ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა, კაია კალასმა, ევროპელი ლიდერები გააფრთხილა, რომ „არ შევიდნენ იმ მახეებში, რომელსაც რუსეთი უგებს“, და აღნიშნა, რომ მოსკოვი ცდილობს, ევროპული უსაფრთხოების შესახებ დისკუსიები უკრაინაზე აგრესიისგან ყურადღების გადატანად აქციოს.
„ჩვენ გვყავს ერთი აგრესორი და ერთი მსხვერპლი, და აგრესორს არ აქვს უსაფრთხოების შეშფოთებები,“ – განაცხადა კალასმა დუბლინში, ევროკავშირის ლიდერთა სამიტზე ჩასვლისას. „არავინ არ დასხმია მათ თავს. მათ დაარტყეს სხვებს. ანუ, ყურადღება არ გადაიტანოთ, ხალხო.“
რუსეთმა კვლავ წამოწია მოთხოვნები ევროპის უსაფრთხოების სისტემის მასშტაბური გადახედვის შესახებ, „ახალი, გრძელვადიანი განუყოფელი უსაფრთხოებისა და მშვიდობის არქიტექტურის“ შექმნას უკრაინაში მშვიდობის წინაპირობად წარმოაჩენს. მოსკოვის ეს წინადადებები ეხმიანება იმ პროექტ-ხელშეკრულებებს, რომლებიც 2021 წლის დეკემბერში აშშ-სა და ნატოს წარუდგინა, რაც ალიანსის აღმოსავლეთით გაფართოების შეჩერებას, უკრაინისა და საქართველოს ნატოში გაწევრიანების გამორიცხვას და სამხედრო ინფრასტრუქტურის გაყვანას გულისხმობდა იმ ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებიდან, რომლებიც ალიანსს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ შეუერთდნენ.
დასავლეთის მთავრობებმა ეს მოთხოვნები მიუღებელ ულტიმატუმად და ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების სუვერენიტეტის ხელყოფად მიიჩნიეს. ორი თვის შემდეგ, რუსეთმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომი დაიწყო.
ახლა ეს წინადადებები კვლავ საჯარო განხილვის საგანია. იური უშაკოვმა, რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმირ პუტინის საგარეო პოლიტიკის მრჩეველმა, მიანიშნა, რომ მოსკოვი შეიძლება „დამატებით ახალი მოსაზრებები“ შეიტანოს თავის მოთხოვნებში დასავლეთის მცდელობებზე პასუხად, „რუსეთისთვის სტრატეგიული მარცხის მიყენების“ მიზნით.
რუსი ოფიციალური პირები ევროპულ უსაფრთხოებაზე განახლებული აქცენტით დიპლომატიურ წარმატებას ამაყობენ. „2021 წლის დეკემბერში რუსეთი აქტიურად სთავაზობდა ნატოს ევროპის უსაფრთხოების სისტემის გადახედვას,“ – წერდა გაზეთი „კომსომოლსკაია პრავდა“ ამ კვირის დასაწყისში. „ჩვენს წინადადებებს თითქმის დასცინოდნენ. ერთი გამარჯვება უკვე მიღწეულია – დასავლეთი იძულებულია უსაფრთხოებაზე იფიქროს, ახლა კი ჩვენს დიპლომატებს მეორე გამარჯვება სჭირდებათ – დასავლეთმა რუსეთის შეშფოთებებს ნატოს გაფართოებაზე ყურადღება უნდა მიაქციოს.“
კალასმა აღნიშნა, რომ მოლაპარაკებების თანმიმდევრობა გადამწყვეტია. „პრიორიტეტი უნდა იყოს ცეცხლის შეწყვეტის უზრუნველყოფა, რასაც მშვიდობის შეთანხმება უნდა მოჰყვეს. მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურაზე საუბარი,“ – დაწერა მან სოციალურ ქსელში.
ევროპელი ლიდერები არაერთხელ აცხადებდნენ, რომ უკრაინას მხარს დაუჭერენ ნებისმიერ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში, თუმცა მოლაპარაკებებამდე ცეცხლის შეწყვეტას მოითხოვენ. ისინი ასევე ამტკიცებენ, რომ ევროპას უკვე გააჩნია უსაფრთხოების ფართო ქსელი, რომლის პირობებიც რუსეთმა არაერთხელ დაარღვია.
