ისრაელის პრეზიდენტმა იცხაკ ჰერცოგმა ოფიციალურად დაავალა გადი აიზენკოტს, ცენტრისტული პარტია „იაშარის“ ლიდერს და პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს მთავარ მეტოქეს, ახალი მთავრობის ფორმირება მას შემდეგ, რაც ჩიხში შესულმა არჩევნებმა ვერც ერთ მხარეს ხელისუფლებაში მოსვლის მკაფიო გზა არ დაუტოვა.
ჰერცოგის ოფისმა შაბათს საღამოს განაცხადა, რომ მან 66 წლის აიზენკოტს აცნობა თავისი განზრახვის შესახებ, მისთვის მანდატის გადაცემის თაობაზე. ოფიციალური დანიშვნა უნდა გამართულიყო კვირას, იერუსალიმში, პრეზიდენტის რეზიდენციაში გამართულ ცერემონიაზე.
„სხვადასხვა პარტიებთან საუბრები ღია და გამჭვირვალე იყო, ამავდროულად კიდევ ერთხელ გამოიკვეთა ისრაელის საზოგადოების მრავალფეროვანი ხმები. ეს გვახსენებს, რომ ყველა ისრაელის მოქალაქეს თანაბარი ხმა აქვს, საზოგადოების ყველა ფენიდან“, – განაცხადა ჰერცოგმა.
მან დაამატა, რომ აიზენკოტმა მიიღო კნესეტის წევრთა უმრავლესობის ყველაზე მკაფიო მხარდაჭერა მომავალი მთავრობის ფორმირების საკითხში. „ჩვენ წინაშე მდგარი გამოწვევები უზარმაზარია. ირანი ერთი წამითაც არ აყოვნებს თავის მუქარებში. უნდა დავიწყოთ რეგიონის მომავლის შენება და გავაგრძელოთ ტრამპის 20-პუნქტიანი გეგმა ღაზაში, ასევე ვაწარმოოთ მოლაპარაკებები ლიბანთან და სხვა მეზობლებთან“, – თქვა ჰერცოგმა. „ისრაელს სჭირდება სტაბილური მთავრობა, რომელიც ამ გამოწვევებს გაუმკლავდება.“
აიზენკოტმა განაცხადა, რომ მზად არის შექმნას ეროვნული საგანგებო მთავრობა. „ჩვენ არ გვაქვს უსასრულო არჩევნების ფუფუნება. ოფიციალურად მივმართავ კნესეტის ყველა წევრს, როგორც პარტიებს, ისე ინდივიდუალურად, მოლაპარაკებებისთვის“, – აღნიშნა მან. პირველივე რეაქციაში, რომელიც X-ზე გამოაქვეყნა, აიზენკოტმა დაწერა: „ახლა დროა, შევქმნათ ეროვნული საგანგებო მთავრობა. ყველაფერს გავაკეთებ, რომ ამ ღირსებას ვიმსახურებდეთ.“
აიზენკოტს 28 დღე ექნება, რათა მოიპოვოს მთავრობის ფორმირებისთვის საჭირო 61 ხმა. ჰერცოგს შეუძლია მანდატი 14 დღით გაახანგრძლივოს. თუ აიზენკოტი ვერ შეძლებს მთავრობის ფორმირებას, პრეზიდენტი ამ დავალებას სხვა კნესეტის წევრს გადასცემს, სავარაუდოდ, მეორე კანდიდატი ნეთანიაჰუ იქნება. თუ ვერც ერთმა ვერ შეძლო მთავრობის ჩამოყალიბება, ისრაელში, დიდი ალბათობით, ახალი არჩევნები დაინიშნება. 2019-2022 წლებში ქვეყანაში ხუთი არჩევნები ჩატარდა პოლიტიკური ჩიხის გამო.
