დონალდ ტრამპმა მილიონობით ამერიკელ ამომრჩეველს პირდაპირ შეურაცხყოფა მიაყენა.
ნებისმიერი სხვა პრეზიდენტი, რომელიც ტრამპის მსგავსად არჩევნებში ასეთი დამარცხების შემდეგ აღმოჩნდებოდა, ალბათ, ცოტაოდენ თავმდაბლობას მაინც იგრძნობდა – და შესაძლოა, ვალდებულებასაც, რომ კონგრესში ახალ ოპოზიციასთან თანამშრომლობა ეცადა.
მაგრამ ტრამპმა, როგორც არაერთხელ ყოფილა მის პოლიტიკურ კარიერაში, სრულიად საპირისპირო გზა აირჩია. პარასკევს მან სტივენ მილერი – დემოკრატებისა და სამოქალაქო უფლებების დამცველი ჯგუფების მიერ თეთრ ნაციონალისტად გამოცხადებული ფიგურა – ვაშინგტონში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან არარჩეულ მოხელედ აქცია, როდესაც თეთრი სახლის აპარატის უფროსად დანიშნა.
მილერი ტრამპის ულტრამემარჯვენე, ნატივისტური იმიგრაციის დღის წესრიგის არქიტექტორია. შესაბამისად, შეიძლება ითქვას, რომ სწორედ ის იყო „ლურჯი ტალღის“ არქიტექტორი, რომელმაც რესპუბლიკელები სამშაბათის შუალედურ არჩევნებში წალეკა, რადგან ამომრჩევლებმა – მათ შორის ბევრმა ლათინოამერიკელმა – თავიანთი გულისწყრომა გამოხატეს. თუმცა, მილერის გათავისუფლების ნაცვლად, ტრამპმა ის დააწინაურა.
ეს ომის გამოცხადება იყო. მილერი, 41 წლის, დიდი ხანია პრეზიდენტის ძალაუფლების გაფართოების მომხრეა – იმ ძალაუფლების, რომელსაც ტრამპი ბოლო ორი წლის განმავლობაში კონგრესის ხარჯზე აძლიერებდა. 2017 წელს მან განაცხადა: „პრეზიდენტის უფლებამოსილება, დაიცვას ჩვენი ქვეყანა, ძალიან დიდია და კითხვის ნიშნის ქვეშ არ დადგება“.
ახლა, რესპუბლიკელების კატასტროფული მარცხის ფონზე, ტრამპი, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო მეტად დაეყრდნობა ერთპიროვნულ აღმასრულებელ მოქმედებებს, რათა თავისი საშინაო დღის წესრიგი განახორციელოს.
„ბევრი თვალსაზრისით, სტივენ მილერი ტრამპის ავტორიტარული იმპულსებისა და მანიპულაციების განსახიერებაა,“ – ამბობს კურტ ბარდელა, ტეხასის დემოკრატების მრჩეველი. „ვფიქრობ, ამ ადამიანის აპარატის უფროსად დანიშვნა – ყველაზე გავლენიან არარჩეულ თანამდებობაზე მთელ მთავრობაში – სიგნალია, რომ ისინი აპირებენ, კიდევ უფრო გააძლიერონ ავტორიტარიზმი.
„თქვენ ნახავთ ბევრ აღმასრულებელ ბრძანებას, ერთპიროვნულ ქმედებებს და შემოწმება-ბალანსების სისტემის გამძლეობის ტესტირებას ტრამპის პრეზიდენტობის ბოლო ორ წელიწადში.“
ტრამპის მეორე ვადამ მიზანმიმართული მცდელობა წარმოადგინა, დაეშალა ის შემოწმება-ბალანსები, რომლებიც ტრადიციულად ზღუდავდა თეთრი სახლის მფლობელს. მან ორ წელზე ნაკლებ დროში 292 აღმასრულებელი ბრძანება გამოსცა – მეტი, ვიდრე მთელ პირველ ვადაში და რეკორდული ტემპით თანამედროვე პრეზიდენტობისთვის.
