ყველა ქვეყანას შეუძლია დაიწყოს ნავთობისა და გაზის საწვავზე დამოკიდებულების შემცირება უკვე ახლა, ახალი ტექნოლოგიების ან ეკონომიკური ცვლილებების მოლოდინის გარეშე, – განაცხადა ბრაზილიის მთავრობამ გლობალური კლიმატის სამიტის წინ.
ბრაზილია, რომელიც გასულ წელს გაეროს კლიმატის კონფერენციის მასპინძელი იყო, სამშაბათს წარადგინა მსოფლიოში პირველი გლობალური „გზამკვლევი“ ნავთობისა და გაზის საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტისთვის, რითაც აჩვენა, რომ ქვეყნებს შეუძლიათ გააძლიერონ ეკონომიკა და გამოიყვანონ ადამიანები სიღარიბიდან, ამავდროულად გაწყვიტონ კავშირი ქვანახშირთან, ნავთობსა და გაზთან.
თუმცა, როგორც აღნიშნა კლიმატის მეცნიერებისა და პოლიტიკის პროფესორმა იოერი როჰელიმ ლონდონის იმპერიული კოლეჯიდან, მიუხედავად იმისა, რომ ბრაზილიის გზამკვლევები წინგადადგმული ნაბიჯია, ისინი შეზღუდულია. „გზამკვლევები მნიშვნელოვანია, მაგრამ არ ასახავს ცვლილებების საჭირო ტემპს, რადგან არ შეიცავს ვადებს ან ძირითად მაჩვენებლებს,“ – თქვა მან.
„ამ გამოტოვების გამო, კვლავ რჩება ბევრი წარმოსადგენი იმის შესახებ, თუ რა არის საჭირო პარიზის შეთანხმების საბოლოო მიზნის მისაღწევად: გლობალური დათბობის შეზღუდვა 2°C-ზე ბევრად დაბლა, და სასურველია 1.5°C-მდე, რათა თავიდან ავიცილოთ კლიმატის საშიში ზიანი.“
ანდრე კორეა დუ ლაგო, ბრაზილიის პრეზიდენტი Cop30 სამიტზე, ამბობს, რომ გზამკვლევები მიზნად ისახავს გაეროს ყოველწლიური კლიმატის კონფერენციების (Cop-ების) ყურადღების გადატანას გლობალური შეთანხმებების მოლაპარაკებებიდან უკვე მიღწეული მიზნების განხორციელებაზე. Cop31 ამ თვეში ანტალიაში, თურქეთში გაიმართება.
„ეს არის განხორციელების დოკუმენტები,“ – განუცხადა კორეა დუ ლაგომ Guardian-ს ინტერვიუში. „არსებობს სხვადასხვა ჯგუფი, რომელიც მოლაპარაკებებს აწარმოებს და რომელიც ახორციელებს. პრობლემა, რაც ბევრ Cop-ზე გვქონდა, იყო ის, რომ გვეგონა, მოლაპარაკებების მონაწილეებმა ასევე უნდა კოორდინირონ განხორციელება – ეს ასე არ არის.“
მისი თქმით, გზამკვლევები უნდა აიტაცონ ფინანსთა, ტრანსპორტის, ენერგეტიკისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროებმა, რათა იმუშაონ იმაზე, თუ როგორ შეიძლება მათი განხორციელება თითოეულ ქვეყანაში.
ბრაზილიამ გასული წლის ნოემბერში უმასპინძლა Cop30-ს ამაზონის ტროპიკულ ტყეებში მდებარე სანაპირო ქალაქ ბელემში, სადაც მწვავე დავა გაჩაღდა იმის შესახებ, უნდა შეეტანათ თუ არა საბოლოო რეზოლუციებში ნავთობისა და გაზის საწვავზე უარის თქმის ვალდებულებები. კომპრომისის სახით, პრეზიდენტობამ დათანხმდა ორი გზამკვლევის შემუშავებას: ერთი – „ენერგეტიკულ სისტემებში ნავთობისა და გაზის საწვავზე სამართლიანი, თანმიმდევრული და სამართლიანად განაწილებული გადასვლისთვის“, მეორე კი – ტყეების გაჩეხვის შეჩერებისა და შებრუნებისთვის.
ეს გზამკვლევები განსხვავდება მსგავსი სახელწოდების გეგმებისგან, რომლებიც შემუშავდა Cop30-ის შემდეგ, აპრილში კოლუმბიის სანტა მარტაში გამართულ კონფერენციაზე, სადაც განიხილეს ნავთობისა და გაზის საწვავზე უარის თქმა. ამ კონფერენციაზე თითქმის 60-მა ქვეყანამ ჩამოაყალიბა ახალი „მოსურვეთა კოალიცია“, რომელიც Cop-ებისგან დამოუკიდებლად ადგენს საკუთარ ეროვნულ გზამკვლევებს ნავთობისა და გაზის საწვავის ეტაპობრივი შეწყვეტისთვის. მას შემდეგ რამდენიმე ქვეყანამ, მათ შორის გერმანიამ, საფრანგეთმა და ნიდერლანდებმა, წარმოადგინეს ეროვნული გეგმები.
