დიდი პარტიებიდან გამოყოფილი დეპუტატების ან ჯგუფების მიერ შეიქმნა.
პარტიის ლიდერმა, ქიულე ვონგმა, ოკლენდში მხარდამჭერებს უთხრა, რომ „ძალიან გახარებულია“.
„ჩვენთვის ძალიან პერსპექტიულია სიტუაცია,“ — განაცხადა მან. „დაველოდოთ, როგორ გადანაწილდება დანარჩენი ხმები.“
ახალ ზელანდიაში ამომრჩეველი ორ ხმას აძლევს: ერთს ოლქის დეპუტატისთვის და მეორეს პარტიისთვის. სისტემა მიზნად ისახავს, რომ პარლამენტი ასახავდეს თითოეული პარტიის ხმების წილს ქვეყნის მასშტაბით.
თუმცა, თუ ახალზელანდიელები კონკრეტული პარტიის ოლქის დეპუტატებს უფრო მეტს აძლევენ, ვიდრე პარტიული ხმები მათ უფლებას აძლევს, პარტია ინარჩუნებს დამატებით დეპუტატებს, რასაც „ოვერჰენგი“ ეწოდება.
„ნაციონალურმა პარტიამ“ პარტიული მხარდაჭერისთვის განკუთვნილზე მეტი მანდატი მოიპოვა, რაც ნიშნავს, რომ მას შეუძლია დამატებით ხუთი მანდატი მიიღოს ბალანსის დასამყარებლად.
ეს პარტიისთვის ძალაუფლებისკენ მიმავალ გზაზე კარგი სიახლეა, თუმცა სერიოზული კომპრომისები ახლავს. ოთხი ყველაზე მაღალი რანგის მინისტრი — ნიკოლა უილისი, პოლ გოლდსმითი, კრის ბიშოპი და ჯერი ბრაუნლი — პარლამენტში აღარ დაბრუნდებიან, რადგან მათ ოლქში გამარჯვება ვერ მოიპოვეს ან პარტიამ საკმარისი ხმები ვერ მიიღო, რომ მხოლოდ პარტიული სიით შემოსულ დეპუტატები შეეყვანა.
მეორე მხარეს, „ტე პატი მაორიმ“ ხუთი ოვერჰენგი მანდატი მიიღო.
დამატებითი მანდატების გათვალისწინებით, მომდევნო პარლამენტში შესაძლოა 130 დეპუტატი იყოს — რაც MMP სისტემის ფარგლებში რეკორდია — და კოალიციის შესაქმნელად 65 მანდატი იქნება საჭირო.
ქვეყანა ორი კვირის განმავლობაში დაელოდება სპეციალური ხმების გამოცხადებას, რასაც შესაძლოა რამდენიმე კვირიანი მოლაპარაკებები მოჰყვეს. ლუქსონმა აღნიშნა, რომ ამ პერიოდში დროებითი მთავრობის კონვენციები იმოქმედებს.
„ამ ეტაპზე მინდა ახალზელანდიელებს ვუთხრა, რომ კარგად დამკვიდრებული დროებითი მთავრობის კონვენციები მოქმედებს... მთავრობის ყოველდღიური საქმიანობა გაგრძელდება.“