ნეთანიაჰუ ცდილობს თანამდებობაზე დარჩენას მას შემდეგ, რაც მისმა რელიგიურ-ნაციონალისტურმა კოალიციამ 27 ოქტომბრის არჩევნებში უმრავლესობა დაკარგა, თუმცა პარლამენტში ყველაზე დიდი ბლოკი მაინც დარჩა. „იაშარმა“ კნესეტის 120 მანდატიდან 21 მოიპოვა, ნეთანიაჰუს „ლიკუდმა“ კი – 27. თუმცა, როდესაც პარტიები ფართო პოლიტიკურ ბლოკებად დაიყო, ნეთანიაჰუს რელიგიურ-ნაციონალისტურ ბანაკს 53 მანდატი ჰქონდა, აიზენკოტის ანტი-ნეთანიაჰუს ფართო ბლოკს კი – 48.
ჰერცოგთან კონსულტაციებისას აიზენკოტმა ორივე არაბულ უმრავლესობის სიების მხარდაჭერა მიიღო. ჯამში, მას მხარი დაუჭირა 67-მა კნესეტის წევრმა, ნეთანიაჰუს კი – 46-მა; ულტრა-ორთოდოქსულმა აშკენაზურმა პარტიამ „ერთიანი თორას იუდაიზმი“, რომელიც ბოლო 17 წლის განმავლობაში უმეტესად ნეთანიაჰუს მთავრობებში შედიოდა, არც ერთ კანდიდატს არ დაუჭირა მხარი.
ორივე არაბულმა პარტიამ 19 მანდატი მოიპოვა არაბულ და პალესტინურ თემებში ისტორიული აქტივობის შედეგად. მათ გამოთქვეს მზადყოფნა, მხარი დაუჭირონ სიონისტურ ოპოზიციას ნეთანიაჰუს ხელისუფლებიდან ჩამოშორებაში. უმეტესად მუსლიმური პარტია „რაამი“, რომელსაც მანსურ აბასი ხელმძღვანელობს, აცხადებს, რომ კვლავ მზად არის კოალიციაში შესასვლელად, რათა ისრაელის არაბული და პალესტინური თემების მდგომარეობა გააუმჯობესოს. 2021 წელს „რაამი“ გახდა პირველი არაბული პარტია, რომელიც ისრაელის კოალიციაში შევიდა, მემარჯვენე პოლიტიკოს ნაფტალი ბენეტთან და ლიბერალ იაირ ლაპიდთან ერთად.
მეორე არაბული გაერთიანება, „ერთიანი სია“, რამდენიმე მცირე პარტიის ალიანსია. მისი წევრები არასდროს შესულან ოფიციალურად ისრაელის კოალიციაში, თუმცა ამ ჯგუფის პოლიტიკოსებმა ოპოზიციიდან მხარი დაუჭირეს მთავრობას იცხაკ რაბინის პრემიერობის მეორე ვადაში, როდესაც მისმა ადმინისტრაციამ ოსლოს შეთანხმებები წაიყვანა წინ. იმ მთავრობის ვადა რაბინის მკვლელობის შემდეგ, 1995 წლის ნოემბერში დასრულდა.
მიუხედავად ამისა, აიზენკოტს სერიოზული დაბრკოლებები ელის. მას სამი ძირითადი ვარიანტი აქვს: ნეთანიაჰუსთან ძალაუფლების გაზიარების შეთანხმება; არაბული პარტიების მხარდაჭერაზე დაყრდნობა; ან შეთანხმება ულტრა-ორთოდოქსულ პარტიებთან. თითოეული მათგანი მოითხოვს დათმობებს, რაც შეიძლება მის ბლოკში განხეთქილებას ან საარჩევნო დაპირებების უარყოფას გამოიწვევს.
ისრაელის სიონისტური პოლიტიკური სპექტრის ორივე მხარემ პირობა დადო, რომ კოალიციის შესაქმნელად არაბული პარტიების ხმებს არ დაეყრდნობა. აიზენკოტმაც დააწესა პირობები არაბული პარტიების მონაწილეობისთვის, მათ შორის – ისრაელის, როგორც ებრაული სახელმწიფოს, აღიარება და ჰამასის ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოცხადება. კონსერვატიულმა პარტიამ „ისრაელ ბეითენუ“, რომელიც მისი პოტენციური პარტნიორია, უკვე განაცხადა, რომ არ შევა კოალიციაში, რომელიც არაბულ პარტიებზე იქნება დამოკიდებული.
იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტის „აკორდ ცენტრის“ მიერ არჩევნებიდან ორი დღის შემდეგ ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ისრაელის სიონისტური ოპოზიციის მხარდამჭერთა 59% ურჩევნია მთავრობა, რომელშიც „რაამი“ იქნება, ხოლო „ერთიანი სია“ – ნეიტრალური, ვიდრე სხვა ალტერნატივა.
კიდევ ერთი შესაძლო ვარიანტია შეთანხმება ულტრა-ორთოდოქსულ პარტიებთან – „ერთიანი თორას იუდაიზმი“ და სეფარდული პარტია „შასი“, რომლებსაც თითოეულს შვიდი მანდატი აქვთ. ასეთი კოალიცია, სავარაუდოდ, აიძულებს აიზენკოტს, უარი თქვას ულტრა-ორთოდოქსებისთვის სავალდებულო სამხედრო სამსახურის დაკანონების დაპირებაზე. ეს პარტიები კატეგორიულად ეწინააღმდეგებიან გაწვევას, რელიგიური სწავლების მომავალზე შიშის გამო. „შასის“ მხარდამჭერები, როგორც წესი, ნეთანიაჰუს მემარჯვენე პოლიტიკას ემხრობიან, ხოლო მისი ლიდერი, არეიე დერი, პრემიერის ერთ-ერთ ყველაზე ახლო პოლიტიკურ მოკავშირედ ითვლება.
სავალდებულო სამხედრო სამსახური აიზენკოტის კამპანიის ცენტრალური საკითხი იყო. ყოფილი გენერალური შტაბის უფროსი (2015-2019 წლებში), ის და მისი პარტნიორები ულტრა-ორთოდოქსებისთვის მრავალწლიანი გაწვევის გამონაკლისების დასრულებას მოითხოვენ.
ნეთანიაჰუ, სავარაუდოდ, გააგრძელებს აიზენკოტზე ზეწოლას, ამტკიცებს, რომ არაბულ პარტიებთან ალიანსი ღალატის ტოლფასია. ნეთანიაჰუ არაერთხელ ამტკიცებდა, მტკიცებულებების გარეშე, რომ არჩევნები „მოპარული“ იყო არაბული პარტიების მიერ, რომლებმაც თავიანთი მხარდამჭერები მასობრივად მიიყვანეს საარჩევნო უბნებზე.
უსაფრთხოების სამსახურმა „შინ ბეტმა“ დაიწყო გამოძიება არჩევნებში შესაძლო უცხოურ ჩარევაზე. ისრაელის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ და ჰერცოგმა განაცხადეს, რომ არჩევნები ლეგიტიმური იყო და, თუნდაც დარღვევები აღმოჩნდეს, შედეგზე არსებითი გავლენა არ მოუხდენია.
ნეთანიაჰუმ შაბათს საღამოს აიზენკოტს „ეროვნული ერთობის“ მთავრობის შექმნა შესთავაზა, თუმცა უცნობია, შეძლებენ თუ არა ეს ორი მეტოქე ძალაუფლების გაზიარების შეთანხმებაზე შეთანხმებას. ასეთი კოალიციური მთავრობები ხშირად მყიფეა და დაშლისკენ მიდრეკილი.
აიზენკოტი კამპანიაში ისრაელის გაერთიანების დაპირებით გამოვიდა ნეთანიაჰუს პოლარიზაციის შემდეგ, რომლის დროსაც ქვეყანა მკვეთრად მემარჯვენედ გადაიხარა. მან პირობა დადო, რომ მკაცრად იმოქმედებს ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე ექსტრემისტი დასახლებელების წინააღმდეგ, რომლებიც პალესტინელებს დაუსჯელად ესხმიან თავს, და ბოლო ინციდენტები „ებრაულ ტერორად“ შეაფასა, რომელსაც ნეთანიაჰუს მთავრობა ხელს უწყობს.