„რუსეთს სურს, ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურის საკითხებზე ისაუბროს. ჩვენ ამის განხილვა არ გვჭირდება – ის უკვე არსებობს,“ – განაცხადა გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა. მან დაამატა, რომ „თავისთავად ცხადია“, გერმანია ნებისმიერი ევროპული დელეგაციის ნაწილი იქნება.
ურსულა ფონ დერ ლაიენმა, ევროკომისიის პრეზიდენტმა, აღნიშნა, რომ „თავისთავად გასაგებია, რომ ევროპა სამშვიდობო მოლაპარაკებებში უნდა იყოს ჩართული, რათა დაიცვას საკუთარი ინტერესები და ასევე მხარი დაუჭიროს უკრაინას“.
ამ კვირის აბუ-დაბის მოლაპარაკებებში მონაწილეობდნენ უკრაინა, რუსეთი და შეერთებული შტატები. დონალდ ტრამპის სპეციალურმა წარმომადგენელმა და სიძემ, ჯარედ კუშნერმა, ხუთშაბათს საღამოს განაცხადა, რომ რუსეთმა და უკრაინამ შეთანხმდნენ, მოლაპარაკებების შემდეგი რაუნდი ევროპელი წარმომადგენლების მონაწილეობით გააფართოვონ. სტივ ვიტკოფმა, კიდევ ერთმა ამერიკელმა წარმომადგენელმა, მოსკოვში გამართული მოლაპარაკებების შემდეგ ასევე მიანიშნა, რომ პუტინმა ამ იდეას მხარი დაუჭირა.
თუმცა კრემლმა ეს განცხადებები მალევე უარყო. „როდესაც გავიგებთ [ევროპის] რეალურ განზრახვებს და მათ მზადყოფნას, წვლილი შეიტანონ სამშვიდობო პროცესში, მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება გაფართოებულ ფორმატში მოლაპარაკებების გამართვის გადაწყვეტილების მიღება,“ – განაცხადეს პარასკევს. კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა თქვა, რომ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც რუსეთი დარწმუნდება ევროპის „ნამდვილი განზრახვებისა“ და „სამშვიდობო პროცესის ხელშეწყობის მზადყოფნის“ შესახებ, შესაძლებელი იქნება ფართო ფორმატში მოლაპარაკებების გამართვაზე მსჯელობა.
ვლადიმირ მედინსკიმ, რუსული დელეგაციის ხელმძღვანელმა აბუ-დაბიში, განაცხადა, რომ „გაუგებარია, რაზე უნდა ისაუბრონ ევროპასთან“.
ევროპის გამორიცხვა მოლაპარაკებებიდან კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს უთანხმოებას იმაზე, თუ ვინ უნდა წარმოადგინოს კონტინენტი, თუკი მას მოლაპარაკებებში მიიწვევენ. ორ წელზე მეტი პერიოდული დისკუსიების მიუხედავად, ევროკავშირს ჯერ არ შეურჩევია ერთი წარმომადგენელი, და სულ უფრო იზრდება მხარდაჭერა უფრო ფართო ჯგუფის სასარგებლოდ, ვიდრე ერთი წარმომადგენლის.
საფრანგეთი და გერმანია უპირატესობას ანიჭებენ თავიანთი წარმომადგენლების მონაწილეობას E3 ფორმატში, ევროკავშირის წარმომადგენლებთან ერთად. მცირე წევრი სახელმწიფოები კი უფრო მეტ მნიშვნელობას ანიჭებენ თავად ევროკავშირის წარმომადგენლებს: ევროპული საბჭოს პრეზიდენტ ანტონიუ კოშტას და კალასს, როგორც ევროკავშირის საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის უმაღლეს წარმომადგენელს.
ულფ კრისტერსონმა, შვედეთის პრემიერ-მინისტრმა, განაცხადა, რომ წარმომადგენლობის საკითხი „ზედმეტად გაზვიადებულია“, რადგან ევროპას განსხვავებული ინტერესები აქვს. მისი თქმით, მოლაპარაკებებში ზოგი საკითხი „სუფთა ევროკავშირის ინტერესია“, მათ შორის კიევის დაფინანსება და უკრაინის მომავალი წევრობა ბლოკში.
