ხუთმა ევროპელმა ლიდერმა ბრიტანეთთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობებისკენ მოუწოდა, ევროკავშირი-ბრიტანეთის მოლოდინით აღსავსე სამიტის წინ.
გერმანიის, ბელგიის, ნიდერლანდების, ლუქსემბურგისა და დანიის ლიდერებმა ურსულა ფონ დერ ლაიენსა და ანტონიუ კოსტას წერილში აღნიშნეს, რომ სუფთა ენერგიის მიმართულებით ღრმა თანამშრომლობა ორივე მხარისთვის სასარგებლო იქნება.
ევროკომისიის პრეზიდენტი ფონ დერ ლაიენი და ევროპული საბჭოს თავმჯდომარე კოსტა 20 ნოემბერს ბრიუსელში შეხვდებიან ენდი ბერნჰემს, სადაც იმედოვნებენ, რომ შეთანხმებებს გააფორმებენ საკვების, სასმელის, ნახშირბადის ემისიებისა და ახალგაზრდული გაცვლების საკითხებზე.
ამავე დროს, ხუთი ქვეყანა ორივე მხარეს მოუწოდებს, დააჩქარონ მოლაპარაკებების კიდევ ერთი მიმართულება: ბრიტანეთის დაბრუნება ევროკავშირის შიდა ელექტროენერგიის ბაზარზე. „მოგიწოდებთ, სამიტის ფარგლებში ბრიტანეთთან ერთად შეთანხმდეთ მოლაპარაკებების დასრულების გზაზე,“ — ნათქვამია წერილში, რომელსაც „გარდიანი“ ავრცელებს და რომელსაც ხელს აწერენ გერმანიის კანცლერი ფრიდრიხ მერცი, ნიდერლანდების პრემიერ-მინისტრი რობ იეტენი, ბელგიის პრემიერ-მინისტრი ბარტ დე ვევერი, ლუქსემბურგის პრემიერ-მინისტრი ლუკ ფრიდენი და დანიის პრემიერ-მინისტრი მეტე ფრედერიკსენი.
ბრიტანეთის „ენერგეტიკულ გარდაქმნაში მჭიდრო პარტნიორად“ მოხსენიებისას, ლიდერებმა აღნიშნეს, რომ ბრიტანეთის ინტეგრაცია ევროკავშირის შიდა ელექტროენერგიის ბაზარზე „აუცილებელია ჩრდილოეთის ზღვის პოტენციალის სრულად გასახსნელად და მისი მსოფლიოში უდიდეს სუფთა ენერგიის ჰაბად გარდასაქმნელად“.
ბრიტანეთმა და კიდევ ცხრა ევროპულმა ქვეყანამ მიმდინარე წლის დასაწყისში ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომელიც მიზნად ისახავს 2030-იან წლებში ოფშორული ქარის ელექტროსადგურების სწრაფ განვითარებას და ჩრდილოეთის ზღვაში ენერგეტიკული ქსელის შექმნას. ბრიტანეთის გასვლა ევროკავშირის შიდა ელექტროენერგიის ბაზრიდან აფერხებს ჩრდილოეთის ზღვის ენერგეტიკის განვითარებას და ზრდის ხარჯებს.
თუმცა, ბრიტანეთის დაბრუნება შიდა ელექტროენერგიის ბაზარზე შესაძლოა საკამათო გახდეს, რადგან გაერთიანებულ სამეფოს მოუწევს ევროკავშირის ბიუჯეტში, კერძოდ, ეკონომიკურად ნაკლებად განვითარებული რეგიონების მხარდასაჭერად შექმნილ კოჰეზიის ფონდებში, წვლილის შეტანა. ბრიტანელი ოფიციალური პირები ფრთხილად ეკიდებიან შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც გადასახადის გადამხდელთა ფული შეიძლება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ინფრასტრუქტურული პროექტების დასაფინანსებლად იქნას გამოყენებული.
გასულ წელს მოლაპარაკებები ბრიტანეთის €150 მილიარდიან (125 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) ევროკავშირის თავდაცვის ფონდში გაწევრიანებაზე ჩაიშალა ბრიტანეთის წვლილის ოდენობის გამო წარმოშობილი უთანხმოების ფონზე.