მან კონგრესი გვერდი აუარა სამხედრო მოქმედებებსა და ტარიფებზე, შეაჩერა კონგრესის მიერ დამტკიცებული ხარჯები, ეროვნული გვარდია შტატების ხელისუფლების ნების საწინააღმდეგოდ გამოიყენა, გააპოლიტიზა იუსტიციის დეპარტამენტი, დასაჯა კრიტიკოსები და სასამართლოს დამოუკიდებლობასაც კი ეჭვქვეშ დააყენა. რესპუბლიკელებით დომინირებულმა კონგრესმა, რომელიც მის წინააღმდეგ წასვლას ერიდებოდა, მცირე წინააღმდეგობა გაუწია.
მაგრამ ამ კვირის მასშტაბურმა გამარჯვებამ – ყველაზე დიდმა შუალედურ არჩევნებში უოტერგეიტის შემდეგ – დემოკრატები წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის სათავეში დააბრუნა. თავად ის ფაქტი, რომ არჩევნები თავისუფალი და სამართლიანი იყო და ტრამპმა შედეგი არ გააპროტესტა, დემოკრატიის გამარჯვებად შეიძლება ჩაითვალოს.
ახლა დემოკრატები შეეცდებიან, შეზღუდონ პრეზიდენტი და დაბლოკონ მისი საკანონმდებლო ინიციატივები, რაც მათ პირდაპირ კონფლიქტში შეიყვანს მილერთან, რომელიც უკვე თეთრი სახლის აპარატის უფროსის მოადგილედ უზარმაზარი გავლენით სარგებლობდა და ახლა სუზი უაილსს ჩაანაცვლებს.
მილერი ირანის ომის აქტიური მხარდამჭერი და პრეზიდენტის სხვა პრიორიტეტების – მათ შორის მრავალფეროვნების ინიციატივების წინააღმდეგობისა და ტრანსგენდერთა უფლებების შეზღუდვის – ერთ-ერთი მთავარი ხმაა. გავრცელებული ინფორმაციით, ის თეთრი სახლის იმ მცირე ჯგუფშია, რომელიც ყველა აღმასრულებელ ბრძანებას ამტკიცებს.
ის ყველაზე მეტად ცნობილია იმიგრაციის გამკაცრების პოლიტიკის გატარებით ტრამპის მეორე ვადაში, როდესაც დღეში 3,000 დაპატიმრების მიზანი დააწესა – ბევრად მეტი, ვიდრე წინა ადმინისტრაციების დროს. მან იმიგრაციისა და საბაჟო სამსახურს (ICE) უბიძგა, ქვეყანაში არალეგალურად მყოფი ნებისმიერი პირი დაეპატიმრებინა, და არა მხოლოდ ისინი, ვისაც კრიმინალური წარსული აქვს.
დემოკრატებს შეზღუდული შესაძლებლობა აქვთ, შეაჩერონ იმიგრაციის გამკაცრების ეს ტალღა, რადგან One Big Beautiful Bill Act-მა ICE-სთვის დაფინანსების მნიშვნელოვანი ზრდა უზრუნველყო, რაც სააგენტოს ტრამპის ვადის ბოლომდე უზრუნველყოფს.
მიუხედავად ამისა, ახლა ისინი წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტების თავმჯდომარეები გახდებიან, რაც მათ საშუალებას მისცემს, გამოძიებები დაიწყონ, სუბპოენები გასცენ და ხმაურიანი მოსმენები ჩაატარონ. ICE-სთან ერთად, შესაძლოა, ჯეფრი ეპსტეინის საქმეებსა და მთავრობის ეფექტიანობის დეპარტამენტსაც (Doge) დააკვირდნენ. ასევე პირობა დადეს, გამოიკვლიონ, როგორ გამდიდრდნენ ტრამპი და მისი ოჯახი მას შემდეგ, რაც ის ხელისუფლებაში დაბრუნდა.