კრისტერსონმა ასევე მხარი დაუჭირა სხვა ფორმატებს, მათ შორის „საკმაოდ მარტივ“ E3-ს (ბრიტანეთი, საფრანგეთი, გერმანია) და „სრულად ლეგიტიმურ“ E5-ს, რომელშიც იტალია და პოლონეთიც შედიან. მისი აზრით, ევროკავშირის წარმომადგენლებსაც უნდა ჰქონდეთ როლი. „ამ საკითხში საკმაოდ მოქნილი ვარ. ვფიქრობ, უფრო მნიშვნელოვანია, რას ვამბობთ, ვიდრე ზუსტად ვინ ზის მაგიდასთან,“ – აღნიშნა მან.
რამდენიმე ლიდერმა, მათ შორის კალასმაც, ხაზი გაუსვა გაერთიანებული სამეფოს ჩართვის მნიშვნელობას, როგორც „მოწადინებულთა კოალიციის“ დამფუძნებელ წევრს – ეს არის ქვეყნების ფართო ჯგუფი, რომელიც უკრაინაში მომავალ სამშვიდობო მისიაში მონაწილეობის ვალდებულებას იღებს. ირლანდიის პრემიერ-მინისტრმა მიხეილ მარტინმა განაცხადა, რომ ბრიტანეთსა და ნორვეგიას მნიშვნელოვანი როლი აქვთ და „ყველა ასპექტი უნდა იქნას გათვალისწინებული, რადგან ეს ევროპული, კონტინენტური მასშტაბის საკითხია“.
ენდი ბარნჰამმა, ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა, აღნიშნა, რომ ევროკავშირმა თავად უნდა გადაწყვიტოს, ვინ წარმოადგენდეს ბლოკს. მისი თქმით, ევროპელი ლიდერების მტკიცე პოზიციაა, რომ ევროპამ, ფართო გაგებით, „თავად უნდა განსაზღვროს საკუთარი უსაფრთხოების მოწყობა“.
მოსკოვი მცირე სურვილს ავლენს, ევროპას მოლაპარაკებების მაგიდასთან მისცეს ადგილი, და არაერთხელ აკრიტიკებს ევროპულ მთავრობებს კიევისთვის სამხედრო დახმარებისა და რუსეთის მიმართ მკაცრი პოზიციის გამო. ამავდროულად, პუტინი თავს წარმოაჩენს, როგორც მშვიდობის მსურველი, თუმცა კვლავ უარყოფს სრულმასშტაბიანი ცეცხლის შეწყვეტის იდეას.
რუსეთის პრეზიდენტი აცხადებს, რომ უკრაინას „მარადიული მშვიდობა“ სურს, თუმცა კრემლი თითქმის ხუთწლიანი ომის შემდეგაც არ დათანხმდა ბრძოლების შეწყვეტას. რუსეთმა მძიმე დანაკარგები განიცადა ბრძოლის ველზე, მისი ეკონომიკა სულ უფრო ძლიერ ზეწოლას განიცდის, ხოლო უკრაინული დრონების იერიშები რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე საწვავის დეფიციტის ახალი რისკების წინაშე აყენებს ქვეყანას.
ამ ზეწოლებმა მოსკოვის პოზიცია არ შეცვალა. პირიქით, პუტინი სულ უფრო თავდაჯერებულად გამოიყურება, რადგან შეერთებული შტატები შეთანხმების მიღწევას ცდილობს, ხოლო ევროპული მთავრობები მასთან პირდაპირი კონტაქტების შესაძლებლობას განიხილავენ. ნორვეგიისა და ფინეთის ლიდერებმა გასულ თვეში პუტინს მიმართეს, ხოლო მომავალ კვირას ჩინეთის ქალაქ შენჟენში, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის სამიტის ფარგლებში, პუტინი შესაძლოა ცალკე შეხვდეს დონალდ ტრამპს და ჩინეთის სი ძინპინს. რუსულ მედიაში უკვე შეადარეს ასეთი შეხვედრა 1945 წლის „დიდი სამეულის“ სამიტს, რომელზეც იოსებ სტალინმა, ფრანკლინ რუზველტმა და უინსტონ ჩერჩილმა ომისშემდგომი ევროპის ბედი გადაწყვიტეს.