ფინანსური დავის თავიდან ასაცილებლად, ჩრდილოეთის ზღვის წევრი სახელმწიფოები ხაზს უსვამენ შეთანხმების პოტენციალს, რომლითაც ბრიტანელი მომხმარებლებისთვის ენერგიის ფასები უფრო დაბალი და სტაბილური გახდება. „ბრიტანეთი უბრალოდ ევროკავშირის კოჰეზიის ფონდებში არ გადაიხდის,“ — განაცხადა ევროკავშირის ერთ-ერთმა დიპლომატმა. „ბრიტანეთი ინვესტიციას ჩადებს უფრო ინტეგრირებულ, უსაფრთხო და კონკურენტულ ევროპულ ენერგეტიკულ ბაზარზე წვდომაში.“
„ეს გამოიწვევს ელექტროენერგიის უფრო ეფექტიან ვაჭრობას, რაც ბრიტანელი მომხმარებლებისთვის ხარჯების შემცირებას ნიშნავს.“
ინდუსტრიული ასოციაცია Energy UK-ის 2024 წელს გამოქვეყნებული მონაცემებით, თუ ენერგეტიკული ურთიერთობები უცვლელი დარჩება, ბრიტანეთს 2024-29 წლებში დამატებით 10 მილიარდი ფუნტის გადახდა მოუწევს, როგორც ენერგიის მაღალი გადასახადებისა და ბიუჯეტში შემცირებული შემოსავლების სახით.
ინდუსტრიული ჯგუფის შეფასებით, ბრექსიტის ბარიერები დროთა განმავლობაში უფრო მნიშვნელოვანი გახდება და შეაფერხებს ბრიტანეთის პოტენციალს, სრულად გამოიყენოს ოფშორული ქარის ენერგიის ზრდის სარგებელი.
პრემიერ-მინისტრად დანიშვნის შემდეგ, ენდი ბერნჰემი აცხადებს, რომ მთავრობა განიხილავს ევროკავშირთან ურთიერთობის სხვადასხვა ვარიანტს, მათ შორის საბაჟო კავშირის, ერთიან ბაზარზე დაბრუნების ან სრულფასოვანი წევრობის შესაძლებლობას.
თუმცა, ევროკავშირის ყოფილი ბრექსიტის მთავარი მომლაპარაკებელი მიშელ ბარნიე აცხადებს, რომ ბრიტანეთს ერთიან ბაზარზე „ა ლა კარტ“ დაბრუნება არ შეუძლია. BBC-ის ლორა კუენსბერგთან საუბრისას ბარნიემ თქვა: „ძალიან ხშირად ვიმეორებდი ამ მოლაპარაკებების დროს, რომ ბრექსიტის შემთხვევაში, არჩევითობა (cherry picking) გამორიცხულია.
„შეუძლებელია მხოლოდ ერთი თავისუფლების მიღება და მეორის არა. ოთხივე თავისუფლება — ეს არის ერთიან ბაზარში ყოფნის ოთხი აუცილებელი პირობა.“
ლეიბორისტი დეპუტატები უფრო მჭიდრო ურთიერთობებისკენ მოწოდებებს მხარს უჭერენ. ლეიბორისტული მოძრაობა ევროპისთვის თავმჯდომარე სტელა კრიზი, რომელიც პარტიის შემდეგი მანიფესტის ფარგლებში ფაქტობრივად მეორე რეფერენდუმის ჩართვას ითხოვს, აცხადებს, რომ ამ ეტაპზე „ბევრი გონივრული ცვლილების“ განხორციელებაა შესაძლებელი.
BBC-ის გადაცემაში „Today“ შაბათს გამოსვლისას კრიზიმ თქვა: „ჩვენი ექსპორტი შემცირებულია, რადგან ვიცით, რომ ევროკავშირის დატოვებამ ჩვენი ეკონომიკა მნიშვნელოვნად დააზარალა — ცხოვრებაში ბევრ რამეს შეიძლება ებრძოლო, მაგრამ გეოგრაფიას ნამდვილად ვერა.
„მსოფლიოში ყველაზე დიდი სავაჭრო ბლოკი ჩვენს კართანაა და ჩვენ იქიდან გამოვედით, რაც ნიშნავს, რომ ახლა მათთან ვაჭრობისას უზარმაზარ ბარიერებს ვაწყდებით.“
მან ენდი ბერნჰემის ბოლო კომენტარები, სადაც მან ევროკავშირთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობის სურვილი გამოთქვა, „სიმართლის თქმად“ შეაფასა.