ამავდროულად, აიზენკოტი ეწინააღმდეგება პალესტინური სახელმწიფოს შექმნას და ჰპირდება, რომ ღაზაში ჰამასის მმართველობას დაასრულებს და ჯგუფის სამხედრო ფრთას გაანადგურებს. მან პირობა დადო, რომ პრემიერ-მინისტრად გახდომიდან 18 თვეში ღაზის სექტორი ჰამასის გარეშე იქნება. ეს პოზიცია განსხვავდება მოქმედი მთავრობის პოლიტიკისგან, რომელიც აშშ-ის შუამავლობით მიღწეული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების მიუხედავად, ჰამასს ღაზის ნაწილის კონტროლს აძლევს, მაშინ როცა შეთანხმება ტექნოკრატების საბჭოსთვის ადმინისტრაციის გადაბარებას ითვალისწინებს.
კოალიციური მოლაპარაკებების შედეგი შეიძლება სერიოზულად აისახოს პალესტინელებზე ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზის სექტორში. ნეთანიაჰუს ამჟამინდელ კოალიციაში შედის ულტრამემარჯვენე პარტიები „ოცმა იეჰუდიტი“ და „რელიგიური სიონიზმი“, რომლებმაც ოქტომბრის არჩევნებში 13 მანდატი მოიპოვეს. ისინი მხარს უჭერენ დასავლეთ სანაპიროს ანექსიას, ღაზაში ისრაელის დასახლებების აღდგენას და ე.წ. „ნებაყოფლობით მიგრაციას“, რაც ღაზის 2,1 მილიონი პალესტინელის სხვა ქვეყნებში გადაყვანას გულისხმობს. ამ გეგმას „ლიკუდის“ დიდი ნაწილიც ემხრობა. ეს ორი პარტია ხშირად პოლიტიკურ მხარდაჭერას უცხადებს ძალადობრივ დასახლებელებს, რომლებიც დასავლეთ სანაპიროზე პალესტინელებზე თავდასხმაში არიან ბრალდებულნი.
მიუხედავად იმისა, რომ აიზენკოტის ბლოკში რამდენიმე მემარჯვენე პარტიაა, მათი პოზიციები ნეთანიაჰუს კოალიციისგან განსხვავდება. ოპოზიციის მეორე უმსხვილესი პარტიის, „ბეიახადის“ ლიდერი ნაფტალი ბენეტი საკუთარ თავს მემარჯვენე პოლიტიკოსად მიიჩნევს და დასახლებებს მხარს უჭერს, თუმცა არაერთხელ მკაცრად გააკრიტიკა დასახლებელთა თავდასხმები პალესტინელებზე. ანალოგიურად, აიზენკოტმაც ნეთანიაჰუს მთავრობის პოლიტიკას დააბრალა დასახლებელთა ძალადობა.
აიზენკოტი ხელმძღვანელობდა არმიას 2006 წლის ჰეზბოლასთან ომის დროს და შეიმუშავა ე.წ. „დაჰიას დოქტრინა“, რომელიც ბეირუთის ძლიერად დაზიანებული გარეუბნის სახელზეა დასახელებული. დოქტრინა გულისხმობს, რომ ისრაელი მასიურ ძალას გამოიყენებს სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც ჰეზბოლას კონტროლქვეშაა.
თუ აიზენკოტი ვერ შეძლებს კოალიციის შეკვრას და ნეთანიაჰუც ვერ ჩამოაყალიბებს მთავრობას, ისრაელს კიდევ ერთი არჩევნები ელის, რაც კიდევ უფრო გაახანგრძლივებს უკვე მრავალჯერ ჩიხში შესულ პოლიტიკურ კრიზისს.