სანტა მარტას ინიციატივის ფარგლებში შემუშავებული გზამკვლევები ბევრად უფრო კონკრეტული და დეტალურია, ვიდრე ბრაზილიის, რადგან თითოეული მათგანი შედგენილია იმ ეროვნული მთავრობის მიერ, რომელიც პასუხისმგებელია რეკომენდებული პოლიტიკის განხორციელებაზე.
ბრაზილიის გზამკვლევები მხოლოდ შესაძლო ნაბიჯებს ასახავს. ისინი სავალდებულო არ არის, არ შეიცავს ვადებს ან მოქმედების ეტაპებს და ქვეყნებს თავად მიანდობს განსაზღვრონ, რამდენად არიან დამოკიდებული ნავთობისა და გაზის საწვავზე და თავად აირჩიონ შემცირების გზები.
„თითოეულ ქვეყანას ექნება განსხვავებული ტემპი [ნავთობისა და გაზის საწვავზე უარის თქმისთვის] – ძალიან მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს ქვეყნების მდგომარეობის დიაგნოზზე,“ – თქვა კორეა დუ ლაგომ. „ამ დიაგნოზის საფუძველზე, მათ შეუძლიათ აირჩიონ პოლიტიკის ბერკეტები და განახორციელონ გადასვლა.“
ბრაზილიის მიერ შემოთავაზებულ ნაბიჯებს შორისაა ნავთობისა და გაზის მწარმოებლების მიერ გაზის მოპოვების ადგილებზე გაზის დაწვისა და გამოშვების შემცირება. მეთანი სათბურის აირია, რომელიც ნახშირორჟანგზე 80-ჯერ უფრო ძლიერია, ამიტომ ამ ნაბიჯს მყისიერი ეფექტი ექნება. სხვა ნაბიჯებია ქვეყნებისთვის ნავთობისა და გაზის საწვავის მოხმარებისა თუ წარმოების სუბსიდიების შემცირება და განახლებადი ენერგიის განვითარება.
ტყეების გაჩეხვის გზამკვლევი აღნიშნავს, რომ დიდი თანხებია საჭირო ღარიბი ქვეყნებისთვის, სადაც ტყეები ფართოდ არის გავრცელებული, მაგალითად, ამაზონის, კონგოსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკული ტყეები, რომლებიც საფრთხის ქვეშაა ხანძრებისა და პალმის ზეთის მოპოვების გამო.
გზამკვლევის მიხედვით, გაეროს მონაცემებზე დაყრდნობით, სავარაუდოდ, ტყეებისთვის ყოველწლიურად 2030 წლისთვის დაახლოებით 300 მილიარდი დოლარი იქნება საჭირო, ხოლო 2050 წლისთვის – 500 მილიარდი დოლარი. ამჟამად ხელმისაწვდომი თანხები ბევრად ნაკლებია – დაახლოებით 85 მილიარდი დოლარი წელიწადში.
გასულ წელს Cop30-ზე ბრაზილიამ შექმნა „ტროპიკული ტყეების სამუდამო ფონდი“, რომლის მიზანია ტყეების დაცვა. ამ ფონდში დიდი ბრიტანეთმა 400 მილიონი ფუნტი შეიტანა, ხოლო სხვა ქვეყნებმა ჯამში დაახლოებით 7 მილიარდი დოლარი.
ტყეების გაჩეხვის გზამკვლევი ასევე აღნიშნავს მნიშვნელობას რეგულირების, რომელიც ხორციელდება ტყიანი ქვეყნებისა და მომხმარებელი ქვეყნების შორის ვაჭრობაზე. ამჟამად, ძალიან ცოტა სავაჭრო კონტროლი არსებობს, რათა შეჩერდეს არაკეთილსინდისიერი კომპანიების მიერ გაჩეხილი ტერიტორიებიდან საქონლის გაყიდვა.
ზოგიერთ შემთხვევაში, ტყეების გაჩეხვა თითქოს ადგილობრივი ან თუნდაც ეროვნული ხელისუფლების მიერ არის წახალისებული ან მხარდაჭერილი. ინდონეზიას სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფები უჩივიან „მძიმე გულგრილობისთვის“ ბოლო თვეებში რეკორდული ხანძრების გამო, რომლებმაც გაანადგურა ტყეები და ველური ბუნების ჰაბიტატები, სავარაუდოდ, პალმის ზეთის პლანტაციებით ჩანაცვლების მიზნით.
ბრაზილიამ შეძლო გზამკვლევების გამოქვეყნება მას შემდეგ, რაც მისმა პრეზიდენტმა ლუის ინასიუ ლულა და სილვამ მეოთხე საპრეზიდენტო ვადით გაიმარჯვა სულ რაღაც ერთი კვირის წინ. ბოლო ოთხ წელიწადში ლულას მმართველობისას ტყეების გაჩეხვის მაჩვენებელი დაახლოებით 70%-ით შემცირდა. მისი დამარცხებული ოპონენტი, ფლავიო ბოლსონარუ, დაპატიმრებული ყოფილი პრეზიდენტის ჟაირ ბოლსონარუს ვაჟი, გამარჯვების შემთხვევაში, სავარაუდოდ, დაუბრუნდებოდა მამის პოლიტიკას ამაზონის ტროპიკული ტყეების მასშტაბური ექსპლუატაციის მიმართულებით.