მებრძოლი მილერის ტრამპის „კონსილიერად“ დანიშვნა მიუთითებს, რომ თეთრი სახლი საომარ რეჟიმზე გადადის. სავარაუდოდ, ის იურისტების გუნდს შეკრებს და დემოკრატებს პრეზიდენტის წინააღმდეგ „ღრმა სახელმწიფოს“ გამოყენებაში დაადანაშაულებს. როგორც Fox News-ის ხშირი სტუმარი, ის საზოგადოებრივი აზრის სასამართლოშიც იბრძოლებს.
„ტრამპის გადაწყვეტილება, სტივენ მილერი დააწინაუროს, ნიშნავს, რომ ის დემოკრატებთან დაპირისპირებისთვის ემზადება და აპირებს, მხოლოდ აღმასრულებელ ბრძანებებზე დაყრდნობით გაატაროს თავისი დღის წესრიგი,“ – ამბობს დევიდ კოენი, ოჰაიოს აკრონის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიის პროფესორი, რომელიც ამერიკულ პრეზიდენტობასა და თეთრი სახლის სტაფინგს იკვლევს.
კოენი ამატებს: „ეს თეთრი სახლია, რომელიც კონგრესთან თანამშრომლობას არ ეძებს. ან მათი გზა, ან არაფერი – ასეა ფაქტობრივად, და შესაძლებელია, სტივენ მილერი ამით სიამოვნებასაც იღებდეს, რადგან ის ერთიანი პრეზიდენტობისა და აღმასრულებელი ძალაუფლების მტკიცე მრწამსის მატარებელია და ამას პრეზიდენტის ძალაუფლების გაფართოების გზად მიიჩნევს.“
ტრამპი პირველი პრეზიდენტი არ არის, ვინც ძალაუფლების კონსოლიდაციას ცდილობს. არტურ შლესინჯერ უმცროსის 1973 წლის წიგნი „იმპერიული პრეზიდენტობა“ ამტკიცებდა, რომ პრეზიდენტის ძალაუფლების დაგროვება კონსტიტუციურ ძალაუფლებათა განაწილებას საფრთხეს უქმნიდა.
1989 წელს ამერიკული ანალიტიკური ცენტრი American Enterprise Institute-მა გამოსცა წიგნი „შეზღუდული პრეზიდენტობა“, რომელიც საპირისპირო არგუმენტს ავითარებდა – რომ იურიდიულმა და საკანონმდებლო შეზღუდვებმა აღმასრულებელი ძალაუფლება ზედმეტად დაასუსტა. ამან შთააგონა თანამედროვე კონსერვატიული მოძრაობა პრეზიდენტის ძალაუფლების გასაფართოებლად, რაც განსაკუთრებით გაძლიერდა ჯორჯ ბუშ უმცროსის დროს და შემდგომში ბარაკ ობამამაც გამოიყენა, როცა საკანონმდებლო ჩიხმა კანონმდებლობა სულ უფრო გაართულა.
თუმცა ტრამპისა და მილერის ტანდემი ამერიკელი „ცეზარის“ კონცეფციას ახალ უკიდურესობამდე მიჰყავს – და სრულიად ეწინააღმდეგება იმ განაჩენს, რომელიც ამომრჩეველმა სამშაბათს გამოიტანა.
„ეს ნაბიჯი ჩემთვის მხოლოდ იმით აიხსნება, რომ პრეზიდენტი ამერიკელ საზოგადოებას პირდაპირ შეურაცხყოფას აყენებს,“ – ამბობს ბილ გალსტონი, ვაშინგტონში მდებარე Brookings Institution-ის მმართველობის კვლევების უფროსი მეცნიერი.
„ისევე, როგორც მან ტეხასის შტატში ყველაზე უარესი სენატორის კანდიდატი წამოაყენა, ახლა იგივე გააკეთა აპარატის უფროსის პოზიციაზეც. ეს უბრალოდ აღმაშფოთებელია.“
