ლონდონს ძვირადღირებული ბინების ნაკლებობა ნამდვილად არ აქვს. ქალაქის ყველაზე პრესტიჟულ უბნებში – ჩელსიში, კენსინგტონსა და მეიფერში – აშენებულია ულტრათანამედროვე საცხოვრებელი კომპლექსები, რომლებიც მარმარილოს ლობებით, კონსიერჟის მომსახურებითა და ქალაქის პანორამული ხედებით გამოირჩევა.
პრობლემა დეველოპერებისთვის იმაში მდგომარეობს, რომ ამ ბინების შესავსებად მდიდარი მაცხოვრებლების პოვნა რთულია, რის გამოც ლონდონის ყველაზე სასურველ საფოსტო კოდებში ახლადაშენებული საცხოვრებლები ცარიელი რჩება.
დედაქალაქის პირველ ზონაში – სადაც შედის სიტის ფინანსური რაიონი, ვესტ ენდი და ცენტრალური უბნები, როგორიცაა მეიფერი და მერილებონი – სექტემბრის ბოლოსთვის 1 400 დასრულებული, მაგრამ გაუყიდავი ბინა იყო, რაც სამჯერ აღემატება 2016 წლის მაჩვენებელს, – ამის შესახებ ბაზრის კვლევითმა კომპანია Molior-მა გამოაქვეყნა. ბოლო 12 თვეში ამ ტერიტორიაზე მხოლოდ 1 600 ბინის მშენებლობა დაიწყო, რაც 75%-ით ნაკლებია ათი წლის წინანდელ მაჩვენებელთან შედარებით.
შედეგად, ასეთი მაღალი კლასის ბინების აშენება დეველოპერებისთვის კომერციულად სულ უფრო რთულად დასასაბუთებელი ხდება. მშენებლობის ხარჯები იზრდება და მერყევია, სესხის აღება უფრო ძვირი გახდა და პროექტის დაფინანსება ნიშნავს, რომ ბინის გაყიდვამდე დეველოპერს სწრაფად მზარდი ვალის ტვირთის ტარება უწევს.
მრავალმილიონიანი სახლები, რომლებსაც დეველოპერები აშენებენ, საშუალო ლონდონელისთვის მიუღწეველია, მაშინ როცა სხვადასხვა ფაქტორმა მდიდარი მყიდველების ნაწილზეც ზეწოლა მოახდინა. სესხის გაძვირება ბოლო თავის ტკივილად იქცა პრემიუმ უძრავი ქონების ბაზარზე, რომელიც უკვე სერიოზულად დაზარალდა ბრექსიტის, კოვიდ-პანდემიისა და სწრაფი ფასების ზრდის შემდეგ გაზრდილი ქონების გადასახადების გამო.
სექტორი ბზარებს აჩენს. კომპანია London Richmond, რომელიც თავს დედაქალაქის „ელიტური უბნების“ სპეციალისტ დეველოპერად პოზიციონირებდა, 20 ობიექტისგან შემდგარ პორტფელს ფლობდა, რომლის ღირებულება 30 მილიონ ფუნტზე მეტი იყო და მოიცავდა მდიდრულ უბნებს, მათ შორის სამხრეთ კენსინგტონს, უიმბლდონსა და ვესტ ჰემპსტედს. კომპანიამ აგვისტოში ადმინისტრატორი დანიშნა, მას შემდეგ, რაც მფლობელებს დაფინანსება ამოეწურათ. BTG-ის ინფორმაციით, 300-ზე მეტი კრედიტორი ჯერ კიდევ ელოდება დარჩენილი 39 მილიონი ფუნტის გადახდას.
დეველოპერული კომპანია Ardmore Construction-იც, რომელიც დედაქალაქში 10 მსხვილ პროექტს ახორციელებდა, მათ შორის ორ საცხოვრებელ ცათამბჯენს კინგს-კროსში და მდიდრულ სასტუმროებს მეიფერსა და კენსინგტონში, 2025 წელს ადმინისტრაციაში გადავიდა.
მიუხედავად იმისა, რომ მისი მშობელი კომპანია Ardmore Group საქმიანობას აგრძელებს – მას შემდეგ, რაც კრედიტორებმა კომპანიის ნებაყოფლობითი შეთანხმება მიიღეს – ბიზნესის სამშენებლო მიმართულებას სექტემბრისთვის 29 მილიონ ფუნტზე მეტი ვალი ჰქონდა კრედიტორებისა და ქვეკონტრაქტორების მიმართ.
უძრავი ქონების საკონსულტაციო კომპანია Montagu Evans-ის წარმომადგენელმა ჯონ ნილმა აღნიშნა, რომ პრემიუმ დეველოპერებზე ორმაგი ზეწოლაა – ხარჯების ზრდა და მოთხოვნის შემცირება.
„ფუნდამენტური პრობლემა ისაა, რომ სამშენებლო ხარჯები უკიდურესად გაიზარდა,“ – ამბობს ის. „მეორე მხრივ, ამ ბინებზე მოთხოვნა შემცირდა... ამ სახლების დიდი ნაწილი უცხოელ მყიდველებზე იყიდებოდა, მაგრამ ისინი ბაზარზე აღარ არიან ისე აქტიურად, როგორც ადრე,“ – დასძენს ნილი და ყურადღებას ამახვილებს შტამპ-დიუსა და არარეზიდენტების საგადასახადო რეჟიმის გაუქმებაზე.
უცხოელ მყიდველებს დამატებით უძრავ ქონებაზე შტამპ-დიუსის გადასახადი 19%-მდე შეიძლება დაუწესდეთ – რაც ნიშნავს, რომ მაგალითად, 10 მილიონი ფუნტის ღირებულების სახლის შეძენისას, გადასახადი 1.9 მილიონ ფუნტს შეადგენს.
უძრავი ქონების კომპანია JLL-ის მარკუს დიქსონმა აღნიშნა, რომ დეველოპერებს მეტი გარანტია სჭირდებათ, რომ ბინების დასრულების შემდეგ მათზე მოთხოვნა იქნება.
„გადასახადების, შეძენისა და შენახვის ხარჯების გაურკვევლობამ უფრო მეტ პოტენციურ მყიდველს გადააწყვეტინა, რომ არ იჩქარონ ყიდვა,“ – ამბობს ის. „ეს განსაკუთრებით აზიანებს პრემიუმ ბაზარს, როგორც ახალ, ისე არსებულ ბინებს, რადგან ამ სეგმენტში მოთხოვნა ნაკლებად საჭიროებიდან გამომდინარეობს.“
მოვლენების შენელებამ მსხვილ დეველოპერებსაც დაარტყა; ოქტომბერში British Land-მა გამოაცხადა, რომ არ განახორციელებს Canada Water-ის განვითარების მეორე ფაზას ტემზის სამხრეთ სანაპიროზე, ხარჯების ზრდისა და სუსტი გაყიდვების გამო. ქალაქის უმსხვილესმა საცხოვრებელმა დეველოპერმა Berkeley Group-მა წელს განაცხადა, რომ ახალ მიწას აღარ შეიძენს, ხოლო კონკურენტმა Taylor Wimpey-მ თქვა, რომ მთლიანად დატოვებს ლონდონის ბაზარს.
განსაკუთრებით მწვავეა სირთულეები ბინების ბაზარზე. მიწის რეესტრის მონაცემებით, რომელიც აგვისტოში გამოქვეყნდა, ივნისში ბინის საშუალო ფასი დაახლოებით 431 000 ფუნტი იყო, რაც 2 000 ფუნტით ნაკლებია 2016 წლის იმავე თვესთან შედარებით. ინფლაციის ტემპით რომ გაზრდილიყო ბინების ფასი, საშუალო მაჩვენებელი ახლა 180 000 ფუნტით მეტი იქნებოდა. შედარებისთვის, სახლების ფასები ამავე პერიოდში დაახლოებით მეხუთედით გაიზარდა.
ქვეყნის ყველაზე ძვირადღირებულ ქუჩებზეც კი ბაზარი ნელა მუშაობს. No 1 Palace Street – მდიდრული საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც ბუკინგემის სასახლესთან ახლოს მდებარეობს – 2023 წელს ადმინისტრაციაში შევიდა. FRP Advisory-ის ინფორმაციით, 2025 წლისთვის პროექტის ბინების მხოლოდ 20% იყო გაყიდული.
მერყევი ბაზარი დასაქმებაზეც აისახება. ეროვნული სტატისტიკის სამსახურის შეფასებით, ივლისიდან სექტემბრამდე სამშენებლო სექტორში ვაკანსიები 7 000-ით შემცირდა, რაც ამ სექტორს გაერთიანებული სამეფოს შრომის ბაზარზე ყველაზე მეტად დაარტყა.
ჟერომ ლარტო, რომელიც ულტრამდიდარი ადამიანებისთვის – ანუ მათთვის, ვისაც 30 მილიონი დოლარის (22.4 მილიონი ფუნტის) ინვესტირებადი აქტივი აქვს – ბინის შეძენაში ეხმარება, ამბობს, რომ ბევრი მათგანი ახლა ყიდვის ნაცვლად ქირაობას ამჯობინებს.
„მრავალმა გადაწყვიტა, რომ ყიდვა დროებით გადადოს და ლონდონში ქირით დარჩეს,“ – ამბობს ის. „როგორც ადგილობრივმა, ისე საერთაშორისო მყიდველებმა. თუ იპოთეკაზე ხარ დამოკიდებული... ძალიან რთულია, თანაც საპროცენტო განაკვეთები შეიძლება გარიგების გაფორმების შემდეგაც კი შეიცვალოს. ეს დიდი წნეხია იპოთეკიანი ადამიანებისთვის.“
JLL-ის მონაცემებით, ბოლო 12 თვეში 338 ბინა, რომლის წლიური ქირა 150 000 ფუნტზე მეტია, იქნა გაცემული – რაც წინა წელთან შედარებით 14%-იანი ზრდაა და ახალი რეკორდია.
თუმცა დეველოპერებისთვის ქირის ბაზრის გააქტიურება გამოსავალი არ არის. „როცა ქირა იზრდება, მაგრამ ბინების ფასები უცვლელია და მიწის ფასებიც არ იკლებს, მათ ადაპტაციას დრო სჭირდება,“ – ამბობს ნილი.
„ყველას სჯერა, რომ ლონდონის გრძელვადიანი პერსპექტივა კარგია, რადგან საცხოვრებელი ბინების დეფიციტი გვაქვს. მაგრამ ამავდროულად, გაუყიდავი ბინების მარაგი იზრდება.“
BTG-მ კომენტარი არ გააკეთა London Richmond-ისა და Ardmore-ის ადმინისტრაციაზე. FRP-ის ადმინისტრატორებმა No 1 Palace Street-ის პროექტზე კომენტარი არ გააკეთეს.
